رئیس پیشین مرکز تحقیقات مسکن وزارت راه و شهرسازی:
فروش متری مسکن رقیب بازار ارز و سکه میشود
شرق: مدلی واقعی از مشارکت مردم در پروژههای ساختوساز، تعبیری است که سیدمحمود فاطمیعقدا رئیس پیشین مرکز تحقیقات مسکن وزارت راه و شهرسازی در گفتوگو با «شرق» از طرح پیشفروش متری مسکن در بورس به کار میبرد. به اعتقاد او، فروش متری مسکن میتواند رقیبی سرسخت برای بازارهای ارز و سکه شود و الگوی مناسبی برای ورود سایر پروژههای عمرانی و زیرساختی کشور به بورس ارائه کند تا مشارکت واقعی مردم در پروژههای عمرانی بزرگ را شاهد باشیم. فاطمی به طرحی که در دولت اصلاحات و زمان وزارت آقای عبدالعلیزاده برای فروش متری مسکن راه افتاد اشاره میکند که به دلیل نبود زیرساختهای مناسب این طرح بهتدریج منتفی شد. اما با توجه به استفاده از ابزار لازم در بورس میتوان امروز زیرساختهای موردنیاز فروش متری مسکن را فراهم کرد تا بهاینترتیب علاوه بر فراهمکردن امکان ورود همه افراد با حتی سرمایههای اندک به حوزه مسکن، پروژههای ساختوساز را تأمین مالی کرده تا بهواسطه گردش مالی در بخش ساختوساز، صنایع وابسته به این حوزه نیز به حرکت درآیند. طرح فروش متری مسکن در بورس کالا چقدر میتواند در تأمین مالی مسکن مؤثر باشد؟ بورس یکی از راههای تأمین مالی ساختوساز بازار سرمایه است و ابزاری برای جذب سرمایه افرادی است که به حوزه مسکن علاقهمند هستند. طرح فروش متری مسکن این فرصت را فراهم میکند که تمام اقشار جامعه بتوانند وارد حوزه مسکن شوند و حتی با سرمایههای خرد و اندک بتوانند در این حوزه سرمایهگذاری داشته باشند. ما طرحی را در حوزه مسکن در دولت اصلاحات و در زمان وزارت آقای عبدالعلیزاده داشتیم با عنوان فروش متری مسکن که متولی آن سازمان ملی زمین و مسکن بود. افراد به سازمان مراجعه کرده پول را واریز میکردند و به میزان آورده به آنها متراژی مسکن تعلق میگرفت. سپس وقتی پول آنها به 50 متر، 60 متر، 100 متر میرسید از بین واحدهایی که موجود بود یکی را انتخاب میکردند. چرا این طرح متوقف شد؟ با سبقت تورم از سرمایههای خرد و عدم پیگیری مسئولان وقت منتفی شد. امروز، طرح فروش متری مسکن در بورس این فرصت را ایجاد میکند که با ایجاد سازوکارهای مناسب، در یک بازار شفاف، زمینه حضور مردم در بخش مسکن را فراهم کنیم. این بازار، امکان خریدوفروش دارد و با رشد قیمت مسکن، سرمایهها هم رشد میکند. فرد میتواند هر متراژی که خریداری میکند مثلا 10 متر یا 20 متر را معامله کند یا متراژ را اضافه کرده و به اندازه یک واحد مسکونی این سرمایهگذاری را ادامه دهد. من فکر میکنم اگر دولت و وزارت راه و شهرسازی، پروژههای خوبی را ارائه دهند و با انبوهسازان و تولیدکنندگان مسکن جوینت شوند؛ میتوانند تأمین مالی مناسبی انجام دهند. این طرح میتواند در کنار طرح ملی مسکن، هم کنترلکننده قیمت مسکن باشد و اجازه ندهد قیمت ناگهانی جهش داشته باشد و هم میتواند با تأمین منابع بهموقع در پروژههای مسکن، کمبود اعتبارات را جبران کند. برای موفقیت این طرح لازم است دولت به تعهداتی که در این زمینه دارد عمل کند ازجمله دخیلکردن بخش خصوصی در این پروژه تا علاوه بر رونق این بازار، باری را هم از دوش بانکها بردارد. ضمن آنکه منابع بهجای آنکه با نرخ بالا از سوی بانکها تأمین شود بهصورت متعادلتری از بازار سرمایه تأمین شود. ویژگیهای طرح متری مسکن که در زمان آقای عبدالعلیزاده اجرا شده بود، چه بود و با طرح فروش متری مطرحشده فعلی در بورس چه تفاوتهایی داشت؟ طرح قبلی بسته به زمانی که مطرح شد زیرساختهای امروزی را نداشت. نه سازوکار بورس مهیا بود و نه میتوانستیم اطلاعرسانی همگانی درستی داشته باشیم. بهعنوان یکی از الگوهای تأمین مسکن از سوی یک سازمان اجرا میشد. اما امروز خوشبختانه در بورس عرضه میشود یعنی بهعنوان سرمایهگذاری مطرح است. آن طرح محدود بود. آن زمان و بسیاری از مردم از آن اطلاع نداشتند ولی امروز همه مردم از این اتفاق مطلع میشوند و میتوانند وارد این سرمایهگذاری شوند. در زمان طرح اولیه، برای ورود به پروژههای مسکن و شهرسازی چه بهصورت متری و چه پیشفروش، عدم استفاده از وام زمین و نداشتن مسکن شرط بود درصورتیکه امروز در بازار سرمایه این بحث مطرح نیست. بنابراین با توجه به شرایطی که مهیا شده است نسبت به طرح قبلی میتواند بسیار بهتر عمل کند. با توجه به اینکه نقدینگی سرگردان و جذب صحیح آن همواره برای دولتها دغدغه بوده، این اقدام چقدر میتواند در جذب نقدینگی برای یک بخش تولیدی مؤثر باشد؟ بازار مسکن و سرمایهگذاری در حوزه ساختمان همیشه در ایران جذاب بوده و است. امروز هم چنانچه بررسی کنید مسکن بعد از بازار سرمایه گمان میکنم پرسودترین بازار قلمداد میشود. قطعا این بازار جذاب قادر است منابع خوب را جذب کند. مشروط است بر آنکه طرحی که دولت میدهد شفاف و عاری از عیب و نقص باشد. ما در این زمینه تجربه طولانی داریم. دهها سال تجربه درخصوص سیاستهای اقتصادی مسکن وجود دارد. حداقل بهصورت مدون حدود 70 سال تجربه تدوین سیاستهای اقتصادی مسکن را داریم. کشوری که حدود 70 سال تجربه و آمار دارد و روند سود و زیان در این بخش مشخص است؛ خیلی راحت روی آن میتوان کار کرد. اگر بازار سرمایه اطلاعات را از وزارت راه و شهرسازی بگیرد و بهصورت شفاف در اختیار مردم قرار دهد تا جذابیت بازار را مردم به زبان آمار ببینند و از طرفی انجمن صنفی سازندگان و انبوهسازان کشور بهعنوان متولی ساخت، ورود کنند و پروژههای جذاب را با قیمت مناسب و سود منصفانه به بازار عرضه کنند، این اتفاق میتواند بخش قابلتوجهی از سرمایه را وارد این حوزه کند. آن زمان دیگر بحث فقط مسکن نیست. دهها صنعت وابسته به مسکن وجود دارد که با رونقگرفتن ساختوساز، چرخ تولید آنها نیز به حرکت درمیآید. در اصل ایده خوبی مطرح شده اما باید با جوینت خوب با بخش خصوصی و ارائه طرح شفاف برای مردم بتوان این طرح را بهخوبی اجرا کرد. متولیان حوزه صنعت ساختمان باید فعالانه به میدان بیایند. هرچقدر برنامهریزی دقیقتری داشته باشند، سهم بیشتری از سرمایه ورودی خواهند گرفت و درنهایت، فروش متری مسکن رقیبی سرسخت برای سایر بازارها مثل بازار ارز، سکه و سایر صنایع خواهد شد. اما صرف اینکه یک ایده ارائه شود و حالا منتظر بنشینیم ببینیم چه تعداد افراد به میدان میآیند، طرح به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. این نکته مهم را هم باید مورد تأکید قرار دهم که این طرح درصورتیکه درست اجرا شود و نتیجه رضایتبخشی داشته باشد، میتواند الگوی مناسبی برای ورود پروژههای عمرانی بزرگ و زیرساختی کشور مثل راهآهن، فرودگاهها، بزرگراهها و بندرها به بورس باشد. این مدلی خواهد بود از مشارکت واقعی مردم در پروژهها.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.