بزرگراه عراق تا سوریه فرصتی برای ایران
کارولین رز
در یک ماه گذشته، چشمانداز سیاسی سرزمین شام در حال تغییر بوده است. ایالات متحده در سیاست رسمی خود در منطقه بازنگری کرده و تصمیم گرفته از شمار نیروهای ویژه عملیاتی خود در شمال سوریه بکاهد، ازاینرو یک خلأ قدرت در منطقه ایجاد کرده است. پس از حمله ترکیه به شمال سوریه و یک آتشبس کوتاهمدت، مسکو و آنکارا به توافقی دست یافتند که مکان بیرونراندن جنگجویان کرد را حدود 30 کیلومتر از مرز مشترک با ترکیه عقب بکشند و منطقه حائل مورد نظر ترکیه را تا 28 کیلومتری مرز ایجاد کنند؛ درحالیکه این تصمیمگیریها شرایط در شمال سوریه را بیثبات کرده، دولت بشار اسد برای تحکیم عناصر کنترل اقتصادی- سیاسی بر نیمه جنوبی کشور تلاش میکرده است. دولت اسد که شریکی مناسب در بغداد پیدا کرده، درصدد بازگشایی آزادراه بوکمال - قائم، «مسیر حیاتی» حدودا 300 کیلومتری برآمده که نشاندهنده احیاشدن روابط سوریه-عراق و استراتژی اقتصادی نوظهور پس از جنگ است.
عادل عبدالمهدی، نخستوزیر عراق، با وجود هشدار دولتهای همسایه و ایالات متحده تصمیم گرفت در بازگشایی گذرگاه بوکمال - قائم با دولت اسد همکاری کند. اگرچه همکاری بغداد با دمشق همچنان بحثبرانگیز است، اما عبدالمهدی بهدنبال ارتقای اقتصاد استان انبار پس از سالها درگیری و خشونتهای سیاسی است. بااینحال تأثیرات بازگشایی گذرگاه بوکمال - قائم ورای رفاه اقتصادی خواهد بود و میتواند به احیای اقتصادی و سیاسی دولت اسد کمک کند. بهعلاوه، این گذرگاه تأثیر تحریمهای بینالمللی را کاهش میدهد و به افزایش نفوذ ایران در عراق و سوریه میانجامد. مقامات دولت و ارتش عراق و سوریه 30 سپتامبر بهطور نمادین روبان قرمز را بریدند و گذرگاه بوکمال - قائم را در جریان مراسمی پر از دلهره و نگرانی، بازگشایی کردند. پوسترهای تصویر اسد و عبدالمهدی و پرچمهای دو کشور در سراسر آزادراه و ایستهای بازرسی آن نصب شد. این مسیر که اکنون به روی مسافران و بازرگانان گشوده شده، در سال 2012 اندکی پس از آغاز درگیریهای سیاسی در سوریه تعطیل شد. پس از سلطه داعش بر استانهای دیرالزور و انبار و اشغال منطقه توسط تروریستها تا سال 2017، عملیات بوکمال - قائم بهکلی متوقف شده بود و تنها بعد از آنکه ارتش دو کشور عناصر داعش را از منطقه بیرون راندند، از سر گرفته شد. ارزش روابط تجاری سوریه و عراق برای دمشق پیش از جنگ به سه میلیارد دلار میرسید. بستهشدن گذرگاه بوکمال - قائم آسیب شدیدی به اقتصاد سوریه وارد کرد. آسیبدیدن کارخانهها و ازبینرفتن منابع در جریان جنگ هم صادرات سوریه را بهکلی نابود و اقتصاد این کشور را به تولید محصولات کشاورزی و تولیدات فسفات محدود کرد. اگرچه اقتصاد سوریه پیش از جنگ بر مبنای نفت تعریف نشده بود، اما در سالهای 2005 تا 2010 صادرات نفتی 20 درصد از درآمد دولت را تشکیل میداد. ازبینرفتن منابع درآمد و تأمین نامناسب نفت همراه با ظرفیت روبهافول تولید برق در سوریه، به بحران شدید انرژی در این کشور انجامید. شرکای تجاری پیشین سوریه در جریان هشت سال جنگ داخلی در این کشور سامانههای تولید مختص خود و روابط تجاری جدیدی در منطقه ایجاد کردند و با وجود تخصیص خط اعتباری روسیه و ایران به تأمین نفت و سرمایهگذاری در زیرساختها، دولت سوریه نتوانست اقتصاد آسیبدیده در خشونتهای جنگ و تحریمهای بینالمللی را بهبود ببخشد. در چنین شرایطی، بازگشایی گذرگاه بوکمال - قائم یکسری فرصتهای مالی برای اقتصاد آسیبدیده سوریه فراهم میآورد. این مسیر امکان انتقال محمولههای نفت خام و نفت تصفیهشده در محدودههای تحت کنترل دولت اسد را فراهم میآورد. احتمال تخصیص خطوط جدید اعتباری از سوی ایران بهصورت واردات کالا و انتقال تجهیزات در سراسر مسیر بوکمال - قائم هم وجود دارد و این اتفاق توسط یگانهای بسیج مردمی (حشدالشعبی) که هماکنون بخشهای قابل توجهی از این راه را تحت کنترل دارند، تسهیل میشود. بازگشایی این مسیر هزینه واردات به سوریه را به میزان قابل توجهی کاهش میدهد... بازگشایی مسیر بوکمال - قائم برای اقتصاد سوریه که با تورم، بدهی و صادرات اندک فلج شده، یک فرصت خوشایند تجاری و راهی برای تضمین جایگاه اسد در دوران بعد از جنگ است. بااینحال شاید بتوان گفت بیشترین سود را از افزایش همکاریها بین عراق و سوریه برای بازگشایی گذرگاه بوکمال - قائم، ایران، یکی از بزرگترین حامیان مالی دو کشور میبرد. مسیر زمینی از تهران به مدیترانه تحقق هدف دیرینه دولت ایران است و امکان ایجاد یک خط ارتباطی زمینی را فراهم میآورد و درعینحال، جایگاه اسد را در سوریه پس از جنگ تثبیت میکند. این مسیر به معنای مشارکت سیاسی و تجاری بیشتر ایران در سرزمین شام خواهد بود. مترجم: طلا تسلیمی، دیپلماسی ایرانی منبع: شورای آتلانتیک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.