معلم اخلاق در زمانه احاطه بیاخلاقی
حسین گنجی
دانستن رفتن چیزی، از غم رفتن نمیکاهد و آگاهی نسبت به مرگ چیزی از ترسناکی آن و اشراف به ازدستدادن چیزی از اندوه آن. خاصه برای کسان آدمی و شجریان یکی از کسان ما بود. این جامعه با تمام سروصدای پربسامدی که دارد زیاد هم برای خودش کسی یا کسانی ندارد.
منظورم از کسان، کسانی است که جامعه را همچون مادری نوازشگر باشند و همچون پدری حمایتگر و همچون معلم و آموزگاری تعلیمدهنده و زنهاردهنده، البته همه به شکلی که در جان شاگرد و در جان مخاطب اثر کند و روزن یابد و نفوذ کند و منجر به تأثیری شود. کمتر پیش میآید کسی از میان جمعیت با رفتار و سکناتش بتواند نگاه جمعی را به سمت خود جذب کند و او درعینحال که از این نگاه جذبشده به نفع نیازهای شخصی و جریانیاش سود نمیبرد؛ بلکه برای آن جامعه معلمگونه و دایهوار از جان خود آن را تغذیه کرده و خوراک و روح و جان تازه بخشد. برخی با صفاتی که گفته شد و با تمامی دوری و عمومیتی که دارند، از کسان آدمی میشوند و شجریان از این باب و بابهای دیگر که در این مجال کوتاه فرصت بیانش نیست، از کسان ما و برای برخی همچون من بدل به عضوی از خانواده تلقی میشد. بهخصوص تا زمانی که در خانه پدر و مادر بودم، از صبح تا شام صدایش از برادرهایم بیشتر در خانه ما طنینانداز بود. چهره واقعی شجریان از نظر من معلمی است در یک بستر نظام آموزش غیررسمی که با هر کاست و آواز تازهاش ما را به سمت درست هدایت میکرد. سمت درست برای من و مایی که گوشهایمان سالهای دراز به آواز او و بهتر بگویم به تعلیم او بود، انسانبودن و ماندن است. سمت درستی که سعدی و حافظ و مولوی و دیگران طی سالها از آن نوشته و به آن توصیه و سفارش کردهاند و شاید آنقدر بر جان ما اثر نمیکرد تا شجریان آن را به شکل خودش درنمیآورد و ما را مسخ کرده، گرفتار یا به قول سهراب سپهری دچار نمیساخت. چه توفیقی از این بهتر و چه نشانهای از این بالاتر در کسی تا او را آموزگار خود و معلم جامعه مخاطبش بدانیم. معلمی که هر بار از حافظ و سعدی برایمان میخواند، انگار این دو بزرگوار شعر تازهای سرودهاند و از بیت تازهای از همان شاعر هفت قرن پیش قرار است پردهبرداری شود؛ بیتی که ما تا پیش از این شاید هزار بار هم خوانده بودیمش ولی از این زاویه که او نگاه و درک کرده است، بدان نگاه نکرده و درکش نکردهایم. چه کسی باور میکرد «بی همگان به سر شود، بی تو به سر نمیشود» چنین عمقی داشته باشد تا پیش از آنکه تو آن را بخوانی و به جان ما بیندازی. مردمان بم کسان تو بودند و جانت به درد آمده بود و چنان خواندی که جان ما نیز به جان تو پیوند خورد و به درد آمد. تو غباربردار حافظ و سعدی و بسیاری دیگر از بزرگان این کشور بودی و این کم کاری نبوده است. از تو بسیار باید نوشت؛ آموزگار خوبیها، معلم روزگار بیتعلیم. به یقین همانطور که سایه عزیز گفته است: آن سوی مرز جهان حافظ و سعدی بیتاب دیدار تو هستند و حافظ به محض دیدنت غرق بوسهات خواهد کرد. تو از معدود سربازان و بازماندگان جبهه اخلاق در زمانه احاطه بیاخلاقی بودی. با تو این جهان انسانیتر بود؛ زیرا هرگز شعری را بر مبنای دغدغه شخصی و مطامع و نیاز زودگذر و روزمره خودت دستمایه آوازت نکردی و نخواندی. همچون حافظ که گویی روح جمعی ایرانی در کلماتش دمیده شده است، تو نماینده روح جمعی ما بودی وقتی آواز سر میدادی. تو بزرگ بودی و از بزرگیات بود که بزرگان خاک بر طاقچه خانهها را از غبار روزگار میزدودی و به ما بازمیشناساندی. حافظی که تو روایت کردی چیز دیگری بود نسبت به حافظی که ما در کتابهای کتابخانه پدرمان با آن آشنا شده بودیم. سعدی تو شورانگیز بود در عشق و معلم بود در زندگی. حیف بود در ایام کرونا و خانهنشینی دوستدارانت، تو رخت رفتن بر تن کنی. تو فریادگر دغدغههای جمعی مردمانت بودی و دغدغههای روزمره و سطحی و این را آنگونه از زبان حافظ و سعدی و... خواندی که همگان بفهمیم این دردها، دردهای تاریخی ما هستند و راه گذر از آنها انسانبودن و ماندن است، در هر جایگاه و نقش و عنوانی که هستیم و این غم زمانه، غم یک غروب نیست، غم یک عصر تاریخی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.