|

«معضل» انتخابات براي اصلاح‌طلبان

علي شفيعي . پژوهشگر

انتخابات در جهان جديد و همه‌جاي ديگر يک «حق»، «فرصت» و ‌‌ظرفيت است؛ اما در اينجا و براي بسياري؛ ازجمله جرياني که خود را «اصلاح‌طلب» مي‌نامد، يک معضل است. چرا معضل؟ معضل چيست؟ معضل وقتي شکل مي‌گيرد که يک مسئله چنان پيچيده و سخت شود که تبديل به مشکل شده و از دل اين مشکل، مشکلاتي ديگر زايش کنند؛ به‌گونه‌اي‌که به‌راحتي نتوان از آن گذر کرد و نتوان براي حل آن به‌تنهايي پيشنهادي داد.انتخابات يک معضل براي اصلاح‌طلبان است؛ چرا‌که‌ ايشان وقتي ناتواني خويش در نقش‌آفريني حداقلي در فرايند برگزاري آن و از سوي ديگر انتظارات واقعي و گاه غير‌واقعي برخي همراهان‌شان را مي‌بينند، خود را در برابر پرسش‌هايي از این قبیل می‌یابند: آيا در انتخابات شرکت کنيم يا خير؟ مصلحت اصلاح‌طلبي در تکرار افزايش مشارکت مردم با ابزاري مانند: انتخابات است يا نه؟ اگر انتخابات نه، جايگزين آن چيست؟ آيا اصلاحات را مي‌توان به معناي خروج از رفتارهاي مشروعيت‌بخش تعريف کرد؟ و... .به نظر مي‌رسد يکي از علل و عواملي که ساحت انتخابات را براي اصلاح‌طلبان تبديل به يک معضل کرده، اين است که بسياري از ايشان تنها راه حضور و ارتباط با افکار عمومي را مشارکت در انتخابات مي‌دانند -‌و به‌درستي هم مي‌گويند- چون فرصت ‌‌و ظرفيت و توانمندي ديگري براي ارتباط با شهروندان به جز انتخابات از منظر آنان وجود ندارد؛ بنابراین بايد تن به اين مقوله داد و از اينجاست که اين امر براي ايشان به جاي يک فرصت تبديل به يک معضل مي‌شود.اصلاح‌طلبان نه ظرفيت‌هاي سنتي مانند مساجد و منابر و حسينيه‌ها و مداحي‌ها و... را در اختيار دارند و نه مي‌توانند راحت در روزنامه‌ها و مجلات و فضاهاي مجازي با يکديگر و با عموم شهروندان گفت‌وگو کنند و سخن بگويند.

در مقابل اصولگرايان علاوه بر اينها، ظرفيت‌هاي مدرن را نيز به گستردگي در اختيار داشته و از آنها بهره‌مندند. از سوي ديگر جريان مدعي اصلاح‌طلبي يا به گفتمان معرفتي روشن و منسجمي نرسيده است يا اگر هم رسيده است، از فضاهاي اندک در اختيارش به‌درستي نمي‌تواند استفاده کند. کدام حزب و کانون سياسي و داراي شناسنامه اصلاح‌طلب تلاش کرده در طول سال به صورت ثابت اقدام به برگزاري نشست‌ها و ميزگردها و همايش‌هاي فکري، فرهنگي و... کند؟ احزاب و کانون‌هاي اصلاح‌طلب چقدر به کادر‌سازي وفادار به انديشه‌هاي اصلاحي توجه نشان داده‌اند؟ اصلاح‌طلبان چند درصد توانسته‌اند فرهنگ عمومي ما را در اين نزديک به سه دهه حضور در ساحت عمومي و سپهر سياست اصلاح کنند و مثلا آن را اخلاقي‌تر کنند؟ همراهان اصلاحات- به معناي پيروان ايشان- چه وجه تمايز اخلاقي و رفتاري‌ای با ديگران دارند که در جذب ديگران موفق شوند و ديگران را به خويش دعوت کنند؟ ادبيات‌شان متفاوت است يا آن‌گاه که در قدرت قرار گرفته‌اند، رفتارشان با جريان رقيب متفاوت بوده است؟ همه اين ضعف‌ها و محروميت‌هاي جريان اصلاح‌طلبي از يک سو و ناتواني معرفتي و ساختاري ايشان از سوي ديگر مواجهه اين جريان با بسياري از رهاوردهاي جهان جديد از‌جمله مقوله انتخابات را تبديل به يک معضل کرده است؛ معضلي که راه‌حل‌هاي چندي اگر داشته باشد، به نظر مي‌رسد اولين و مهم‌ترين‌شان بازخواني داشته‌هاي معرفتي و فکري و رفتاري‌شان از يک سو و تلاش براي بهره‌گيري از فضاهاي اندک در اختيارشان در راستاي اصلاح فکر و فرهنگ عمومي از سوي ديگر است. جريان اصلاحات تا زماني که فقط راه يا بهترين راه نفوذ و حضورش را قرارداشتن در مسئوليت‌هاي رسمي اعم از دولت و مجلس و شورا و... بداند و از کار تشکيلاتي براي اصلاح فکر و فرهنگ و اخلاق خود و عموم شهروندانش غفلت بورزد، کماکان با اين معضلات درگير خواهد بود. اين مسئله و مسائل را مي‌توان در محيط‌هاي علمي و آکادميک حل کرد؛ اما يک مسئله وقتي تبديل به معضلي مي‌شود، تنها راه رهايي از آن بهره‌گيري از عموم شهروندان است. آنان که خود را اصلاح‌طلب مي‌دانند، بايد از شهروندان شروع کنند؛ چرا‌که جهان جديد را نخبگان نمي‌سازند و راهبري نمي‌کنند؛ بلکه شهروندان هستند که آن را مي‌سازند و در راهبري آن نقش جدي دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.