شرافت حرفهاي ما روزنامهنگاران
قادر باستاني- پژوهشگر و مدرس
بهتازگی يک متهم پرونده اعتراضات کارگران هفتتپه ادعا کرده خبرنگار خبرگزاري صداوسيما در جلسات بازجويي او حضور و نقش داشته است. آن خبرنگار اين ادعا را تکذيب کرده، اما پذيرفته با بازجوي وي ملاقات و گفتوگو کرده است. ادعاهاي متواتر متهمان امنيتي درباره اعترافات تلويزيوني، بيانگر آن است که سازمان صداوسيما بايد يك بازنگري جدي در روال کار مجموعه خبري خود داشته باشد. عدول مستمر رسانه ملي از موازين حرفهاي در فعاليت خبري و بيتوجهي به نقد منصفانه منتقدان، بحران زوال اعتماد مخاطبان و تغيير مرجعيت خبري ايرانيان به رسانههاي فارسيزبان خارج را تشديد کرده و حتي امنيت عمومي کشور را در زمانهاي بحران، با چالشهايی جدي مواجه كرده است. رسانه ملي، رسانه شخصي نيست که افرادي بخواهند با منويات محفلي خود، اعتبار آن را به مخاطره بیندازند و نظام جمهوري اسلامي را که برآمده از خون هزاران شهيد به خون خفته است، با افکار و اعمالشان و اجازه استفاده ابزاري از آن، با چالشهاي غيرضرور روبهرو کنند. چرا صداوسيما نميتواند در زمانهايي مثل وقايع تلخ آبانماه، نقش مؤثر ايفا کند و بايد بالاترين مقامات از اعتبارشان براي کنترل بحران
استفاده کنند؟ در ماجراي جنگ سوريه، چقدر ايران به دليل کماعتبارشدن پرستيوي، با مشکل مواجه شد؟ چرا بايد اين شبکه تلويزيوني که بودجه کلاني خرج آن شده است، با پخش اعترافات يک خبرنگار، اعتبار جهاني خود را خدشهدار کند و از دايره تأثيرگذاري بر افکار عمومي دنيا کنار برود؟ اين ضررهاي عمده براي نظام تا کي بايد ادامه يابد؟ رسانه خوب، رسانه تأثيرگذار است و اين تأثيرگذاري ربط مستقيم به اعتبار آن نزد مخاطبان دارد. آنهايي که به هر دليلي با اعتبار رسانه بازي ميکنند، نه تنها به نظام خدمت نميکنند، بلکه خواسته يا ناخواسته، در حقش ظلم روا ميدارند. رسانهداري اصولي دارد و رعايت اصول حرفهاي در يک رسانه است که آن را در مدار تأثيرگذاري قرار ميدهد. همانطور که اصول حرفهاي شغل پزشکي و درماني در يک جامعه لائيک، يک جامعه ديندار، يک جامعه مارکسيست و يک جامعه کاپيتاليست، هيچ تفاوتي با هم ندارد، اصول حرفهاي روزنامهنگاري هم يکسان است و رعايت آن باعث اعتبار رسانه ميشود. اصول بينالمللي اخلاق حرفهاي روزنامهنگاري که در پاييز سال 1362 از سوی نهادهاي مدني رسانهاي در پاريس تصويب شد، به عنوان سنگ پايه قوانين اخلاقي، روی 10 اصل
تأکيد کرده که اصل اول، حق مردم در دستيابي به اطلاعات تحقيقي است. مردم و افراد حق دارند از طريق اطلاعات دقيق و جامع به تصويري عيني از واقعيت دست يابند. در اصل دوم آمده بارزترين وظيفه روزنامهنگار اين است که با وقف صادقانه خويش نسبت به واقعيت عيني، خود را در خدمت حق مردم در راه دستيابي به اطلاعات حقيقي و موثق قرار دهد و به نحوي رويدادها را وجدانا در گستره صحيح خود با ترسيم مناسبات اصلي و بدون تحريف و با کاربرد ظرفيت خلاقانه خود انعکاس دهد، مطالب کافي در اختيار مردم قرار گيرد تا بتوانند با استفاده از اين مطالب به تصويري جامع و صحيح از جهان دست يابند. در اصل سوم، روی مسئوليت اجتماعي روزنامهنگار تأکيد و بيان شده اطلاعات در روزنامهنگاري، نه يک کالا که يک «خير اجتماعي» است و اين امر به اين معناست که روزنامهنگار در مسئوليت انتقال اطلاعات سهيم است و لذا نه تنها در برابر کساني که رسانهها را کنترل ميکنند، بلکه نهايتا در برابر مردم به طور کل و مشتمل بر انواع منافع اجتماعي، بايد پاسخگو باشد. مسئوليت اجتماعي روزنامهنگار، وي را ملزم ميکند که تحت هر شرايطي همسو با وجدان اخلاقي خود عمل کند. اصل چهارم، شرافت
حرفهاي روزنامهنگار است. نقش اجتماعي روزنامهنگار اقتضا ميکند معيارهاي عالي شرافت در اين حرفه، مشتمل بر حق روزنامهنگار براي خودداري از کار برخلاف اعتقاد شخصي، حق عدم افشاي منبع اطلاعات و همچنين حق شرکت در روند تصميمگيري در رسانهاي که براي آن کار ميکند، محفوظ بماند. در اصل پنجم، دسترسي همگاني و مشارکت بيان شده و در اصل ششم، احترام به حريم خصوصي و شئون انساني مورد بحث است. اصل هفتم، احترام به منافع عمومي و اصل هشتم درباره احترام به ارزشهاي جهاني و تنوع فرهنگهاست. طبق اين اصل، يک روزنامهنگار واقعي در حالي که به شخصيت ويژه، ارزش و شأن هر فرهنگ و همچنين به حق انتخاب و توسعه آزادانه نظامهاي فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و سياسي به وسيله مردم، احترام ميگذارد، مدافع ارزشهاي عام انساني و بالاتر از همه، مدافع صلح، دموکراسي، حقوق بشر، پيشرفت اجتماعي و رهايي ملي است و در اصل دهم، ارتقاي نظم نوين اطلاعاتي و ارتباطي جهاني آمده است. اکنون مسئوليت زوال اعتبار در رسانه ملي، متوجه کساني است که اين سازمان بزرگ رسانهاي را از تغيير و تحول و بهبود شرايط و رعايت اصول حرفهاي دور نگاه ميدارند. شرافت حرفهاي ما
روزنامهنگاران ايجاب ميکند در هر شرايطي اصول حرفهاي را رعايت کنيم و به نوبه خود براي بالابردن اعتبار رسانه متبوعمان از هيچ کوششي فروگذار نکنيم. همه ما در يک کشتي نشستهايم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.