یادداشت جان بولتون در بلومبرگ
ترامپ به برجام جان تازهای میدمد
دیپلماسی ایرانی: رئیسجمهوری دونالد ترامپ با مطرحکردن درخواست «بازگشت تحریمها» علیه ایران مطابق قطعنامه سال 2015 شورای امنیت به جو بایدن، نامزد دموکرات انتخابات ریاستجمهوری، لطف بزرگی کرد. بایدن و نزدیکانش بارها از تعهد به بازگشت به توافق هستهای ایران موسوم به برجام که ترامپ در ماه می 2018 از آن خارج شد، سخن گفتهاند. با این حال، ظاهرا این ترامپ است که بر برجام تنفس مصنوعی دیپلماتیک میدهد تا جان تازهای در آن بدمد. کاخ سفید 20 آگوست ادعا کرد که ایالات متحده تحت قطعنامه 2231 هنوز «یکی از طرفین برجام» به شمار میرود و ازاینرو، حق درخواست بازگشت تحریمهای شورای امنیت را دارد. البته زمانی که ترامپ از برجام خارج شد، از وزارت امور خارجه خواست همه گامهای لازم برای «متوقفکردن مشارکت ایالات متحده در توافق هستهای» را بردارند. اگرچه برگشت ناگهانی از سیاست خارجی برای ترامپ یک امر عادی است، اما این تغییر رویکرد در قبال برجام حتی برای ترامپ هم درخور توجه به شمار میرود و در صورت پیروزی مجدد ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری، میتواند تأثیرات قابل توجهی برجا بگذارد؛ چراکه ترامپ اساسا در دولت دوم خود با محدودیتهای سیاسی کمتری مواجه خواهد شد و کنایه ماجرا در این است که در صورت پیروزی بایدن در انتخابات ریاستجمهوری، این رویکرد جدید ترامپ میتواند برای او هم مفید باشد. دستکم درحالحاضر، ایالات متحده در سازمان ملل در تلهای خودساخته گرفتار شده است. وکلای وزارت امور خارجه ظاهرا اینطور استدلال کردهاند که ایالات متحده که زمانی به عنوان «یک کشور عضو در برجام» تعریف شده، هنوز هم میتواند برای هدف بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل از این تعریف استفاده کند. این مسئله نهتنها از نظر حقوقی اشتباه است و هرگز هدف تنظیمکنندگان توافق هستهای نبوده، بلکه در صورت پیروزی بایدن در انتخابات میتواند به ضرر ایالات متحده تمام شود. ترامپ با این ادعا که ایالات متحده هنوز درباره توافق حق و حقوقی دارد، این احتمال را برای دیپلماتهای خلاق فراهم آورده تا حقوق و در نتیجه مسئولیتهایی برای آمریکا تحت قطعنامه 2231 شورای امنیت و دیگر مفاد توافقنامه تعریف کنند. این مسئله به هر گونه تلاش بایدن برای بازگشت کامل به توافق هستهای مشروعیت میدهد. منطق بهتر این است که آمریکا یا در توافق هست یا نیست. این استدلال ساده، دقیق و مهمتر، بازتاب واقعیت است. این استدلال که ما برای برخی اهداف «شریک» هستیم و برای برخی دیگر خیر، باید برای سیاستگذاران ایالات متحده نگرانکننده باشد؛ احتمالا دیگر کشورها در زمان فاصلهگرفتن ایالات متحده از سایر توافقهای بینالمللیای که دیگر به نفع آمریکا نیستند، از این رویکرد استفاده خواهند کرد. وقتی از توافقی خارج میشویم باید خارج از آن بمانیم، نقطه. با این حال، این نوع استراتژیپردازی بلندمدت با رویکرد سیاست خارجی ترامپ بیگانه است. اقدامات متقابل علیه ایالات متحده افزایش خواهند یافت. برخی از حامیان برجام علاوه بر نادیدهگرفتن موضعگیری ایالات متحده، میگویند آمریکا پیششرطهای مندرج در بندهای حلوفصل پیمان را نیز رعایت نکرده است. این شرایط فرایندی پیچیده و بالقوه طولانی را برای حل اختلافات مربوط به انطباق دقیق طرفین توافق شامل میشود تا از برخورد شورای امنیت که میتواند به فروپاشی کل توافق بینجامد، جلوگیری کنند. گروه ترامپ با اتکا به اقدامات بریتانیا، فرانسه و آلمان در ماه ژانویه در آغاز روند حل اختلاف که همچنان ناتمام باقی مانده، این رویهها را نادیده گرفتند. این مسئله خود نگرانی ایالات متحده درباره روند توافق هستهای پیش از ارجاع مسئله به شورای امنیت را منعکس میکند. در حقیقت، اگر آمریکا این روند را پیش میبرد، خود یک نمونه دیگر از «مشارکت» ایالات متحده در توافقی میشد که از آن خارج شده است. در حقیقت، ورود به روند حل اختلاف میتواند تا مدتی پس از انتخابات ماه نوامبر یا حتی مراسم تحلیف رئیسجمهوری در سال 2021 طول بکشد. درحالحاضر لفاظیهای ایالات متحده درباره برجام سردرگمی و آشفتگی ایجاد کرده و این فرصت را برای حامیان برجام فراهم آورده تا موانع دیگری برای جلوگیری از بازگشت تحریمهای سازمان ملل بیابند. اینکه چرا ترامپ بازیای در این سطح خطرناک و بینتیجه آغاز کرده، معلوم نیست. حتی اگر تحریمهای تعلیقشده سازمان ملل متحد دوباره احیا شود، باز هم احتمالا فشاری بیشتر از تحریمهای یکجانبه آمریکا که از سال 2018 اعمال شدهاند، به ایران تحمیل نخواهند کرد. به علاوه، پاسخ واقعی به جاهطلبیهای هستهای ایران همانی است که توسط عناصر پنهانی علیه برنامههای هستهای و موشک بالستیک ایران در جریان است. اقدامات دولت ترامپ در سازمان ملل این روزها نمایش جانبی احتمالا با اهداف سیاست داخلی است. نقش دیپلماسی همچنان در تلاشهای مداوم برای ترغیب بریتانیا، فرانسه و آلمان در راستای نابودکردن برجام است. گزینه جایگزین این است که رئیسجمهوری جو بایدن برجام را با تشکر ویژه از دونالد ترامپ احیا کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.