|

پایش هوشمندانه برای استارتاپ‌ها

هادي نيل‌فروشان. عضو هيئت علمي دانشگاه‌ شهيد بهشتي

اهمیت و ضرورت پایش و پیش‌بینی دقیق و سریع نیازهای آینده و روند پیشرفت‌های فناورانه بر کسی پوشیده نیست. پایش هوشمندانه در هر زمینه‌ای که به کار برده می‌شود (مثلا بازار، رقبا یا فناوری)، کارکرد حس‌کردن (Sensing) محیطی دارد و حس‌کردن محیط جزء ورودی‌های لازم برای تدوین هر برنامه راهبردی و استراتژیکی است. با این حال، وقتی درصدد بیان نسبت بین شرکت‌های استارتاپ و پایش هوشمندانه (مشخصا فناوری) هستیم، دو سؤال اصلی مطرح می‌شوند: نخست اینکه پایش هوشمندانه فناوری برای شرکت‌های استارتاپی چه کارایی‌ای دارد؟ و دوم اینکه اطلاعات و داده‌های مربوط به شرکت‌های استارتاپی در فرایند پایش هوشمندانه فناوری چه کارکردی می‌تواند داشته باشد؟ نوشته‌ای که پیش‌ِروی شماست، به دنبال آن است که به این دو سؤال به قدر بضاعت نگارنده پاسخ دهد.

