|

اخراج بولتون یا اخراج ترامپ؟

سید‌محمد‌هادی موسوی . کارشناس سیاسی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، جان بولتون، سومین مشاور امنیت ملی خود در سه سال اخیر را اخراج کرد. احتمالا او نیز به سیاق دیگر همکارانش پس از توییت ترامپ از اخراج خود مطلع شده، در‌حالی‌که خود ادعا دارد استعفا داده است. تغییر سه مشاور امنیت ملی در سه سال، شاید اتفاق نادری در دولت آمریکا باشد، اما برای ترامپ این اتفاق عجیب نیست. براساس گزارش رسانه‌ها، ترامپ علاقه‌ای به گزارش‌ها و تحلیل‌های کارشناسی ندارد و فقط نتیجه‌گیری تک‌خطی را می‌پسندد، از‌‌این‌رو اساسا ترامپ، نیازی به مشاور امنیت ملی ندارد. ماجرا وقتی بغرنج‌تر می‌شود که مشاور، با ترامپ اختلاف نظر هم داشته باشد و بیشتر از ترامپ مورد استقبال رسانه‌ها قرار گیرد. در این شرایط است که ترامپ حضور چنین فردی را بر نمی‌تابد و با یک توییت، طرف را اخراج می‌کند. از زمان انتخاب ترامپ، بولتون یکی از گزینه‌های مشاور امنیت ملی بود، اما به‌دلیل اختلاف سلیقه ترامپ با بولتون و داشتن «سبیل» ترامپ او را انتخاب نکرد. بولتون یک نئوکان افراطی است که تفکرات جنگ‌طلبانه و یک‌جانبه‌گرایش زبانزد رسانه‌هاست. رسانه‌ها بولتون را به سه مشخصه می‌شناسند؛ نئوکانی، جنگ‌طلبی و سبیل معروفش. نئومحافظه‌کاری جنبشی است که افکارش براساس افکار اشتراوس، فیلسوف یهودی آلمانی، شکل گرفته و مخالف نظم موجود جهانی است. گرچه نئوکانی از حزب دموکرات پا گرفت، اما اوج بلوغ و قدرت‌نمایی آن در دولت بوش پسر بود که افرادی مانند بولتون (سفیر آمریکا در سازمان ملل)، دیک چنی (معاون رئیس‌جمهوری)، پل ولفویتز (معمار جنگ عراق و رئیس بانک جهانی)، پل برمر (حاکم نظامی عراق)، ریچارد برل (رئیس کمیته مشاور دفاعی دولت بوش)، مناصب مهم و تاثیرگذاری را در اختیار گرفتند و نهایتا دو جنگ ویرانگر افغانستان و عراق را راه انداختند. نئوکان‌ها معتقد به استفاده از قدرت سخت نظامی برای ایجاد نظم نوین جهانی هستند. از دیدگاه این گروه، آمریکا به عنوان ابرقدرت جهان، وظیفه نظم‌بخشی به اوضاع جهان را داشته و هیچ کشور یا نهادی بین‌المللی‌ صلاحیت این امر را ندارد. این گروه به‌شدت با پیمان‌های بین‌المللی، به‌ویژه آنهایی که در قدرت سخت نظامی و مبسوط‌الیدی ایالات متحده محدودیت ایجاد کنند، به‌شدت مخالفت است؛ آنها جنگ را ابزار پیشبرد این ایدئولوژی می‌دانند و هیچ ابایی از شروع جنگ و درگیری ندارند. جنگ تجارت نئوکان‌ها است و از جنگ منافع سیاسی و اقتصادی فراوانی نصیب این گروه شده است. این گروه، در مراکز سیاسی و اقتصادی آمریکا، بسیار نفوذ دارد و بسیاری از تصمیمات دولت آمریکا در ید قدرت آن است. تفکرات این گروه با دیدگاه‌های دونالد ترامپ بسیار شباهت دارد، با این تفاوت که ترامپ از جنگ بیزار است؛ نکته‌ای که بارها پس از انتخاب بولتون نیز به‌عنوان اختلاف نظر خودش با او، به آن اذعان کرده است. ترامپ همچنین، پشتوانه ایدئولوژیک و فلسفی این گروه را ندارد و صرفا براساس تفکرات شخصی خود، با آن قرابت دیدگاه پیدا کرده است. بعد از انتخاب ترامپ، نئوکان‌های آمریکا مجددا امیدوار به احیای تفکر نئومحافظه‌کاری در دولت راست‌گرای او شده که در ابتدا با ممانعت ترامپ مواجه شدند، اما با انتخاب جان بولتون، این امیدواری‌ها رنگ واقعیت گرفت. بولتون توانست تفکرات یک‌جانبه‌گرایی ترامپ را تقویت کرده و آمریکا از چندین پیمان بین‌المللی خارج و توافق‌نامه‌ها و تفاهم‌نامه‌های دوران اوباما را نیز معلق یا لغو کند. اما مهم‌ترین دستاورد بولتون، خروج آمریکا از برجام و فشار حداکثری بر ایران بود. جان بولتون در شهریور 96، طرحی را در «نشنال ریوو» منتشر کرد که براساس آن، آمریکا در چهار مرحله، از برجام خارج و فشار حداکثری بر ایران وارد کند. بولتون در آن زمان در دولت ترامپ مسئولیتی نداشت و گفت که این طرح را نتوانسته مستقیما به ترامپ برساند، از این‌رو اقدام به انتشار عمومی آن کرده است. بعد از ورود بولتون، آن طرح، عینا اجرا شد و بولتون توانست هدایت سیاست خارجی را بر عهده بگیرد. ماه‌عسل ترامپ و نئومحافظه‌کاران بعد از ‌شکست مذاکرات کره‌شمالی و همراهی‌نکردن اروپا با تحریم مجدد ایران (یکی از مراحل طرح چهار‌مرحله‌ای بولتون) به سر رسید. بولتون نتوانست ترامپ را متقاعد کند حتی انتقام پهپاد سرنگون‌شده را بگیرد و ترامپ عملا از یک مجری فاکس‌نیوز بیشتر از بولتون حرف‌شنوی داشت! عامل دیگر ناامیدی نئومحافظه‌کاران، تلاش‌های ترامپ درراستای محدودیت‌های حمل اسلحه در آمریکا است، چرا‌که این گروه، رابطه تنگاتنگی با لابی اسلحه دارد. چشمداشت نئوکان‌ها به پیش‌برد اهداف ایدئولوژیک خود از طریق ترامپ، خیلی زود به یأس تبدیل شد و با اخراج نماینده این گروه از تیم ترامپ، عملا این لابی قدرتمند آمریکایی از ترامپ، قطع امید کرده است. اخراج بولتون، شاید اتفاق تأثیرگذاری در جو رسانه‌های داخلی و خارجی باشد، اما مهم‌تر از آن، قطع امید نئوکان‌ها از ترامپ و دولت اوست؛ اتفاقی که نتیجه آن در انتخابات آتی می‌تواند تاثیرگذار باشد. نئوکان‌ها یکی از گروه‌های تأثیرگذار در انتخاب ترامپ بودند و حمایت سیاسی (‌تی‌پارتی) و رسانه‌ای آنها (مانند فاکس‌نیوز) از ترامپ در انتخاب او، بسیار مؤثر بود، مضافا اینکه این گروه، لابی‌های قدرتمند و تأثیر‌گذاری در مراکز قدرت آمریکا دارد؛ از‌این‌رو باید منتظر ماند و دید اخراج بولتون از حلقه نئوکان‌ها، در آینده چه تبعاتی دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.