ائتلاف منطقهاي ترامپ رو به سستي
خاوير سولانا
دوم اکتبر يک سال از قتل وحشيانه جمال خاشقجي، روزنامهنگار عربستاني، در استانبول ميگذرد. در ماه ژوئن امسال، گزارش سازمان ملل منتشر شد و اينطور نتيجهگيري کرد که عربستان سعودي مسئول مرگ او بوده و «شواهد معتبري» وجود دارد که نشان ميدهد محمد بنسلمان، وليعهد عربستان سعودي که عملا حاکم اين کشور به حساب ميآيد، در کشتن خاشقجي در کنسولگري عربستان در استانبول نقش داشته است.
از همين رو تعجبي ندارد که وجهه بينالمللي عربستان سعودي در 12 ماه گذشته خدشهدار شده باشد. ولي اين نکته هم تعجبي ندارد؛ وقتي توفاني که با قتل خاشقجي به راه افتاد تمام شد، برخي پوياييهاي منطقهاي آشنا بار ديگر خودشان را نشان دادند. مهمترين شکستهاي رژيم سعودي در يک سال گذشته مربوط به جنگ جاري در يمن بوده که يکي از عمدهترين نمايشهاي درگيري منطقهاي بين عربستان سعودي و ايران به شمار ميرود. از آغاز سال 2019 تاکنون، کنگره ايالات متحده چندين قطعنامه با موافقت دو حزب تصويب کرده که هدف آنها دورکردن ايالات متحده از مداخله به رهبري عربستان در يمن بوده است، مداخلهاي که با تحريک خود وليعهد صورت گرفت. گرچه دونالد ترامپ، رئيسجمهوري ايالات متحده، اين قطعنامهها را وتو کرد ولي اين تحرکات از سوي کنگره نشان ميدهد که تحمل طبقه سياسي آمريکا نسبت به جنايات رژيم سعودي، به ويژه پس از قتل خاشقجي، رو به کاهش است.
امارات متحده عربي هم به همين ترتيب در فکر هزينههايي است که به خاطر همپيماني نزديک با عربستان سعودي متحمل ميشود و با هدف کاهش تنش با ايران، به عقبنشيني اکثر نيروهاي نظامياش از يمن روي آورده است. به طرز حيرتانگيزي، جداييطلبان جنوبي يمن که مورد حمايت امارات متحدهاند اخيرا پايتخت موقت اين کشور را از دست نيروهاي وفادار به دولت عبد ربه منصور هادي، رئيسجمهوري تحت حمايت عربستان سعودي، درآوردند. هرچند بعيد است که اقدامات امارات متحده حاکي از يک تغيير استراتژيک اساسي باشد ولي معلوم است که رژيم سعودي منزويتر و ضعيفتر از قبل شده است.
مهمتر از همه اينها، اخيرا حملهاي جنجالي به دو پالايشگاه متعلق به شرکت نفتي دولتي عربستان سعودي موسوم به آرامکو صورت گرفت. گرچه حوثيهاي يمن مسئوليت اين حمله را برعهده گرفتند، اعضاي برجسته دولت ترامپ ايران را به مداخله مستقيم در اين حمله متهم کردهاند. اين حملات تقريبا نيمي از توليدات نفتي عربستان سعودي را تحت تأثير قرار داد و موجب افزايش چشمگير قيمت نفت شد. اين مجموعه شکستها بايد عربستان سعودي را به بازنگري در مداخلهاش در يمن وادارد؛ يک شکست سنگين در حوزه سياست خارجي که عواقب انساندوستانه تراژيکي به دنبال داشته است.ولي همه 12 ماه گذشته هم حاوي خبرهاي بد براي عربستان سعودي نبوده است. با وجود تأخير برنامههاي دولت عربستان براي قراردادن شرکت آرامکو در بازارهاي سهام، نشانههاي واضحي وجود داشته مبني بر اينکه اين رژيم اعتماد سرمايهگذاران را حفظ کرده است. در همين حال وليعهد عربستان سعودي شرکاي نزديک خود را در رأس شرکت آرامکو و وزارت انرژي قرار داده است. براي اولين بار، اين وزارتخانه از سوي يکي از اعضاي خاندان سلطنتي سعودي هدايت ميشود (برادرخوانده وليعهد عربستان).
علاوه بر اين، روابط عربستان سعودي و دولت ترامپ همچنان گرم باقي مانده است. گرچه اتحاد عربستان و ايالات متحده قدمتي 75ساله دارد، همه رؤساي جمهوري ايالات متحده اينچنين دلبسته اين رابطه نبودهاند. براي مثال، باراک اوباما از ائتلاف به رهبري عربستان در يمن حمايت کرد ولي روي توافق هستهاي سال 2015 با ايران سرمايهگذاري زيادي کرد، همان توافقي که عربستان سعودي مخالف آن بود. با اين حال، ترامپ نهتنها با خارجکردن آمريکا از اين توافق تلاش کرد آن را برهم بزند، بلکه براي تغيير بدترين موارد سياست خارجي وليعهد عربستان هم کوششي نکرد.
يک رهبر منطقهاي ديگر هم هست که دستکم تاکنون از همدستي کامل ترامپ بهرهمند بوده است: بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسرائيل. در آستانه انتخابات اخير اسرائيل، ترامپ سرگرم پيشنهاد توافق دفاعي مشترک با نتانياهو بود. در همين حال، نتانياهو وعدههايش براي الحاق بخشهايي از کرانه باختري را افزايش داد که گواه ديگري بود بر تحقير قوانين بينالمللي از سوي نتانياهو. با اين حال، حمايت ترامپ اين بار کمتر بود و تاکتيک لحظهآخري نتانياهو هم جواب نداد: حزب ليکود به رهبري او نسبت به انتخابات پنج ماه پيش کرسيهاي کمتري به دست آورد و آينده سياسي او نامشخص شد.
گرچه برخي ممکن است اظهارات متهورانه نتانياهو را صرفا تبليغاتي انتخاباتي براي دورکردن توجهها از چندين مورد اتهام فساد عليه او بدانند، ولي واقعيت اين است که توسعهگرايي و تهاجم از اصول اصلي سياست منطقهاي او بوده است. اخيرا، اسرائيل و ايران در سوريه و لبنان درگيريهاي مستقيم و غيرمستقيمي داشتهاند. اوضاع بهويژه در لبنان بيثبات است؛ اسرائيل و حزبالله از خظ قرمزها عبور کردهاند، امري که خطر درگيري رودرروي ديگري را افزايش ميدهد که ميتواند به سرتاسر منطقه سرايت کند.
با اين حال، ترامپ نميخواهد تا قبل از انتخابات رياستجمهوري سال 2020 در درگيريهاي خارجي زيادي مشارکت کند. در واقع، او به فکر مذاکره با ايران است. اما اگر قرار باشد رابطه نزديک با ايران شانس موفقيت داشته باشد، ترامپ بايد از رويکرد خودنمايانه و شخصيمحوري که در قبال کيم جونگ اون رهبر کره شمالي در پيش گرفته، اجتناب کند. در ضمن، او بايد از ادامه سياستهاي متناقض دست بردارد.
منبع: project syndicate
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.