پایش هوشمندانه فناوری برای شرکت‌های استارتاپی چه کارایی‌ای دارد؟ اول اجازه دهید توضیح دهم چرا استارتاپ‌ها و شرکت‌های کوچک و متوسط انگیزه اولیه و لازم را برای پیگیری فعالیت پایش هوشمندانه فناوری ندارند. علت نخست این است که مقیاس مالی این شرکت‌ها و عمر اندکشان به آنها اجازه نمی‌دهد برای چیزهایی که در نگاه اول خیلی لوکس و تجملاتی هستند، هزینه کنند. این قبیل شرکت‌ها معمولا در سال‌های نخست عمرشان بیشتر از هر چیزی دغدغه بازار دارند و به فکر یافتن و نگه‌داشتن مشتریان و کاربران خود هستند و چنین موقعیتی به آنها اجازه نمی‌دهد برای پیگیری اخبار تحولات فناوری‌های حوزه کارشان و حوزه‌های پیرامونی چندان هزینه کرده و دانش و اطلاعات اختصاصی برای خود تولید کنند. علت دوم آن است که معمولا بنیان‌گذاران شرکت‌های نوآفرین و دانش‌بنیان بیش از آنکه دانش کسب وکار و مدیریت آن را داشته باشند، مزیت در دانش و فناوری دارند. این قبیل قهرمانان فناوری را متقاعدکردن به اینکه برای عقب‌نماندن از دور تحولات نیازمند پایش مستمر محیط به لحاظ تحولات فناورانه هستند، کاری دشوار است. اصولا یکی از دام‌هایی که فناوران در آن می‌افتند و مسیر رشد و تعالی آنها سخت و بعضا مسدود می‌شود، قفل‌شدن در یک پارادایم فناورانه است. قفل‌شدن یعنی به واسطه اینکه سال‌های قابل توجهی از عمرشان را در مسیر فهم آن فناوری و تسلط بر آن از دست داده‌اند، حاضر نیستند بپذیرند یا حتی بشنوند که پارادایم قوی‌تر و کارآمدتری در حال ظهور است (یا حتی ظهور کرده) و ممکن است فناوری مورد علاقه آنها در حال انقراض باشد. در نتیجه هنگامی مجبور به تسلیم و پذیرش فناوری جدید می‌شوند که فرصت هر گونه تغییر راهبرد را از خود گرفته‌اند و صرفا می‌توانند تماشاگر به زیر آب‌رفتن کسب و کار نوپایشان باشند. اینکه پایش هوشمندانه فناوری چه کارکردی برای شرکت‌های استارتاپ دارد، پاسخش ریشه در همین چگونگی‌هایی دارد که در بالا آمد. کسب‌ و کارهای نوپا و نوآفرین چنان درگیر توسعه کسب و کار نقدشان می‌شوند که فرصت نگاه‌انداختن به پیرامون و تغییر احتمالی راهبرد را از دست می‌دهند. این در حالی است که پایش هوشمندانه می‌تواند به آنها در هر لحظه از زمان اطمینان دهد که در هیاهوی جنگی که در وسط آن هستند، دست‌کم از ناحیه تحولات فناوری غافلگیر نخواهند شد. واقعیت این است که بسیاری از کسب و کارهای نوپا و نوآفرین مبتنی بر فناوری‌هایی هستند که خود آن فناوری‌ها هنوز نتوانسته‌اند کارایی و عملکرد بهتر و اقتصادی‌تر خود را نسبت به رقبا اثبات کنند چه برسد به کسب‌وکارهای مبتنی بر این فناوری‌ها که ریسک مدل کسب‌ و کار را نیز به همراه دارند، در چنین شرایطی سر در لاک توسعه کسب و کار فروبردن و بی‌توجهی به تحولات فناورانه، واقعا اشتباه راهبردی و بزرگی خواهد بود. پایش هوشمندانه از یک جهت دیگر نیز برای استارتاپ‌ها و کسب و کارهای نوپا جذاب است. این قبیل شرکت‌ها در مسیر توسعه خود (به دلیل ابعاد کوچک و وابستگی اندک به مسیر طی‌شده) فقط یک راه پیش‌ِرو ندارند: انواع راهبردهای همکاری، انواع راهبردهای واگذاری، انواع راهبردهای ادغام و نظایر آن پیش‌ِروی این شرکت‌ها قابل تصورند. اما اینکه یک بنگاه چطور بتواند از این فرصت‌ها استفاده کند، مستلزم شرایط و عوامل متعددی است که از‌جمله مهم‌ترین آنها اطلاع‌داشتن بنگاه از زمینه و نوع فعالیت و عمق و گستره دانش فناورانه دیگر شرکت‌های رقیب و همکار است که به نوبه خود می‌تواند راه را برای توسعه و انتخاب بهترین راهبرد باز کند. اطلاعات و داده‌های مربوط به شرکت‌های استارتاپی چه کارکردی می‌توانند در فرایند پایش هوشمندانه فناوری داشته باشند؟ پرسش دوم و احتمالا مهم‌تری که این نوشته در مقام پاسخ به آن است این است که چرا مجریان فعالیت‌های مرتبط با پایش هوشمندانه یا هوشمندی فناوری باید روند تحولات استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان را با دقت و تمرکز خاص دنبال کنند. برای پاسخ به این پرسش خوب است یک بار دیگر فلسفه و کارکرد اصلی پایش هوشمندانه فناوری را مرور کنیم. بنگاه‌ها پایش هوشمندانه فناوری انجام می‌دهند تا از جدیدترین و به‌روزترین روندهای تحولات فناورانه مطلع شوند و هم فرصت کافی برای مواجهه با این تحولات را داشته باشند و هم بتوانند مسیر مناسب برای پایدارسازی و رشد خود را از محل این تحولات تعریف كنند. حال پرسش این است که مکان هندسی شکل‌گیری این تحولات عمدتا کجاست؟ واقعیت این است که یکی از بهترین شاخصه‌ها و سنجه‌هایی که نشان می‌دهد روند تحولات فناورانه به‌خصوص تحولاتی که سویه بازاری یافته، به محصول رسیده و نزدیک به بازار شده، کجاست، رصدکردن مستمر روندها در بین شرکت‌های استارتاپی است. سرمایه‌گذاران شرکت‌ها و صندوق‌های ریسک‌پذیر در حوزه فناوری‌های جدید و صنعت 4.0 به نحو مشهودی از تحولات شرکت‌های استارتاپی در این زمینه‌ها تأثیرپذیرند. به عنوان مثال وقتی اطلاعات مربوط به پایش هوشمندانه استارتاپ‌های فناوری محور اتحادیه اروپا در سال 2018 نشان می‌دهد که بیشترین نرخ شکل‌گیری و رشد استارتاپ‌های موفق این حوزه، بعد از بخش فناوری اطلاعات (که به طور طبیعی پیشگام شکل‌گیری استارتاپ‌هاست)، مربوط به حوزه سلامت بوده، این پیام به‌طور طبیعی به سمت شرکت‌های سرمایه‌گذار و نیز بنگاه‌های بزرگی که به دنبال سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی هستند، ارسال می‌شود که سرمایه‌گذاری در این بخش از جذابیت بیشتر و مخاطرات کمتری نسبت به دیگر بخش‌ها در آن مقطع زمانی و مکانی برخوردار بوده است. یا به عنوان مثال، وقتی موجی از سروصدا و تبلیغات از سوی طرفداران یک فناوری نوظهور به پا می‌خیزد و آینده را در تصاحب آن فناوری عنوان می‌کنند، مدیران بنگاه‌های بزرگ برای تعریف پروژه‌های حمایتی صرفا به این قبیل تبلیغات و سروصداها توجه نمی‌کنند. آنها بیش از هر چیز منحنی شکل‌گیری و رشد شرکت‌های استارتاپی آن حوزه فناوری را در دنیا تحلیل می‌کنند تا دریابند چقدر می‌توانند به آینده آن حوزه فناوری نوظهور امیدوار باشند. پایش استارتاپ‌ها در حوزه فناوری به خود راهیان فعالیت‌های استارتاپی نیز گراها و پیام‌های مهم و مؤثری می‌دهد. مثلا پاسخ به این پرسش که برای هر فناوری نوظهوری چه مدل‌های کسب‌وکاری بیشترین تناسب را داشته و بیشترین احتمال موفقیت را دارد، بیش از هر چیز تابع رصد و مانیتورینگی است که استارتاپ‌ها نسبت به پیشروهای خود اعمال می‌کنند. به‌هرحال پایش هوشمندانه فناوری هم برای خود استارتاپ‌ها مفید و ارزش‌آفرین است و هم پایش این قبیل شرکت‌ها (خصوصا استارتاپ‌های فناوری‌محور) برای کسانی که به دنبال به‌کارگیری دستاوردهای پایش هوشمندانه در تصمیم‌گیری‌های راهبردی خود هستند، دارای مضامین بسیار سودمندی است. برای آن دسته از خوانندگانی که علاقه‌مند هستند پایش فعالیت‌های استارتاپ‌ها را در دنیا به‌طور کلی و به‌طور خاص از لحاظ فناوری مرور كنند، تارنماهای ذیل پیشنهاد می‌شوند: www. startupmonitor. eu https: //startup. google. com https: //tech. eu https: //startupgenome. com https: //www. startupblink. com https: //globalstartupecosystem. com https: //www. startupranking. com

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.