وقتی نبودن روزنامهها در نوروز به چشم آمد
پژمان موسوی
حتما خیلی از شما هم مانند خیلی از ما، در این ۱۵ روزی که روزنامهها و مجلات منتشر نشدند، یک جای خالی بزرگ را در جریان آزاد اطلاعرسانی و آگاهیبخشی احساس کردید؛ جای خالیای که این همه رسانه مجازی و برخط هم نتوانست آن را پر کند و به تنهایی بار این همه رویداد کوچک و بزرگ را به دوش بکشد. البته نمیخواهم بگویم روزنامهها و مجلات همهچیزند، اما باید قبول کرد «بودنشان» خیلی مؤثر است و «نبودنشان» به چشم میآید.
در تعطیلات طولانی سال نو، اتفاق ریز و درشت کم نبود، برخی مهمتر بودند و برخی خیلی مهمتر؛ اتفاقهایی که بدون شک «بودن» و «انتشار» روزنامهها و مجلات میتوانست در تحلیل، تفسیر و واکاوی آنها مؤثر باشد و روند کلی جریان رسانهای کشور را به سمتوسویی دیگر ببرد. اینکه چرا با وجود تمام ضرورتها، هنوز هم ارادهای برای انتشار روزنامهها بعد از چهار روز تعطیل رسمی نخست سال نو وجود ندارد، بحثی مهم و قابل تأمل است که بیشک شرح آن در این یادداشت نمیگنجد اما رویدادهای نوروز ۱۴۰۰ بهویژه امضای سند راهبردی همکاری ۲۵ساله ایران و چین و خلأ رسانهای حولوحوش آن، بار دیگر نشان داد بخش زیادی از توان حرفهای سپهر رسانهای ایران، در روزنامهها و مجلات تجمیع شده است و هیچ فضای مجازی و کانال و گروهی نمیتواند جای آن را بگیرد. تمام اتفاقها و رویدادهای نوروز ۱۴۰۰ و از جمله سند راهبردی ایران و چین، به قدر کافی در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی بازتاب یافت، اما چون روزنامهها و مجلات نبودند، کمتر گزارش جاندار، تحلیلی و کارشناسانهای در اختیار مردم قرار گرفت؛ هرچه بود خبر بود و خبر. آنقدر خبر در حولوحوش این سند راهبردی منتشر
شد که مخاطب در فضایی مغشوش، نهتنها تمرکزش را از دست داد بلکه عملا نتوانست هیچ مطلب محققانهای درباره آن بخواند. تعطیلی فضای حرفهای و رسمی رسانهای همچنین فضا را برای انواع شایعات حولوحوش این سند فراهم کرده بود و مخاطب بختبرگشته مانده بود و حجم زیادی از خبر و شایعه. فقط هم این موضوع نبود، تقریبا در تمامی حوزهها وضع به همین منوال بود و تقریبا یک آشفتگی سراسری در فضای رسانهای کشور به وجود آمده بود. یک حُسن تعطیلات طولانیمدت روزنامهها و مجلات به صورت مطلق و وبسایتها و خبرگزاریها به صورت نسبی برای مسئولان هم، عدم احساس نیاز به پاسخگویی به رسانههای مستقل است؛ وقتی روزنامهای قرار نیست منتشر شود و فردا روی میز مقامات و در دسترس مردم باشد، دیگر چه نیازی هست به پاسخگویی؟ پیش خودشان میگویند که «ما هستیم و صداوسیما که بالاخره یکجوری با هم کنار میآییم! فضای مجازی را هم به نحوی مدیریت میکنیم». واقعیت این است که هنوز هم بعد از سالها تلاش برای بیاعتبارکردن و بیخاصیتکردن روزنامهها و مجلات، نشریات مکتوب در ایران مهماند و تأثیرگذار. این تأثیر دو جنبه دارد و منتقدان معمولا یک جنبهاش را اصلا
نمیبینند. یک جنبه این تأثیر، خود نسخه چاپی و بازتابهای آن بین مردم و مسئولان است که میتوان درباره میزان اثرگذاری آن ساعتها حرف زد و دهها مقاله نوشت. جنبه مهم دیگر که کمتر محل اختلاف است، استفادهای است که فضای مجازی از تولید محتوای روزنامهنگاران و خبرنگاران حرفهای این رسانهها میکند. میدانید و میدانیم که اساسا جدیترین گزارشها، یادداشتها، گفتوگوها و سرمقالهها، در مطبوعات و فضای رسمی رسانهای منتشر میشود و معمولا هم وبسایتها و کانالهای مجازی از این تولید محتوا به رایگان استفاده کرده و از این رهگذر خوراک خبری معتبر به مخاطبانشان میدهند. شاید از همین رو هم هست که معمولا در تعطیلات طولانی نوروز که روزنامهها و مجلات منتشر نمیشوند، فضای مجازی هم کیفیت و عمق خود را از دست داده و بیش از پیش گرفتار «خبر» و «کپی» میشود. این دیگر چیزی نیست که بتوان تکذیبش کرد یا نادیدهاش گرفت. از همین رو به نظر میرسد هم روزنامهنگاری مکتوب و هم سایر مدیومهای رسانهای باید بدون کماهمیت جلوهدادن یکدیگر، در کنار هم به تلاش برای حرفهایترکردن سپهر رسانهای ایران ادامه داده و همافزایی را در دستور کار خود
بگذارند نه طرد و واگرایی را. باید پذیرفت که هم روزنامهنگاری مکتوب در این روزگار مهم و ضروری است و هم فعالیتهای حرفهای رسانهای در فضای مجازی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.