مهارتهای ضروری برای هر شهروند
مینا نظریکمال . مدرس و پژوهشگر روانشناسی بحران صدیقه گلیپور. روانشناس و مدرس روانشناسی بحران
کمکهای اولیه روانشناختی روشی است که به منظور کاهش فشار روانی مخاطرات طبیعی و انسانساخت طراحی شده و از طرف فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر، سازمان جهانی بهداشت و دیگر سازمانها گسترش داده شده است. کمکهای اولیه روانشناختی روشی مبتنی بر شواهد، برای کمک به افرادی است که فاجعه، بلایا و تروریسم را تجربه میکنند و برای کاهش تنش اولیه و تقویت عملکرد انطباقی کوتاه و طولانیمدت به کار میرود و در واقع پاسخ حمایتی به هر انسانی است که متعاقب یک حادثه رنج میبرد و نیازمند حمایت است. به نوعی همانطورکه در لحظات ابتدایی مواجهه با بحران، ممکن است به کمکهای اولیه جسمی نیاز باشد، ضروری است تا یکسری مداخلات روانشناختی انجام شود تا نیروهای متخصص روان به محل حادثه برسند و به این شکل به کودکان، نوجوانان، بزرگسالان و خانوادهها پس از مخاطرات طبیعی و حملات تروریستی کمک شود. اصول این مداخله که لازم است همیشه به آن پایبند باشید، عبارتاند از: فرد آسیبدیده را ارزیابی کرده و بر مراقبتهای جسمانی، مادی و محافظت در برابر خطر بیشتر تأکید کنید. فورا مداخله کنید. بر موقعیت اینجا و اکنون متمرکز شوید. اطلاعات صحیحی درباره وضعیت موجود به افراد بدهید. اطمینان بیهوده و غلط ندهید. اهمیت انجام عمل و اقدام (کاری عملی انجامدادن) را به رسمیت بشناسید. حمایتهای عاطفی را فراهم و تأمین کنید. بر نکات قوت و انعطافورزی تأکید کنید. خوداتکایی را مورد تشویق قرار دهید. برای احساسات دیگران احترام قائل شوید. فرهنگ محلی را در نظر گرفته و مذهب و تعصبات مذهبی خود را مدیریت کنید و اصل مهم آخر اینکه مراقبت از خود را تمرین کنید. نکته مهم اینکه کمکهای اولیه روانشناختی فرض نمیکند که همه بازماندگان، مشکلات شدید سلامت روانی یا مشکلات بلندمدت پیدا میکنند. در عوض، بر این امر استوار است که بازماندگان و دیگر افراد متأثر از رویدادهای آسیبزا، طیف وسیعی از واکنشهای اولیه را تجربه خواهند کرد؛ مثلا واکنشهای جسمی، رفتاری و معنوی و البته برخی از این واکنشها ممکن است با عملکرد انطباقی یا سازگاری با شرایط جدید همسو نبوده؛ بنابراین لازم باشد این افراد برای دریافت خدمات رواندرمانی ارجاع داده شوند. کمکهای اولیه روانشناختی از طرف همه ما باید ارائه شود؛ یعنی همه ما باید مهارت حمایت از همنوع را یاد بگیریم و در لحظات اضطراری برای هر کسی که به حمایت روانی نیاز دارد، به کار ببریم. فرقی نمیکند. کودکان، نوجوانان، والدین، زنان و مردان و سالمندان و حتی خود روانشناسان، امدادگران و کارکنان اورژانس همه و همه به دلیل بار روانی ناشی از بحران، ممکن است به کمک نیاز داشته باشند. دراینبین افرادی هستند که به حمایت فوریتری نیاز دارند؛ مانند افرادی که زخمها و جراحات جدی دارند و زندگیشان در معرض خطر است و به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارند. افرادی که به قدری غمگین هستند که نمیتوانند از خود یا فرزندانشان مراقبت کنند. افرادی که ممکن است به خود آسیب برسانند. افرادی که ممکن است به دیگران صدمه بزنند. مکان و زمان ارائه خدمات به این صورت است که میتوانید هر جایی که برای شما امن است، خدمات ارائه دهید؛ اما به طور ایدئال سعی کنید کمکهای اولیه روانشناختی را در شرایط مکانی تأمین کنید که حریم خصوصی برای گفتوگو با فرد آسیبدیده