|

یک وبینار کرونایی

ابعاد علمی، اجتماعی و روان‌شناختی کرونا

سيده‌ضحي حسيني‌نصر. کارشناس‌ ارشد روان‌شناسي بالیني -کارشناس زیست‌شناسي

یکی از برنامه‌هایی که در روزهای دنیاگیری ویروس کرونا امکان برگزاری آن وجود ندارد، نشست‌ها، همایش‌ها و سمینارهای علمی است. به لطف تکنولوژی این کمبود نیز به‌نوعی جبران شده است. برگزاری وبینارها که همان سمینار مجازی هستند، یکی از راه‌های خوب حفظ ارتباط با جامعه تحصیل‌کرده و علمی است. در این راستا پانزدهم فروردین‌ وبیناری از سوی مدارس میان‌رشته‌ای دانشگاه شریف با همکاری گروه نورتکس، مرکز تحقیقات ام‌اس و انجمن انسان‌شناسی ایران به صورت آنلاین برگزار شد. در این وبینار شش سخنران حضور داشتند و هریک به بررسی ابعاد مختلف علمی، پزشکی، اجتماعی و روان‌شناختی ویروس کرونا پرداختند. دکتر عبدالرضا ناصرمقدسی، متخصص مغز و اعصاب، به بررسی مشخصات بالینی و رادیولوژی کووید-19 پرداخت. او اظهار کرد که یکی از عواملی که مانع ساخت واکسن بیماری کووید-19 می‌شود، وقوع جهش‌های متعدد در ویروس کرونای جدید است و ظهور این ویروس را می‌توان به دلیل دخالت‌های انسان در طبیعت دانست. یکی از موضوعات جالب توجه ديگر بداخلاقی‌های سیاسی است؛ نظیر آنچه در ترکمنستان شاهدش بودیم؛ رئیس‌جمهور این کشور استفاده از نام ویروس کرونا و ماسک را در کشورش ممنوع کرد. رئیس‌جمهور برزیل نیز ویروس کرونا را بی‌اهمیت شمرده و اظهار کرده است: «همه ما یک روز می‌میریم». نتیجه این بداخلاقی‌ها تبدیل‌شدن این کشورها به کانون شیوع بیماری و متضرر‌شدن همه مردم دنیاست.

در ادامه دکتر مهرداد عربستانی، عضو انجمن انسان‌شناسی ایران، به دهشت و سرگردانی‌اي که مردم پس از پاندمی ویروس کرونا در حال تجربه آن هستند، اشاره کرد. اینکه این وضعیت تا چه زمانی ادامه دارد و چه تأثیراتی خواهد داشت، موضوعی است که درباره آن باید تأمل کرد. او به جمله‌ای از ماتیاس هورکس -آینده‌پژوه- اشاره کرد که اقتصاد آب می‌رود؛ ولی فرو نمی‌ریزد. در خانه‌ ماندن ارزش تأمل و تعلیق دارد. ویروس کرونا با خود قاصد یک پیام است؛ اینکه زمین متراکم و گرم شده و باید در آن بازنگری شود. مسئله بعدی بحران اعتماد است. به گفته یووال نوح هراری، نویسنده کتاب انسان خردمند، در سطح ملی اعتماد و احتمال تمامیت‌خواهی و در سطح بین‌المللی (ملی‌گرایی و گروه‌گرایی افراطی) آینده اجتناب‌پذیر نیست. دکتر عربستانی در پایان به مدل پنج‌مرحله‌ای سوگ از منظر الیزابت کوبلر راس اشاره کرد. طبق این مدل مراحل سوگ یا اندوه به ترتیب شامل انکار، خشم و عصبانیت، چانه‌زنی، افسردگی و در نهایت پذیرش است. مسئله مهم آن است که باید تمام نظریه‌هایی را که تاکنون درباره ابعاد مختلف پاندمی کرونا وجود دارد، در این چارچوب نگریست. دکتر حسن حسینی، استاد گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، درباره ابعاد الهیاتی که ویروس کرونا با خود به وجود آورده است، سخن گفت. او درباره مسئله شر و رنج و خداباوری، انقلاب معرفتی، عملکرد عقلانی رهبران دینی و در نهایت مرگ‌‌آگاهی توضیحاتی ارائه داد. دکتر منصوره کیانی‌دهکردی به گروه‌های بالینت اشاره کرد. گروه‌های بالینت از سال 1950 شروع به گسترش کردند. پس از جنگ جهانی دوم، شمار زیاد افراد مبتلا به PTSD (اختلال استرسی پس از سانحه)، فشار روانی زیادي روی پزشکان وارد کرد. مایکل بالینت، روان‌کاو مجارستانی، کارگروهی را ابداع کرد که پزشکان در آن جمع شده و درباره موضوعاتی در بیماران‌شان که ذهن آنها را مشغول کرده، صحبت می‌کنند. در ایران نیز گروه‌های بالینت در شبکه‌های پیام‌رسان مختلف ایجاد شده و فضاهای حمایتی‌اي ایجاد کرده‌اند که به کمک آن پزشکان و پرستاران می‌توانند درباره تجربیات خود با یکدیگر به گفت‌وگو بپردازند. به‌عنوان مثال پزشک می‌تواند از تجربه تلخ مواجهه با مرگ بیمار خود با همکارانش به گفت‌وگو بپردازد. او در ادامه با یک سؤال به بررسی وضعیت روانی فردی که ضریح را لیس می‌زند، پرداخت. او گفت فکر می‌کنید اگر ویروس کرونا صاحب فکر بود، درباره آن فرد چه فکری می‌کرد؟ اگر به مدل پنج‌مرحله‌ای سوگ کوبلر راس برگردیم، می‌فهمیم او وحشت‌زده است و غرق در هیجان. از دیدگاه روان‌کاوی روابط ابژه، او قادر به تحمل دنیای ناامن بیرونی نیست و این واکنش هیجانی پاسخی است در برابر خشم خود. عنوان آخرین سخنرانی‌ نیک‌زیستی در خانه بود. سخنران به تفصیل درباره مدل پِرما صحبت کرد. مدل پرما نظریه‌ای راجع به پنج عامل اساسی مؤثر در خوشبختی است که مارتین سلیگمن آن را طراحی کرده است. به اعتقاد سخنران محترم حتی در زمان قرنطینه نیز می‌توان با به‌کارگیری مدل پرما زندگی لذت‌بخشی را تجربه کرد. انتظار می‌رفت این سخنرانی به‌ طور دقیق‌تر و با دیدی تحلیلی‌تر به مسئله و مشکلات خانواده‌ها در روزهای قرنطینه بپردازد و راه‌حل‌های عملی‌تری برای آن ارائه دهد که به اعتقاد نگارنده در برخی موارد به خوش‌بینی به‌دور از واقع‌بینی و اسلایدهای تکراری ختم شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.