حذف یارانه پردرآمدها ضرورت است نه یک راهکار جایگزین
میلاد زمان کارشناس ارشد اقتصاد توسعه
با شروع اجرای طرح حذف یارانه اقشار پردرآمد، مخالفان اجرای این طرح انتقادات مختلفی را بیان کردند. اساسا نقد یک سیاست و اجرای آن لازمه بهبارنشستن آن سیاست است، اما عمده استدلالات مخالفان پاسخ واضح و مشخصی دارد. یکی از این استدلالات امکان تأمین منابع درآمدی (کسری بودجه) از روشهای جایگزین حذف یارانهها نظیر تقویت سیستم مالیاتستانی، ساماندهی به یارانه پنهان و صرفهجویی در سایر فصلهای هزینهای است.هر سه این روشهای جایگزین پیشنهادی به طور مشخص به انضباط مالی دولت در دو بخش منابع و مصارف بودجهای اشاره دارد. هیچ شکی نیست که انضباط مالی دولت از اصول اساسی حکمرانی است، اما ذکر چند نکته در اینجا ضروری است. در کشورهای توسعهیافته با یک سیستم مالیاتی پیشرفته، امکان وضع مالیات بر مجموع درآمد خانوارها یا افراد وجود دارد که بر این اساس مشخص میشود از یک خانوار باید چه میزان مالیات گرفت یا باید به آن خانوار انواعی از یارانههای نقدی یا غیرنقدی پرداخت شود. در غیاب چنین سیستم مالیاتیای در کشور ما در شرایط فعلی با موارد متعددی از افراد و خانوارهای پردرآمد و ثروتمندانی روبهرو هستیم که هم از آنها مالیات گرفته میشود و
هم به آنها یارانه نقدی پرداخت میشود! اساسا این یک موقعیت پارادوکسیکال در اجرای سیاستهای مالیاتی و حمایتی در کشور است. برای حل این پارادوکس نیاز است هم نظام مالیاتستانی در جهت اخذ مالیات بر مجموع درآمد افراد یا خانوارها تقویت و دقیق شود و هم یارانه پردرآمدها حذف شود. در همین راستا اخیرا با صدور بخشنامه بودجه سال 99 و توضیحات رئیس سازمان برنامهوبودجه عنوان شده است که یکی از محورهای اساسی بودجه سال 99 تقویت نظام مالیاتی با شناسایی پایههای مالیاتی جدید مانند مالیات بر عایدی سرمایه است. همچنین تلاشهای صورتگرفته در نیمه اول سال 98 برای نصب دستگاه کارتخوان برای پزشکان (15 صنف دیگر در مراحل بعدی) یا قوانینی مانند بند ح تبصره 16 قانون بودجه 98 که ارسال گزارش ماهانه حسابهای بانکی مؤدیان مالیاتی به سازمان امور مالیاتی کشور را الزامی میکند، نشاندهنده حرکت همزمان کشور در جهت هر دو سیاست اصلاحی برای تقویت نظام مالیاتی و حذف یارانه پردرآمدهاست.یکی از مسائل اساسی نظام یارانهای فعلی ضعف آن در بحث عدالت اجتماعی است. مبنای مطرحشدن موضوع ساماندهی به یارانه پنهان توسط گروهی از کارشناسان نیز همین موضوع است.
بهعلاوه این گروه معتقدند دولت با حذف یارانه پنهان انرژی و تخصیص سهمیه قابل فروش از سبد انرژی به همه شهروندان بسیار بیش از حذف یارانه نقدی غیرنیازمندان میتواند از بار هزینههای خود بکاهد. اما باید توجه داشت که پرداخت یارانه نقدی درحالحاضر درواقع همان اصلاح یارانههای پنهان در سال 89 است که به دلیل اجرای نادرست در وضعیت فعلی قرار گرفته. اگر بناست اصلاح یارانههای پنهان به دلیل حجم ریالی بیشتری که آزاد میکند در اولویت باشد، باید توجه کرد که سرنوشت اصلاح یارانههای پنهان در دور قبل به سرنوشت هدفمندسازی یارانهها دچار نشود و نیز با توجه به شرایط حالحاضر اقتصاد کشور نظیر میزان تورم و وجود تحریمها اجرای نقدیسازی یارانههای پنهان که نیازمند بستر اقتصادی- سیاسی باثبات و کمتنش است در کوتاهمدت ممکن نیست. اما در کوتاهمدت دولت نیاز مبرمی به کاهش هزینههای غیرضرور خود از جمله یارانههای پرداختی به اقشار غیرنیازمند دارد.صرفهجویی در سایر فصلهای هزینهای دولت بهعنوان راهکار جایگزین پیشنهادی امری انکارناپذیر است. درواقع صرفهجویی در فصلهای هزینهای یک بحث جامع است که حوزههای متعددی را دربر میگیرد؛
بهعنوانمثال در طبقهبندی اقتصادی هزینههای دولت برحسب فصول هزینه، فصلهایی مانند جبران خدمت کارکنان، هزینههای اموال و دارایی، یارانه و کمکهای بلاعوض وجود دارد؛ مثلا در فصل جبران خدمات کارکنان میتوان از طریق سامانه حقوق و دستمزد مقامات دولتی نظارت مستمر بر پرداختها صورت داد تا نظام پرداختها ساختارمند شود. از طرف دیگر طبق بخشنامه بودجه سال 99 قرار است ردیفهای بودجهای غیرضرور، ناکارا و هزینههای زائد توسط کمیتههای تخصصی بازبینی هزینهها در سازمان برنامهوبودجه حذف شوند. تمام این نکات ذکرشده نشان میدهد که بحث صرفهجویی در هزینهها یک موضوع کلان و چندوجهی است. پرواضح است که حذف یارانه نقدی اقشار پردرآمد بهعنوان یک بار هزینهای اضافی بر دوش دولت در راستای همین صرفهجویی هزینههای دولتی است، چراکه پرداخت بلاعوض به ثروتمندان و اقشار پردرآمد امری غیرمعمول و غیرموجه است. به گفته سخنگوی ستاد تبصره 14 (حذف یارانهها) از محل حذف یارانه نقدی پردرآمدها صرفهجویی بالغ بر هفت هزار میلیارد تومان در هزینههای دولت صورت میگیرد. پس اساسا حذف یارانه اقشار پردرآمد یکی از سیاستهای اصلاحی کاهش و صرفهجویی در
هزینههاست که خود ذیل فصلهای هزینهای وجود دارد و پرداختن به آن دقیقا در راستای صرفهجویی در فصلهای هزینهای است. در شرایط فعلی این صرفهجویی به دولت کمک مناسبی میکند کمااینکه صرفهجویی در دیگر فصلها نیز در دستور کار دولت قرار دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.