بازخوانی تازه تاریخ صدر اسلام
هُوان کُل Juan Cole (زاده 1952) استاد آمریکایی رشته تاریخ در دانشگاه میشیگان و نویسنده کتابها و مقالههای پرشماری درباره جهان اسلام است. او همچنین نویسنده و خالق وبنوشتار معروف Informed Comment است که سالانه به صورت میانگین چهارونیم میلیون بازیدکننده دارد. کُل در کتاب اخیرش «محمد: پیامبر صلح در گرماگرم ستیز امپراتوریها » (2018) به بازخوانی زندگی پیامبر اسلام(ص) از عنفوان جوانی تا پایان عمر پرداخته است. در این اثر با استناد به مآخذ و منابع تاریخی، شیوه صلحطلبانه پیامبر(ص) را با روشهای معمول مواجهه امپراتوریهای روم و ایران و حتی با آرای متکلمان مسیحی آن روزگار سنجیده و جنگهای مهم صدر اسلام را یکبهیک تحلیل کرده است. به جز رویکرد تاریخی تطبیقی-مقایسهای کتاب به موضوع، آنچه شاید این اثر را از آثار مشابه متمایز کند، از سویی، نگرش نوآورانهای است که به مآخذ روایی اسلامی دارد و از سوی دیگر، استنادات بجا و گاه یکسره تازهاش به آیات قرآن است. در اینجا بخشهایی از مقدمه این کتاب که ترجمه فارسی آن به قلم صالح طباطبایی و به کوشش نشر روزنه منتشر شده است، آورده میشود: «این کتاب بر آن است تا تفسیر دوبارهای از اسلام نخستین در مقام نهضتی سخت متأثر از ارزشهای صلحورزانه، در واکنش به کشتار حاصل از دههها جنگ و کشمکش دینی ملازم آن، به دست دهد. از جنگهای صلیبی تا دوران استعمار، نزاعهای مسیحیان و مسلمانان به این گرایش در میان نویسندگانِ بهرهمند از میراث اروپایی دامن زد که تنها بر مسئلۀ اسلام و جنگ تمرکز کردند و از جنبۀ صلح و تعاون غفلت ورزیدند. در قرآن، هم از صلح سخن رفته است و هم از جنگ، همچنانکه در کتاب مقدس نیز چنین است؛ در آنچه از این پس میآید، هم صلح و هم جنگ مورد تحلیل قرار خواهند گرفت، ولی این بار تمرکز اصلی بر صلح است. کتاب حاضر به جای آنکه بکوشد توضیح دهد که مسلمانان دربارۀ کتاب مقدسشان چه میاندیشند، قرآن را در بستر تاریخیاش بررسی میکند. قرآن بر آزادی عقیده و رواداری و گذشت نسبت به دشمنان پای میفشارد و از جنگ ناموجّه و یورشگرانه بازمیدارد. قرآن به همۀ موحّدان درستکار، و نه فقط به پیروان پیامبر اسلام[ص]، مژدۀ رستگاری میدهد. بسیاری از بیگانگان و جمع نهچندان کمشماری از مسلمانان هیچیک از این اوصاف را به آن نسبت ندادهاند، بلکه غالباً آن را چنان تفسیر کردهاند که گویی عکس آن را تأیید میکند. این حقیقت نشانگر آن است که قرآن تا چه حدی مورد سوء فهم واقع شده است. دلایل فراوانی برای چنین سوء فهمی میتوان برشمرد، از جمله مرامهای سلطهگرانۀ امپراتوریهای متأخر بیزانسی مسیحی و عباسی اسلامی، وجود مشکلاتی در تفسیر نصّ قرآن، و ناتوانی در قرائت نصّ در قیاس با متون رومی و ایرانی معاصرش، که به این شیوه میتوان ارزشها و دغدغههای قرآن را در برابر ارزشها و دغدغههای کسان دیگری که در آن دوره میزیستند قیاس کرد و سنجید».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.