سیاستگذاری برای حضور اتباع افغانستان
احسان هوشمند
تصادف دو خودروی حامل مهاجران افغانستانی در محور سراوان-خاش موجب فوت 28 نفر و زخمی شدن بیش از 20 نفر شد. تصادف خودروهای اتباع غیرمجاز یا خودروهای قاچاق سوخت در استان سیستانوبلوچستان آمار بالایی را در این استان محروم شرق کشور به خود اختصاص داده است. در سالهای گذشته روند قاچاق انسان از محورهای شرقی کشور به درون کشور و حتی به سمت مرزهای غربی کشور افزایش درخورتوجهی پیدا کرده است. افزون بر مهاجران عموما جویای کار افغانستانی، مهاجران از کشورهای هندوستان، بنگلادش، میانمار، هندوستان، فیلیپین و حتی آفریقای جنوبی، سودان و سومالی بخشی از آمارهای چندده هزارنفری مهاجران وارد شده به کشور و سپس اقدام بخشی از این مهاجران به خروج غیرقانونی از کشور به سمت ترکیه و اروپا را تشکیل میدهند. جدای از تحلیل چرایی افزایش شمار مهاجران وارد شده به کشور، بررسی و تحلیل این موضوع حائز اهمیت است که چرا باوجود وقوع تصادفهایی با آمار بسیار بالای تلفات در جادههای شرقی و جنوبی کشور ازجمله در استانهای سیستانوبلوچستان، فارس و هرمزگان اقدامی جدی برای مدیریت موضوع تردد اتباع خارجی در کشور نشده است؟ آیا ساماندهی ورود شهروندان خارجی به درون کشور با چنان پیچیدگیها و دشواریهایی روبهرو است که از عهده مسئولان مربوطه خارج است؟ آیا نمیتوان با تهیه مقدمات کارشناسی و ملزومات قانونی راهی برای مدیریت ورود و خروج اتباع خارجی به درون کشور یافت؟ آیا برای محافظت از جان اتباع خارجی که بهصورتی (قانونی یا غیرقانونی) وارد کشور شدهاند، نمیتوان اقدامات مناسبی را تدارک دید؟ بسیاری از اتباع واردشده به کشور بهویژه مهاجران افغانستانی از اقشار محرومی هستند که رنج و آلام زندگی در شرایط دشوار در کشورمان را پذیرفتهاند. این قشر زحمتکش سهم مهمی در انجام فعالیتهای سخت و کارهای دشوار کشور در چند دهه گذشته بر عهده داشتهاند. ساماندهی ورود اتباع خارجی بهویژه مهاجران شریف افغانستانی و یافتن راهکارهای انسانی، قانونی و روشن برای اینکه هم باعث شفافشدن روند و میزان ورود و خروج مهاجران افغانستانی به کشور شود و هم به نحوه تردد این گروه در درون کشور نظم و قاعده ببخشد، نیازمند استفاده از نظرات کارشناسان و مطالعه و برنامهریزی کارشناسیشده است.
... در سالهای گذشته از آن غفلت شده است! اگرچه روند کاهش ارزش برابری ریال در برای ارزهای خارجی موجب کاهش محدود تردد مهاجران افغانستانی در ایران شد اما تردد به ایران از سوی شهروندان افغانستانی به بخشی از سنت روزمره زندگی در این کشور جنگزده و بلازده مبدل شده است. بسیاری از شهروندان افغانستان حضور کوتاهمدت، میانمدت و طولانیمدت در ایران را تجربه کردهاند. اشتراکات فراوان فرهنگی، زبانی، تباری، دینی و همجواری سرزمینی موجب شده است تا این گروه ایران را برای کار و درآمد انتخاب کنند و در نتیجه میلیونها نفر از اهالی افغانستان تردد به ایران را تجربه کردهاند و افقهای موجود هم بیانگر استمرار این وضعیت است. دیوارکشی در مرزها و سایر اقدامات سختافزاری هم نتوانسته تغییر محسوسی در این وضعیت ایجاد کند. جامعه ایران نیز به این وضعیت خو کرده است؛ بنابراین شاهدیم در بخشهایی از کشور، شهروندان افغانستانی نهتنها بهعنوان مهاجران سختکوش شهره شدهاند بلکه حتی حضور طولانیمدت این مهاجران در درون کشور به پیوندهای اجتماعی و فرهنگی و حتی خانوادگی گستردهای نیز منجر شود. این شرایط نیاز به تدوین بسته سیاستی چندجانبهای را بیش از گذشته ضروری میسازد. برای این مهاجران سختکوش و پرتلاش تأمین امنیت در هنگام ورود به کشور و تردد در درون کشور بسیار ضروری است. نباید در برابر اتفاقات ناگواری مانند تصادف روزهای گذشته که به کشته و زخمیشدن حدود 50 نفر از اتباع افغانستانی انجامید، بیتفاوتی پیشه کرد. رنج و آلام این مهاجران شریف را باید درک کرد و برای مهار آن برنامههای کارشناسیشده تدارک دید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.