|

طرح تنفس به دنبال استراحت جنگل يا سازمان متولي؟

رحیم ملك‌نیا.عضو هیئت‌علمی دانشگاه لرستان

قصه پر‌غصه جنگل‌های هیرکانی کشور بارها از سوی راویان مختلف روایت شده است. چکمه‌پوشان با عمری که در جنگل سپری كرده‌اند، دانشگاهیان موافق یا مخالف بهره‌برداری كه نگران رها‌شدن جنگل و تداوم مشکلات بی‌شمار آن بودند و فعالان منابع طبیعی که با نیت حفظ نگین سرسبز شمال در حال تلاش هستند، هر‌کدام به شكلی راویان این داستان تلخ بوده‌اند. دوران موسوم به استراحت جنگل در حالی از حدود چهار سال پیش آغاز شد که توقف بهره‌برداری تنها یکی از بخش‌های آن را شامل می‌شد؛ دوره‌ای که بنا بود هم‌زمان با احیای جنگل، ایرادهای طرح‌های سابق رفع و مدلی برای مدیریت پایدار جنگل تدوین شود. پیشنهاد‌دهندگان تنفس بر این باور بودند که این زمان، فرصت مناسبی است که هم‌زمان با استراحت جنگل، مشکلات و معضلات دیگر هیرکانی نیز رفع شود؛ اما گویا استراحت نه برای جنگل که برای مدیریت سازمان جنگل‌ها تصویب شده بود. سازمانی که دوران طلایی فرصت اصلاح طرح‌های پر از نقص در فضای گفت‌وگوهای علمی و چالشی دو طیف مخالف و موافق توقف بهره‌برداری را از دست داد و با دستی خالی از برنامه وارد دورانی شد که امروز پس از چهار سال دستش از آغاز شروع دوره و طرح‌های پر از ایراد قبلی هم خالی‌تر شده است. سازمانی که پنج دهه جنگل‌های شمال را بر اساس طرح کامل مدیریت نکرد، بلکه فعالیت‌های پروژه‌گونه‌ای را در شمال اجرا كرد که حتی خود از تحلیل نتایج آن عاجز بود. مدیران سازمان در توجیه موفقیت برنامه‌های گذشته، تنها به حفظ عرصه جنگل‌های دارای طرح در برابر جنگل‌های فاقد طرح اشاره کرده و از تحلیل و پایش پایداری کارکردهای جنگل ناتوان بودند. به گواه شواهد میدانی و برخی مطالعات، سازمان جنگل‌ها حتی قادر نبود پایداری کارکرد اصلی مورد مدیریت خود را که برداشت چوب بود، تضمین کند و در طی زمان کیفیت جنگل‌ها رو به کاهش رفت. سازمان متولی اگر جنگل‌ها را بر اساس طرح و نه پروژه مدیریت می‌کرد، قادر بود سرچشمه زوال کیفیت جنگل را که امروزه با پیل هم گرفته نمی‌شود، با بیل بگیرد. این ایراد و اشتباه در دوران تنفس هم در حال تکرار است. زمان تنفس بدون طرح و برنامه مدون، برای فعالیت‌های احیا و بازیابی توان جنگل از نیمه گذشته است. معاونت جنگل که مسئولیت اصلی مدیریت جنگل‌ها را بر عهده دارد، در دوران تصویب و توقف بهره‌برداری در استراحتی کامل به سر برده و تنها در برخی زمان‌ها برای رفع مسئولیت از خود، سخنی بر زبان می‌آورد و وعده آغاز طرح جدید را بارها تکرار می‌کند؛ سخنان و وعده‌هایی که نه باعث دلخوشی، بلکه چون نیشتر بر روح و جان دلسوزان جنگل می‌نشیند. در این دوران، مدیریت جنگل به استراحت رفته و جنگل به نبرد نابرابر خود با دام، قاچاق و تغییر کاربری ادامه می‌دهد. ادارات چهارگانه شمال و شورای عالی نیز یا قادر به ایجاد شرایطی برای برون‌رفت از وضعیت موجود نیستند یا آنکه در کنار معاونت جنگل ترجیح داده‌اند دوران تنفس را به استراحت بگذرانند. این رخوت و ضعف مدیریت تا آنجاست که حتی برای بررسی اثرات توقف بهره‌برداری نیز طرح و برنامه‌ای وجود ندارد. آیا اگر نه مخالفان، بلکه موافقان تنفس تأثیر استراحت جنگل را از مدیریت جویا شوند، پاسخی مبتنی بر معیارها و شاخص‌های علمی جنگل‌داری در دست دارند؟ احتمالا از وقت آن که بگوییم زمان آن رسیده، گذشته است، ولی تا از این دیرتر نشده باید دلسوزی فریادی برآورد تا شاید شورای عالی، ادارات کل چهارگانه و در رأس همه مدیریت جنگل سازمان جنگل‌ها از خواب غفلت بیدار شده و به استراحت خود در ساختمان اخیرا شماره‌دو‌شده پایان دهد. متأسفانه استراحت برای تجدید قوای جنگل به مدد استراحت سازمان، آخرین ضربه‌ها را بر پیکر زخمی از تیغ اره، دام و قاچاق محکم‌تر می‌زند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.