رعایت شود. برای افرادی که در معرض نوع خاصی از رویدادهای بحرانی قرار گرفتهاند و واکنشهای هیجانی متفاوتی را تجربه میکنند، رعایت حریم خصوصی و رازداری برای حفظ شأن و آبروی فرد، از اهمیت و ضرورت بیشتری برخوردار است. دو گروه اصلی از بازماندگان وجود دارند: افرادی که تنها به کمکهای اولیه روانشناختی نیاز دارند و افرادی که نیاز فوری به حمایتهای تخصصیتری دارند. برای مثال افراد با صدمات جدی و تهدیدکننده زندگی که نیاز به خدمات پزشکی اضطراری دارند. افرادی که چنان سطح بالایی از پریشانی را تجربه میکنند که نمیتوانند از خود و فرزندانشان مراقبت کنند، افرادی که ممکن است به خودشان یا به دیگران صدمه بزنند. تعلل نکنید و در نزدیکترین زمان ممکن این افراد را به متخصصان روانشناسی سازمان بهزیستی یا دانشگاههای علوم پزشکی ارجاع دهید. در ارائه کمکهای اولیه روانشناختی چند عنصر کلیدی وجود دارد:
- از ایمنی افراد مطمئن شوید: اقداماتی توصیه میشود که به مردم کمک میکند تا امنیت ذهنی و ایمنی بیشتری داشته باشند. مثلا مکانهای امن، روابط مطمئن و ایمن با حامیان، دریافت اطلاعات دقیق و خدمات محفاظتی را فراهم میکنند. - محیطی آرام و به دور از تنش ایجاد کنید: اقداماتی توصیه میشود که به آرامش مردم کمک کند، مثلا حمایت و آموزش روانی درباره علائم و روشهای مقابله کارآمد ارائه میشود. - اقداماتی که به شرکتکنندگان کمک میکند تا از رویداد فاصله گرفته و احساسات مثبت را تجربه کنند: برای مثال بازی برای کودکان، مراسم و دیگر فعالیتهای نشاطبخش برای کودکان و بزرگسالان، تا آنها را از رویداد آسیبزا و پیامدهای آن منحرف کنند. به طور کلی، توصیه میشود در تمام لحظات تا آنجا که ممکن است برای بازگشت به روال عادی و روزمره زندگی اهتمام بورزید. - خودکارآمدی و اثربخشی جامعه را افزایش دهید: اقداماتی توصیه میشود که افراد برای کارآمدی بالا و اثربخشی آماده شوند، مثلا افراد آسیبدیده را تا آنجا که ممکن است در تصمیمسازیها و تلاشهای مقابلهای فعال درگیر میکنند تا آنها را قادر سازند به جای اینکه قربانیان منفعل باشند، بازماندگان فعال باشند. یک اصل کلی در اینجا این است که به جای تصمیمگیری برای مردم بازمانده، آنها هم در تصمیمگیریها حضور فعال داشته باشند. در واقع فعالیتهایی که از سوی خود جامعه برنامهریزی و اجرا میشوند، کلیدی برای اثربخشی جامعه و افراد آن جامعه است، مثلا فعالیتهای مذهبی و سنتی، نشستها، راهپیماییها، همکاری با پزشکان محلی یا مراسم سوگواری و عزاداری جمعی. در این حوزه بهشدت توصیه میشود تا انسجام گروهی و حمایت اجتماعی را ترویج دهید، برای مثال از افراد خواسته میشود در شناسایی و بازگرداندن کودکان به خانوادههایشان کمک کنند. افزایش ارتباطات میان بازماندگان آسیبدیده و حامیان اجتماعی را تقویت کنید. - به حفظ امید کمک کنید: در این زمینه اقداماتی توصیه میشوند که به افراد آسیبدیده برای حفظ امید به فرداهای بهتر کمک میکنند. این فعالیتها شامل خدماتی میشود که به افراد کمک میکند به زندگی برگردند؛ مانند مسکن، اشتغال، تحصیل و... همچنین فعالیتهایی که شامل برانگیختن هیجانات و احساسات مثبت میشوند. همچنین بهشدت توصیه میشود که در طول مرحله بازسازی، حمایت مستمر و پیشبینیپذیر ارائه شود. در هفتههای آتی مجدد به این موضوع خواهیم پرداخت و بیشتر از کمکهای اولیه روانشناختی و مهارتهای ضروری که هر شهروندی باید بداند، خواهیم گفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.