|

آن ‌سوی داستان نوآوری‌های اجتماع‌محور

عادل سلیمانی. پژوهشگر توان‌افزایی جوامع محلی

پازل اثربخشی فناوری‌ها و نوآوری‌ها، زمانی تکمیل می‌شود که جوامع محلی به‌مثابه استفاده‌کنندگان واقعی کالاها یا خدمات ارائه‌شده، پذیرشی پایدار و بهینه از آنها، به‌منظور ارتقا و بهبود کیفیت زندگی یا شغلی خود داشته باشند. در واقع تصمیم روان‌شناختی به بهره‌گیری از نوآوری تزریق‌شده به زیست‌بوم جوامع محلی، متأثر از شاخص‌های متنوعی است. سه پارامتر نگرش‌ها، هنجارهای ذهنی و خودکارآمدی در ابتدای امر جایگاه ویژه‌ای دارد. خودباوری زمانی شکل می‌گیرد که اعتمادبه‌نفس و توانمندی افراد در استفاده از نوآوری‌ها ارتقا یابد و این امر مستلزم تکرار و تمرین مهارت‌هاست. در گذر زمان با افزایش دانش و مهارت و شناخت عینی از مزایا و کارکردهای نوآوری پرتاب‌شده به زیست‌بوم جوامع محلی، می‌توان انتظار شکل‌گیری نگرشی مثبت نسبت به تصمیم افراد برای استفاده از آن را داشت. در این میان، هنجارها و برداشت‌های جامعه و قضاوت‌های اجتماع‌محور نیز تأثیر ویژه‌ای بر تصمیم افراد به‌منظور بهره‌گیری از فناوری‌های نوآور خواهد گذاشت. هنگامی متغیرهای فوق‌الذکر در درون تک‌تک مخاطبان نهادینه می‌شود که هم‌گرایی و برایند سه مؤلفه مهم مطرح‌شده با کنشگری و مداخله فکورانه مأموران تغییرات اجتماعی به عنوان بازیگران گمنام و کارآمد این اکوسیستم تسهیل شود؛ هرچند وجود و ظهور چنین تسهیلگرانی، آموزش‌ها، حمایت‌ها و ممارست‌های خاص متولیان امور را در حوزه‌های کشاورزی، صنعت، خدمات و گردشگری می‌طلبد. برای مثال، فناوری نوآورانه کشت بدون شخم (No Tillage) در راستای کشاورزی حفاظتی دیم‌کاری با وجود تلاش‌ها و مزیت‌های فراوان آن در استفاده از بقایای گیاهی به عنوان ذخایر مواد آلی برای احیا، حفظ رطوبت ذخیره‌شده در خاک، افزایش حاصلخیزی خاک، پایداری در تولید و افزایش عملکرد، کماکان مورد پذیرش عموم قرار نگرفته است. به‌طورکلی می‌توان گفت در گام نخست تصمیم و قصد ذی‌نفعان نهایی به پذیرش مستمر و اثربخش نوآوری‌ها و فناوری‌ها نیازمند وزن‌دهی، کنشگری و بررسی متوازن کل حلقه‌های زنجیره ارزش نوآوری‌ها با تأکید بر تلفیق جامع رویکردهای شناخت کنش‌های فردی و اجتماعی ذی‌نفعان نهایی است. ازاین‌رو نگاه فیزیکال و تکنیکال به تولید و ارائه نوآوری‌ها در زیست‌بوم مربوطه، بدون توجه به پیچیدگی‌های فرایند نشر و چالش‌های پذیرش آنها از ابعاد مختلف، کارکرد نامتعارف اکوسیستم را به همراه خواهد داشت. بنابراین ترمیم و بازآرایی ساختار زیست‌بوم نوآوری‌ها با تأکید بر مطالعات روان‌شناختی و اجتماع‌محور در حوزه علوم ارتباطات، نشر و پذیرش به‌منظور تسهیلگری عملیاتی فرایند مذکور پیشنهاد می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.