مازراتيسواران در فهرست سبد معيشت
مرضيه اميري: 24 آبان دولت گراني سهبرابري بنزين را اعلام کرد و گفت درآمد حاصل از آن را ميخواهيم در قالب سبد معيشت به مردم بازگردانيم. بعد از بيش از سه ماه از گذشت آغاز اين طرح، بسياري ميگويند ما هنوز سبد معيشت دريافت نکردهايم و خيليها هم ميگويند ما از دايره شمول به دلايلي مانند يک بار سفر به ترکيه يا داشتن خودرو حذف شديم. در فهرست سبد معيشت افرادي هم بودند که 34 خودرو به نامشان بود؛ از مازراتي و پورشه گرفته تا پيکان 57؛ اما هيچگونه پرونده مالياتي نداشتند و يک ريال ماليات ندادهاند. دراينبين کساني هم نتوانستند سبد معيشت دريافت کنند؛ چون حسابدار، ويزيتور، سرايدار يا مسئول صندوق وام خانگي بودهاند و پولهايي به حسابشان در قالب شارژ ساختمان يا اقساط وام يا هر چيز مربوطي واريز ميشده و همين گردش مالي باعث حذف آنها از دايره شمول شده است. موردي که سخنگوي ستاد شناسايي مشمولان طرح حمايت معيشتي آن را خطا نميداند؛ بلکه معتقد است «اين رفتار و بيانضباطي مالي کف جامعه است که خود را در اينجا در سيستم نشان داده است»؛ اما توزيع سبد معيشت ميان 60 ميليون نفر، بهانهاي شد که اطلاعات پايگاه رفاه ايرانيان پربار شده و آنطور که سخنگوي ستاد ميگويد «هر موردي از اطلاعات درآمدي و هزينهاي افراد جامعه که شما فکر کنيد، بيشتر از آن را ما شناسايي و تحليل کردهايم». حسين ميرزايي اگرچه حاضر به پاسخگويي به جزئيات اين اطلاعات از قبيل جمعيت ثروتمند و جمعيت زير خط فقر نشد و گفت «بيان آن در جامعه در وضعيت کنوني بههيچوجه به صلاح نيست»؛ اما گفت: «آن درصدهايي که يک زماني در دورههاي انتخاباتي مطرح ميشد، کاملا وجود دارد. درصد و لايه نازکي از جامعه هستند که به معناي واقعي کلمه ثروتمند هستند و درصد بالايي از جمعيت نزديک يا زير خط فقر هستند». به گفته او 300 هزار خانواده ثروتمند در کشور وجود دارند که گردش مالي آنها بالاي 10 ميليارد تومان است؛ اما تاکنون و در عمرشان يک پرونده مالياتي نداشتهاند و يک قران ماليات پرداخت نکردهاند. مجلس بهتازگي مصوبهاي را در کميسيون تلفيق از سر گذرانده که در سال آينده به جاي يارانه نقدي و سبد معيشتي فعلي، 78 ميليون نفر ماهانه 72 هزار تومان يارانه دريافت کنند. به گفته ميرزايي اين يعني 60 ميليون واقعا نيازمند، بايد يارانه و سبد معيشتي کمتري دريافت کنند و بر نارضايتي آنها ميدميم. يک خانواده پنجنفره با ترکيب دو يارانه مبلغي حدود 432 هزار تومان دريافت ميکنند؛ اما اگر اين دو يارانه به روش مجلس در هم ادغام شود، 360 هزار تومان دريافت ميکنند؛ يعني 70 هزار تومان کمتر از آنچه اکنون هست. در پي اعلام گراني بنزين، دولت اعلام کرد که ما درآمد حاصل از افزايش قيمت بنزين را در قالب سبد معيشت به مردم بازميگردانيم. قرار بود بين 24 ميليون خانوار؛ يعني جمعيت 60 ميليوننفري سبد معيشت توزيع شود؛ اما مشاهدات ميداني و گفته بسياري از فعالان کارگري نشان ميدهد بسياري از کساني که مشمول بودند، با فيلترگذاريهاي مجدد از دايره شمول حذف شدند و مشمولان باقيمانده هم به طور کامل سبد معيشت را دريافت نکردند. سازوکار اجراي اين طرح چطور پيش رفت و مبناي شناسايي شما چه بود؟ معمولا هر سياستي از طرف دولتها که منجر به افزايش سطح عمومي قيمتها ميشود، به دهکهاي درآمدي پايين آسيب ميزند. دولت هم مسئول ترميم قدرت خريد آنهاست که قدرت خريد را بهتر نميکند و فقط قدرت خريد ازدسترفته را ترميم ميکند. اين طرح هم در راستاي همين سياست حمايتي بود. اين را در نظر بگيريم که 11ميليونو 900 هزار خانوار ايراني که تقريبا معادل نصف جمعيت ايران است، خودرو ندارند؛ بنابراين از بنزين سوبسيدي هزار و 500توماني هم بهرهمند نشدند. اين تصميمي بود که دولت گرفت و به ما بهعنوان وزارتخانه متولي گفته شد 60 ميليون نفر مشمولان را شناسايي کنيد؛ بنابراين شأنيت وزارت رفاه فقط در شناسايي افراد بود. ما براساس شاخصهاي مختلفي که در پايگاه اطلاعات رفاه ايرانيان وجود دارد، افراد را از نظر دارايي، درآمد و هزينهشان و وسع ماليشان رتبهبندي کرديم. دراينبين اتفاقاتي افتاد. ما مجبور بوديم بههرحال با يکسري فيلتر از جمعيت 84 ميليوننفري، 24 ميليون نفر را از دايره شمول حذف کنيم. در همهجاي دنيا مفهوم آزمون وسع مفهوم قابل استنادي است. ما هم براساس شاخصهاي درآمد، دارايي و هزينه مشمولان را شناسايي کرديم. بيش از 45 شاخص اطلاعاتي بسته به وضعيت فرد، مثلا عضو هيئت علمي هست يا نه، پزشک، وکيل و قاضي هست يا نه، بررسي شد و يکسري رتبهشان بالا رفته و يکسري هم رتبهشان پايين آمد. يکي از مبناهاي شناسايي شما تراکنش حسابهاي بانکي بوده و اين امکان خطاهاي زيادي را فراهم کرده است. مثلا به ما گزارش شده که فردي نگهبان و سرايدار يک مجتمع مسکوني بوده و شارژ ساختمان به حسابش ميآمده اما بهدليل گردش حسابش، از دايره شمول دريافت سبد معيشت حذف شده است. مواردي اينچنيني زياد است که واريزي به حساب دارند اما مربوط به شغلشان و درآمدشان نیست. افرادي که با ضريب اطمينان بالاي 95درصد محرز شد که بايد سبد معيشت دريافت کنند، به آنها اختصاص پيدا کرد، اما کساني که با ضريب اطمينان بالاي 95درصد ثابت شد که نبايد مشمول شوند، از دايره شمول حذف کرديم. يکسري افراد هم بينابين بودند، به آنها سبد معيشت تعلق نگرفت و گفتيم اگر رضايت نداريد، بياييد اعتراض کنيد. آمدند اعتراض کردند و در فرايند اعتراض يکي از شاخصهاي مهمي که ميتواند دبلچک کند، وضعيت عملکرد در حسابهاي بانکي است. بهدليل شرايط خاص کشور و اينکه فرهنگسازي لازم ازسوی دستگاههاي دولتي انجام نشده، اجازه دسترسي به حسابهاي بانکي را گرفتيم. از شش ميليون و 200هزار خانوار که در سامانه ثبتنام کردند، سه ميليون و 70هزار خانوار در سايت حمايت درخواست تجديدنظر را ثبت کردند. از ميان آنها در مرحله دوم پرداخت حدود 400هزار مورد توسط ما پذيرفته شد و در بهمن ماه هم 750هزار خانوار به ليست مشمولان اضافه شدند و معوقات هم کاملا گرفتند. تا اين لحظه و بعد از گذشت بيش از سه ماه از شروع طرح، چند نفر سبد معيشت را دريافت کردهاند؟ کل 60 ميليون نفري که بايد سبد معيشت به آنها تعلق ميگرفت، سبد معيشت را در هر سه مرحله دريافت کردهاند. حال تعداد زيادي از افراد هستند که در سه دهک بالاي درآمدي هستند اما حضورشان در اين دهکها بهمعناي ثروتمندبودن نيست. اين تعبير غلطي است که متأسفانه جا افتاده است. ولي چون محدودهاي که براي ما تعيين شده بود، سه دهک درآمدي بالا را شامل نميشد، ما اين افراد را انتخاب نکرديم. ضريب خطاي ما در شناسايي کمتر از پنج درصد بود. يکسري افراد هستند که اطلاعات مالي و بانکيشان را بررسي کرديم و متوجه شديم، برخي از لحاظ شغلي در سطح بالايي نيستند اما پولهاي زيادي بههر دليل شارژ ساختمان يا ويزيتور شرکت پخش يا نماينده بيمه، حسابدار يا صندوق وام خانگي يا مواردي اينچنيني، به حسابشان واريز شده است. در کشورهاي ديگر ماليات بر تراکنشهاي بانکي اعمال ميشود حالا اين در کشور ما اجرا نميشود، اما ما بايد براي مردم جا بيندازيم حساب بانکي عين شناسنامه آنهاست. من از شما سؤال ميکنم، آيا مدارک هويتيتان را بهدست هر کسي ميدهيد؟ اين هم شناسنامه اقتصادي و اجتماعي افراد است که يکي از متغيرهاي مهم آن اطلاعات بانکي است. افراد خيلي زيادي هستند که بهنيابت از افراد ديگر دارند کار بانکي انجام ميدهند و اصلا متوجه شرايطش نيستند که اين در پروفايل آنها ثبت ميشود؛ بنابراين آنچيزي که شما شهودي ميبينيد يا اظهارات خود افراد (روزي 40 تا 50 کد ملي براي من فرستاده ميشود که بهدنبال ورود به دايره شمول دريافت سبد معيشت هستند)، مبنا نيست و ما طبق اطلاعاتمان متوجه شديم افراد نميپذيرند اين پولهايي که بهحسابش آمده فارغ از اينکه متعلق به او هست يا خير، در زمره پروفايل فرد است و در آزمون وسع رتبهاش را بالا برده است. بنابراين اين خطايي که مطرح ميکنيد، بينظمي مالي در رفتار مالي کف جامعه است که اينجا در سيستم خودش را نشان ميدهد. اما اجازه بدهيد يک آمار جالب بهشما بگويم؛ 60 درصد مردم در جمهوري اسلامي ايران نتوانستهاند تاکنون وامي دريافت کنند. بيش از 50 درصد از وامهاي بانکي در شهر تهران توزيع شده است. بيشترين حجم وام بانکي را چند درصد از افراد جامعه دريافت کردهاند؟ ببينيد، هر موردي از اطلاعات درآمدي و هزينهاي افراد جامعه که شما فکر کنيد، بيشتر از آن را ما شناسايي و تحليل کردهايم ولي بيان آن در جامعه در وضعيت کنوني بههيچوجه به صلاح نيست. نکته بعدي اينکه جامعه مورد بررسي ما نرمال نيست، چون تعدادي داريم که هيچ حکم حقوقي و بيمهاي ندارند، ولي تراکنش دارند، شايد طرف دستفروش است. اين را که نميتوانيم هر وجه واريزي را بهمعناي درآمد درنظر بگيريم. ما هم واريزي را بهعنوان درآمد تلقي نکرديم و چون متغيرها نرمال نيست اين قياس نميتواند صورت بگيرد. بيش از 50 درصد وامها در تهران توزيع شده است؛ يعني اينکه ما يک سيستم رفاهي متمرکز نداشتيم که توزيع تسهيلات را بتوانيم عادلانه انجام دهيم. با کمک همين اطلاعات ما 300هزار نفر را پيدا کرديم که کارگر ساختماني نبودند، اما درخواست بهعنوان کارگر ساختماني رد کرده بودهاند. طلافروش و نمايشگاه اتومبيل بينشان بود. اينها را کلا ريجکت کرديم. 300هزار خانواده ثروتمند را شناسايي کرديم که تابهحال يک ريال ماليات ندادند؛ مالياتي که از کارگر و کارمند هنوز حقوقشان را واريز نکرده، کسر ميکنند. ما نميدانيم اينها چه کساني هستند که ثروتمندند، درآمد بالا دارند اما يک قران ماليات نميدهند. شاخصهاي آنها همه بالاست، سفر، مايملک و شغل آنها بهشکل چشمگيري متفاوت از ساير مردم است. در ميان آنها هستند کساني که گردش ماليشان بالاي 10ميليارد است. درحاليکه تقريبا نيمي از جمعيت ايران خودرو ندارند، در بين اينها کساني بودند که 34خودرو بهنامشان بود؛ از مازارتي و پورشه گرفته تا پيکان 57 که خيلي جالب بود اما هيچ پرونده مالياتي تاکنون نداشتهاند. بنابراين من تمامقد از شيوه شناسايي که در پايگاهمان استفاده کرديم، دفاع ميکنم. به چند نفر ثروتمند رسيديد که درآمد و دارايي و هزينه آنها با اختلاف چشمگيري نسبت به ساير افراد جامعه بيشتر است؟ جمعيت نزديک به خط فقر و زير خط فقر را چند نفر شناسايي کرديد؟ يک نکته به شما بگويم. ما کاملا دهکبنديها و متوسط دهکها يا جمعيت خط فقر مطلق را محاسبه کردهايم، ولي اينکه اجازه بيانکردن آن در رسانهها وجود داشته باشد، خير. فقط در اين سطح به شما بگويم که آن درصدهايي که يکزماني در دورههاي انتخاباتي مطرح ميشد، کاملا وجود دارد. درصد و لايه نازکي از جامعه هستند که به معناي واقعي کلمه ثروتمند هستند و درصد بالايي از جمعيت نزديک يا زير خط فقر هستند. مجموعهاي از اقدامات و رفتارها منجر به وقوع شرايطي مانند فقر در کشور ميشود. ما در وزارت رفاه اطلاعات را آناليز ميکنيم. وقتي عدد را پمپاژ کنيم در جامعه که يک قشر نازک و محدود که شرايط از زمين تا آسمان بهتري از بقيه دارند، چه اتفاقي ميافتد. مردم خوشحال ميشوند؟ موضوع پايگاه اطلاعات رفاه ايرانيان را هفته گذشته در وزارت خارجه ارائه دادم و مطرح شد که کي به آن نقطه ميرسيم که مردم بتوانند شناسنامه اقتصاديشان را ببينند. نسبت بين جمعيت ثروتمند با جمعيت خط فقر را که ميتوانيد بگوييد. اصلا. اجازه بدهيد در يک برهه زماني ديگر شايد بتوانيم اينها را بگوييم. بنده در يک چارچوب و تشکيلاتي هستم. بنده اجازه بيان چنين موضوعاتي را ندارم. وضعيت معيشتي کنوني را توده مردم با پوست و استخوان دارند لمس ميکنند، چرا وقتي که الان براي اولينبار اطلاعات رفاهي افراد جامعه به صورت متمرکز جمعآوري شده، در سطح عدد و آمار شفاف نميشود. اجازه بدهيد من تأييديه بگيرم. من اجازه بيان اين موارد را ندارم. ما منتظر خواهيم بود. بله. در ادامه بحث بگويم، با همه طول و تفاصيلي که مطرح کردم، ما تمامي موارد را بررسي کرديم. به نهادهاي ديگر مانند ديوان محاسبات و سازمان بازرسي و مجلس نامه داديم و گفتيم نماينده و کارشناس بفرستند تا در جريان کار ما به صورت شفاف قرار گيرند. اما متأسفانه اين اتفاق نيفتاد. الان نمايندگان مجلس مطرح کردهاند که سبد معيشت براي سال آينده حذف شود و درواقع سبد معيشت و يارانه نقدي تجميع شده و به 78 ميليون نفر از جمعيت کشور يارانه 72 هزارتوماني داده شود. اين مصوبه کميسيون تلفيق که منتظر رأي در صحن علني است، در مرحله اجرا چه کارکردي خواهد داشت؟ دو مسئله وجود دارد. در تبصره 14 قانون بودجه 98 خود مجلس تصويب کرد که سه دهک بالاي درآمدي از ليست يارانه حذف شوند، ولي اين چيزي که الان مطرح شده، اين است که نهتنها اينها يارانه نقدي را بگيرند، بلکه سبد معيشتي را هم دريافت کنند. درحاليکه اين حق کساني است که حتي خودرو هم ندارند که از بنزين هزارو 500 توماني و 60 ليتر در ماه استفاده کنند. موضوع بعدي اينکه يک خانوار يکنفره در شرايط فعلي صدهزار و 500 تومان يارانه و سبد معيشت دريافت ميکند بعد از اين، اين مبلغ 72 هزار تومان ميشود. يا يک خانواده پنجنفره با ترکيب دو يارانه مبلغي حدود 432 هزار تومان دريافت ميکند، اما اگر اين دو يارانه به روش مجلس در هم ادغام شود، 360 هزار تومان دريافت ميکند؛ يعني 70 هزار تومان کمتر از آنچه اکنون هست. در مناطق محروم مانند سيستانوبلوچستان يا در خراسان شمالي و جنوبي، همين 70 هزار تومان هم 70 هزار تومان است؛ يعني چيزي که مجلس مطرح کرده، 60 ميليون واقعا نيازمند، بايد يارانه و سبد معيشتي کمتري دريافت کنند. بر نارضايتي آنها ميدميم. با اصل هدفمندي هم مغايرت دارد. بنابراين استناد مجلس شيوه شناسايي بوده، درحاليکه اصلا نيامدند و از ما توضيح فني نخواستند که شيوه شناسايي به چه شکلي بوده است. با توجه به اطلاعاتي که به دست آوردهايد، جمعيتي که براي شموليت سبد معيشت و يارانه شناسايي کردهايد همان 60 ميليون نفر است يا پيشنهادهايي براي بيشترشدن آن با توجه به فشارهاي معيشتي فعلي و ريزش قدرت خريد مردم داريد؟ بحثهايي مطرح شده و دروني است. نميتوانم مطرح کنم، ولي فعلا به ما تکليف شده همان 60 ميليون نفر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.