|

ناتالیا گینزبورگ و نمایش‌نامه‌هایش

نوشتن برای آدم‌هایی با پوست و گوشت و استخوان

شرق: نمایش‌نامه‌های گینزبورگ مانندِ رمان‌ها و داستان‌های کوتاهش، کوک شده‌اند برای زندگیِ خانوادگی و تنش‌ها و درگیری‌های مربوط به آن. مترجمِ نمایش‌نامه‌های ناتالیا گینزبورگ که تاکنون دو کتاب را از او با عنوانِ «باهات ازدواج کردم که.../ غاز» و «توت‌فرنگی و خامه/ آگهی» ترجمه و در نشر نیلا منتشر کرده، معتقد است نمایش‌نامه‌های گینزبورگ «جلوه‌گاهِ ترسِ نویسنده از تفسیر زندگی‌ست

نوشتن برای آدم‌هایی با پوست و گوشت و استخوان

شرق: نمایش‌نامه‌های گینزبورگ مانندِ رمان‌ها و داستان‌های کوتاهش، کوک شده‌اند برای زندگیِ خانوادگی و تنش‌ها و درگیری‌های مربوط به آن. مترجمِ نمایش‌نامه‌های ناتالیا گینزبورگ که تاکنون دو کتاب را از او با عنوانِ «باهات ازدواج کردم که.../ غاز» و «توت‌فرنگی و خامه/ آگهی» ترجمه و در نشر نیلا منتشر کرده، معتقد است نمایش‌نامه‌های گینزبورگ «جلوه‌گاهِ ترسِ نویسنده از تفسیر زندگی‌ست؛ همراه با طنزِ گزنده و تلخِ او در تجسم‌بخشیدن به زندگیِ خانوادگی و پیش‌آگاهی‌اش از تغییراتی اقتصادی و اجتماعی که زندگیِ سنتی را به زندگی مدرن تبدیل می‌کنند». چنان‌که مژگان صبور هم اشاره می‌کند گینزبورگ شخصیت‌های زن به‌یادماندنی و درخشانی خلق کرده است. او خود درباره شخصیت‌هایش می‌گوید «همیشه وقتی نوشتنِ نمایش‌نامه‌ای را شروع می‌کردم، در سطر دوم متوقف می‌شدم. اتفاقی که می‌افتاد این بود که شخصیت‌هایم بعد از گفتنِ دو جمله از حرف‌زدن دست می‌کشیدند؛ و شکل‌گیریِ نمایش‌نامه در سکوت امکان‌پذیر نبود. ولی این بار فهمیدم شخصیت‌ها می‌خواهند حرف بزنند و برای من این خودش معجزه بود. در حقیقت فهمیدم آنها خیلی زیاد حرف می‌زنند و این برایم خطر انحراف را در پی داشت؛ خطر غرق‌شدن در امواجِ حرّافیِ آنها. سادگی و سرعتِ حرف‌زدن‌شان مرا در نوشتنش به شک می‌انداخت. این سادگیِ لذت‌بخشِ خلاقه نبود بلکه از سر خامی و بی‌تجربگی بود». از نویسندگان بزرگ بسیار نقل شده است که وقتِ نوشتن به مخاطب فکر نمی‌کنند، گینزبورگ نیز می‌گوید هنگام نوشتنِ داستان و رمان به مخاطب فکر نمی‌کردم یا حتی به چیزی که مقابلِ خود داشته باشم. بیشتر به سایه‌هایی فکر می‌کردم که یا طرفدارانم بودند یا غریبه‌ها». ولی نوشتن نمایش‌نامه برای گینزبورگ حکایت دیگری دارد: «موقعِ نوشتنِ نمایش‌نامه چیزی که پیش‌ِرو داشتم آدم‌ها بودند. نه در سایه بلکه در واقعیت. آدم‌هایی با پوست و گوشت و استخوان. رابطه من با این آدم‌ها کاملا شفاف بود. رابطه‌ای خاکی و عینی». کتاب با نمایش‌نامه مفصلِ «باهات ازدواج کردم که خوشحال شم» آغاز می‌شود که نمایش‌نامه‌ای سه پرده‌ای است و «غاز» نمایش‌نامه‌ای کوتاه است که ناتالیا گینزبورگ براساس تصویرِ پرندگان آسیب‌دیده از نشتِ نفت در جنگ خلیج‌ فارس (1991) در واپسین سال‌ِ زندگی‌اش نوشت و سه ماه بعد در هفتادوپنج سالگی درگذشت. «توت‌فرنگی و خامه» نمایش‌نامه‌ای دوپرده‌ای است و داستانِ نمایش در یک روز در ویلایی مدرن در روستایی نزدیکِ شهر رُم اتفاق می‌افتد.

گینزبورگ علاوه بر تجربه فرم‌های مختلف از داستان کوتاه و رمان و نمایش‌نامه به ترجمه نیز می‌پرداخت و جلد نخست رمان مطرح پروست، «در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته» را به ایتالیایی ترجمه کرد. او تجربیات خود را در آثارش بازتاب می‌داد و معتقد بود زندگی ما در چیزهایی که می‌نویسیم بازتاب دارد. مناسبات انسانی و زندگی مشترک که به مرزهای فروپاشی می‌رسد، دستمایه بیشتر آثار این نویسنده از جمله نمایش‌نامه‌هایش است. داستانِ زندگی زنان حتی روزمره آنان برای گینزبورگ سرشار از راز و رمز و جذاب است و برای همین نوشته‌هایش مدام به گذشته و خاطرات زنان برمی‌گردد تا نشان دهد زنان در جامعه در اسارتی گرفتار آمده‌اند که از آن رهایی ندارند. گینزبورگ از نمایش‌نامه‌هایش که می‌گوید، بیش از همه بر گفت‌وگوی شخصیت‌ها تأکید دارد؛ چراکه از خلالِ این گفت‌وگوها مسئله را می‌سازد و مخاطب را به فکر وامی‌دارد. کلارا کرونا، مدرس زبان و منتقد ادبیات ایتالیایی، معتقد است «نوشتار گینزبورگ زنانه، طنزآمیز و انسانی است. محور آثارش مقایسه یا تجارب زیسته و ابزارش گفت‌وگو است. درست از رهگذار همین ارکستراسیون گفت‌وگوها است که گینزبورگ به ساحتِ حقیقتِ زندگی نزدیک می‌شود و از آن پرسش می‌کند. درحالی‌که دست خواننده را در دست دارد، او را به قلب این پرسش و پاسخ می‌کشاند، بی‌آنکه مرعوبش سازد، گویی‌ در خانه‌ خود سکونت دارد. صحبت‌کردن با کلمه‌های رایج در عالم روزمرگی، آسان ولی پیش‌پاافتاده، به نثر او بعد محاوره‌ای می‌بخشد. همین ویژگی همراه با اصالت و روانی نثر، از او نویسنده‌ای ساخته بیگانه‌ با سنت‌های رایج آن دوران ایتالیا که عمدتا بر فضل‌فروشی و خودمحوری استوار بود. نویسنده تصویری بیرونی از خلال جمله‌های بریده‌بریده‌ کوتاه با روایتی خودمانی ابراز می‌کند و از هرگونه مبالغه و افراط در بیان پرهیز دارد. این واکنش‌ها، یادها و ملاحظاتِ عمیقا خصوصی و نهانی، در آثار او بارها بازتاب داشته است».

 

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.