احتیاط؛ اصل فراموششده در روابط اجتماعی
سردار علیرضا لطفی.رئیسپلیس آگاهی تهران بزرگ
در ماههای اخیر شاهد شکایتهای متعدد شهروندان بودیم که یک وجه مشترک داشتند؛ بزهدیدگی و مالباختگی ناشی از اعتماد. اعتماد به فردی که مدعی شده بود در برابر سپردهگذاری کوتاهمدت در صندوق قرضالحسنهاش دو برابر مبلغ سپرده وام میدهد، اعتماد به فردی که در تاکسی به بزهدیده پیشنهاد کار داده بود، اعتماد به فردی که در اولین ملاقات با یک دختر در تاکسی به او پیشنهاد ازدواج داده بود، خوردن آبمیوه مسموم از دست فردی که به قربانی وعده حمایت مالی و استخدام داده بود، معامله با فردی که با ادعای خرید برای یکی از ارگانهای دولتی چک بلامحل به فروشنده داده بود، دختر خانمی که گمان میکرد چون یکی از شاخهای اینستاگرام است، برای بازی در یک تیزر تبلیغاتی دعوت شده اما مورد ربایش و سوءاستفاده قرار گرفته بود، پیرمردی که در پارک با یک پیرزن آشنا و از سوی وی مسموم شده بود، فردی که با آگهی در فضای مجازی به دنبال همخانه بود و از سوی دختری که به او مراجعه کرده، مسموم شده و اموالش به سرقت رفته بود، شهروندی که به تصور برندهشدن در یک قرعهکشی رادیویی مو به مو به دستورات تماسگیرنده عمل کرده و موجودی حسابش را به حساب کلاهبرداران واریز
کرده بود، فردی که با دریافت پیامک پول را به این حساب واریز کن بدون توجه به غریبهبودن شماره، مبلغ مورد نظر را واریز کرده بود، دخترخانمهای مجردی که از طریق سایتهای همسریابی مبالغ درخواستشده از سوی خواستگار قلابی را به حساب وی واریز کرده بودند، دختر نوجوانی که بعد از یک ماه تماس در فضای مجازی با یک پسر نوجوان در اولین ملاقات حضوری با مردی میانسال با نیتی شوم روبهرو و بزهدیده شده بود، در آخرین مورد خانمهای جوانی که فقط با یک بار ملاقات با فردی که در قالب مسافرکش آنها را به مقصد رسانده بود، تلفن تماس خود را برای سفرهای درونشهری بعدی به فرد غریبه داده بودند و در نهایت چیزی که در سفرهای بعدی نصیبشان شده بود، سرقت پول و عابربانک و خالیشدن حسابهایشان بود.
از نگاه پلیسی شکلگیری اعتماد، مقدمات و ملزوماتی دارد که اگر به آنها توجه نکنیم، بهراحتی قربانی نقشههای شوم افراد کلاهبردار و سودجو میشویم. در همه پروندههایی که به آنها اشاره شد، قربانیان بدون هیچگونه شناخت قبلی و به صرف چربزبانی و مهارت روانشناسی که اکثر کلاهبرداران از آن برخوردارند، فریب خورده و بزهدیده شدهاند. بر این اساس، به شهروندان پیشنهاد میشود:
1. از مکالمه طولانیمدت و با صدای بلند در مکانهای عمومی مانند اتوبوس و مترو و تاکسی که بهراحتی اطلاعات کافی برای فریب شما را در اختیار افراد سودجو میگذارد، خودداری کنید.
2. وقتی افراد غریبهای که در فضای مجازی با آنها آشنا شدهاید از شما در یک مکان خصوصی یا در ساعات غیرعادی شبانه روز دعوت به عمل میآورند، از پاسخ مثبت به دعوت آنها خودداری کنید و برای یک لحظه چراغی در ذهن خود روشن و سعی کنید زوایای پنهان این دعوت را که شاید به دلیل اشتیاق و کنجکاوی و شیفتگی به آنها توجه نکردهاید، ببینید. از خود بپرسید واقعا چه چیزی از هویت واقعی این فرد میدانید؟ چرا اولین ملاقات شما نباید در یک مکان عمومی صورت بگیرد؟ آیا غیر از عکس و متن با جنبه واقعیتری از هویت و شخصیت او روبهرو شدهاید؟
3. همواره به خاطر داشته باشید اگر چارچوبهایی را که جامعه و عرف و اخلاق برای روابط اجتماعی تعریف کرده مد نظر داشته باشید، هرگز دچار آسیب نمیشوید: رابطه فروشنده و خریدار، راننده و مسافر، همکار و... تعریف شده است و آسیبها زمانی به سمت ما روانه میشوند که ما این مرزبندی را زیر پا گذاشته و با همه مثل هم رفتار کنیم و مثلا چه دلیلی دارد که در همان چند دقیقه حضور در تاکسی درست مثل اینکه راننده دوست و آشنای چندساله ماست، با او وارد گفتوگو و درددل شویم؟
4. اعتماد لازمه ارتباطات اجتماعی است اما اعتمادی که از تجربه و شناخت برخیزد نه از خوشبینی افراطی!
5. در ذهن خود برای اعتماد به افراد قالب خاصی داشته باشیم و در مواجهه با افراد در مکانهای عمومی ویژگیهای ظاهری، نحوه مکالمه، نحوه ایجاد صمیمیت شتابزده و موارد مورد ادعای آنان را در قالب معیارها و شاخصهای ذهنی خود ببریم تا بهراحتی متوجه فریبکاری آنان شویم.
6. نسبت به آشناییهای ایجادشده در سایتهای همسریابی با احتیاط زیاد برخورد کنید و در صورتی که فرد مورد نظر به هر دلیلی از شما طلب وجه نقد یا مطالبی را بیان کرد که غیرمستقیم شما را برای کمک، سرمایهگذاری مالی یا خریدی سودآور به وسوسه انداخت، با دیده شک و تردید به این وعدهها نگاه کرده و ارتباط خود را با وی قطع کنید.
در پایان باید اشاره کنم اصل فراموششده مراودات اجتماعی امروزی «احتیاط» است که اگر همواره مد نظر شهروندان قرار گیرد، بسیاری از جرائم به وقوع نمیپیوندد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.