ثبت جهانی ماسوله اولویت اول استان گیلان
کیانوش طاهری
کنوانسیون میراث جهانی نام عهدنامهای بینالمللی است که در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید و موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند. کشور ایران سه سال پس از تصویب این عهدنامه در ۲۶ فوریه سال ۱۹۷۵ برابر با چهارشنبه هفتم اسفند 1353 به کنوانسیون میراث جهانی پیوست.
محوطههای میراث جهانی:(World Heritage Sites) به مجموعه اماکن تاریخی، فرهنگی یا طبیعی ثبتشده در سازمان میراث جهانی (WTO) مانند شهر، روستا، جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و... گفته میشود که طی فرایندی پرونده ادعاشده توسط کشور صاحب این محوطه بررسی و به رأی گذاشته شده و با رأی اعضا در فهرست میراث جهانی پذیرفته شده است. سایتهایی که در این فهرست قرار گرفته و به ثبت جهانی میرسند. چغازنبیل، نیایشگاه باستانی در خوزستان، اولین اثر ایران است که در سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده و تاکنون 24 اثر تاریخی، فرهنگی و طبیعی ایران در این فهرست قرار گرفته که از این میان تنها یک اثر طبیعی از گیلان تحت عنوان «جنگلهای هیرکانی» آنهم بهصورت مشترک با چهار استان دیگر به ثبت جهانی رسیده است. شهر تاریخی ماسوله با قدمتی ۸۰۰ تا هزار ساله ، در سیام مرداد سال ۱۳۵۴ بهشماره ۱۰۹۰ بهصورت یک مجموعه در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده، اما برخلاف تصور بسیاری از فعالان عرصههای اجتماعی و گردشگری هنوز موفق به ثبت در فهرست آثار جهانی نشده و تاکنون مورد بیمهری برخی مسئولان قرار گرفته است که دغدغهای برای ثبت جهانی این اثر فاخر نداشتهاند.ثبت جهانی ماسوله از سال 1390 در دستور کار قرار گرفت، اما عدم مدیریت یکپارچه شهری، نبود طرح ساماندهی گردشگری و وجود 11 ساختمان ناهمگون اداره برق، آب و فاضلاب، مخابرات، هواشناسی، تعاونی صنایعدستی، درمانگاه، دو واحد تجاری و دو واحد مسکونی در حریم فضای سبز از جمله موانعی است که بر سر راه جهانیشدن ماسوله وجود داشته و دارد. حال ممکن است این پرسش طرح شود که چرا باید ماسوله ثبت جهانی شود؟! راقم سطور معتقد است با توجه به اینکه تاکنون اثری از استان گیلان بهصورت اختصاصی به ثبت جهانی یونسکو نرسیده است، ثبت جهانی ماسوله بهعنوان اولین اثر تاریخی میتواند موجب معرفی ماسوله و حتی گیلان به جهانیان و ورود گردشگران خارجی به استان شود که تقویت بنیه اقتصادی و توسعه گیلان را به ارمغان خواهد داشت. با حضور گردشگران بینالمللی برای بازدید از یک اثر که ثبت میراث جهانی شده، بهنظر میرسد زیرساختهای مقصد نیز در ابعاد اقامتی، پذیرایی، ارتباطی و جادهای و حملونقل زمینی یا هوایی بهبود یابد و کسبوکارهای کوچک و بزرگ محلی مرتبط با خدمات گردشگری به این واسطه شکل گیرد و افزایش اشتغال را به همراه داشته باشد. قرارگرفتن سایت ماسوله در فهرست آثار جهانی به ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که موجب توجه هر چه بیشتر به اهمیت آن و بسترساز حفاظت بهتر از آن میشود؛ بهعنوان مثال در صورت ثبت جهانی، سازمان یونسکو کشور صاحب اثر (کشور میزبان) را مکلف به تخصیص اعتبارات لازم به منظور حفاظت و نگهداری اثر میکند و همچنین کمک بلاواسطه کشورهای عضو عهدنامه بینالمللی یونسکو در حفاظت و بازسازی در شرایط بحرانی و جنگ را بههمراه دارد. تثبیت حاکمیت کشور میزبان بر منطقه ثبتشده، افزايش توجه و آگاهي مردم و مسئولان نسبت به حفظ اثر، افزایش درآمد بومیان، جذب كمكهاي بينالمللي در مواقع اضطراری، معرفی در سایتهای معتبر گردشگری، تدوین طرح ساماندهی گردشگری و... را میتوان از دیگر مزایای ثبت جهانی عنوان کرد. چرا ثبت جهانی ماسوله باید اولویت اول استان باشد؟ هماکنون پروژه ثبت جهانی ماسوله بهطور ویژه در دستور کار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان گیلان قرار گرفته است اما یقینا این پروژه بزرگ با همت یک ارگان یا دستگاه اجرائی محقق نخواهد شد و با توجه به موانع بزرگی که بر سر راه ثبت جهانی وجود دارد، مستلزم توجه و همت تمامی دستگاههای اجرائی استان و در رأس آن استانداری گیلان و همچنین همکاری، مطالبه و پیگیری مردم منطقه و استان و نهادهای مردمی است تا در راستای رفع موانع ثبت جهانی ماسوله گام برداشته و شرایط را برای تکمیل پرونده ثبت فراهم كنند. اما نکتهای که بیش از پیش باید به آن توجه شود محدودیت کشورها در ارائه پروندههای ثبت به سازمان یونسکو است و بر این اساس تنها پروندههای شاخص و بدون نقص کاندیدای ارائه به این سازمان ارسال خواهند شد و با توجه به اینکه بیش از 50 رقیب برای پرونده ماسوله در داخل کشور وجود دارد، نیازمند توجه بیشتر و اولویتبخشی نسبت به پرونده ثبت جهانی ماسوله در استان است تا پایانی بر این فرصتسوزی باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.