معامله «واشنگتن با طالبان» به معنای صلح نیست
اردشیر زارعیقنواتی: بحران افغانستان وارد مرحله جدیدی شده است که هرچند از آن به عنوان «صلح» یاد میشود اما این مرحله نیز در مسیر جنگ 19ساله این کشور از زمان حمله نظامی آمریکا بعد از حوادث تروریستی یازدهم سپتامبر است. بحران افغانستان که از همان ابتدا در چارچوب اشغال نظامی این کشور توسط ایالات متحده و ائتلاف بینالمللی ضدتروریستی انجام شد، بدون تردید باید در دو فاز «اشغال خارجی» و «جنگ داخلی» دیده شود چراکه تفکیک و عدم درنظرگرفتن پیوند این دو عامل در روند این بحران از اساس میتواند هرگونه ارزیابی و تحلیلی را در مسیري گمراهکننده قرار دهد. جنگ 19ساله افغانستان از آنجا اهمیت بیشتری مییابد که برای رهبران آمریکایی و صاحبنظران سیاسی از آن به عنوان طولانیترین جنگ خارجی آمریکا در تاریخ معاصر یاد میشود که تاکنون هیچ نتیجه ملموس و قانعکنندهای برای افکار عمومی بینالمللی و مالیاتدهندگان آمریکایی نداشته و این سرزمین مصیبتزده را هم ویرانهتر و فروریختهتر از همیشه کرده است. دور نهم مذاکرات «زلمای خلیلزاد» نماینده ویژه آمریکا در امور افغانستان که به مرد توطئههای پشت صحنه سیاسی افغانستان مشهور است، با نمایندگان گروه طالبان در «دوحه» قطر همانگونه که پیشبینی میشد به مرحله نهایی و توافق مشترک رسیده است. بنا بر گفته خلیلزاد در سفر بعد از پایان این مذاکرات به کابل و رایزنی با «اشرف غنی» رئیسجمهوری اسمی افغانستان این توافقنامه نهایی شده است و تنها باید به تصویب «دونالد ترامپ» رئیسجمهوری آمریکا براي اجرائیشدن برسد. از قول خلیلزاد و مقامات ارشد افغان، نماینده آمریکا تنها یک کپی از توافقنامه را به سمع و نظر اشرف غنی رسانده و حتی از تحویل آن به دولت کابل به بهانه اینکه تا زمان امضای آن توسط ترامپ نباید مفاد آن افشا شود، اجتناب کرده است. این اقدام در واقع پیام بسیار روشنی دارد و آن اینکه از طرف آمریکاییها دولت کابل و دستگاه ارگ ریاستجمهوری هیچ صلاحیت قانونی و اعتباری برای دخل و تصرف در معاهده و معامله بین واشنگتن و طالبان ندارد و آنان در موقعیت تصمیمگیری برای بزرگترین معضل و موضوعی که به کشورشان ربط پیدا میکند، فاقد مشروعیت هستند. اصولا مذاکرات موسوم به صلح افغانستان در چارچوب نشستهای دورهای نماینده واشنگتن در امور افغانستان با طالبان بیش از آنچه معطوف به صلح و مصالحه ملی باشد، تنها مسیری برای مدیریت بحران و تنطیم مناسبات بین آمریکا با بازیگران داخلی افغانستان بوده است. در 19 سال گذشته رهبران واشنگتن با آزمون و خطا بارها طرحهای متفاوتی را در چارچوب مشروعیت دولت دستنشانده و نیروهای همپیمان خود در مبارزه با طالبان آزمودهاند و توفیقی حاصل نکردهاند. به همین دلیل امروز آنان دوباره با بازگشت به مناسبات قبل از حمله 11 سپتامبر، نیروی آلترناتیو برای همکاری و همپیمانی را طالبان میبینند و تمام مذاکرات بین این دو در دوحه نیز برای تعیین و تعهد طالبان به منافع کلان آمریکا در این کشور و منطقه بوده است و آنچه هرگز اهمیتی برای واشنگتن ندارد موضوع صلح و دموکراسی در این سرزمین است. زلمای خلیلزاد در جواب منتقدان که چرا دولت و ملت افغانستان از پروسه صلح و مذاکرات دوحه حذف شده و به نوعی دور زده شدهاند، به صراحت میگوید «این موافقتنامه آنها (حکومت افغانستان) با طالبان نیست بلکه این موافقتنامه ما (آمریکا) است با طالبان... دروازه را باز کردیم برای مرحله بعدی (مذاکرات دولت با طالبان)»؛ بنابراین به روشنی اهداف واشنگتن از مفهوم صلح را از اهداف حتی دولت کابل جدا کرده است. طبق این قرارداد گفته میشود که در ازای تعهد طالبان برای حفظ آرامش در ولایات «پروان» و «کابل» طرف آمریکایی هم متعهد میشود در 135 روز پنجهزارو 600 نیروی نظامی خود را از افغانستان خارج و پنج پایگاه از هفت پایگاه نظامی خود را هم تعطیل کند. این فقط ظاهر مسئله قرارداد صلح است که این روزها بارها از آن صحبت میشود اما برای تحقق این تعهدات ابتدا لازم است دولت آمریکا، گروه طالبان را نه تنها از فهرست تروریستی خارج کند که حتی این نیروی شبهنظامی را به عنوان یک قدرت سرزمینی و حاکمیتی هم به رسمیت بشناسد. بدون تردید آن کپی که در فرصت کوتاه گفتوگوهای دوشنبه دوم سپتامبر به غنی و دیگر رهبران افغانستان در جلسه نشان داده شده، متن کامل توافقنامه نبوده است چراکه بخشی از تعهدات دو طرف جنبه امنیتی و محرمانه دارد که اگر بیان شود با باورها و مسئولیتهای حوزه حقوق بینالمللی و حتی دادگاههای آمریکایی درخصوص گزارشات جنایات جنگی ارتباط داشته و میتواند چالشبرانگیز تلقی شود. در واشنگتن از همان ابتدای ریاستجمهوری دونالد ترامپ این دیدگاه غالب بوده است که با همراهی دولت کابل و نیروهای همپیمان کنونی هیچ گشایشی در بنبست کنونی و خلاصی گریبان واشنگتن از این معضل خودساخته وجود ندارد. از طرف دیگر آمریکا هرگز حاضر نخواهد بود امور افغانستان را به اراده آزاد مردم این سرزمین واگذار کند چراکه روند صلحی که سال گذشته در مسکو با حمایت چین و دیگر کشورهای همسایه افغانستان و با حضور همه احزاب این کشور جریان داشت و کاملا هم شفاف و زیر نگاه دوربین رسانهها بود میتوانست بهترین شکل برای دستیابی به مصالحه ملی در چارچوب منافع ملی افغانستان و عدم دخالت خارجی تلقی شود که واشنگتن آن را تحریم کرد و با سرعتبخشیدن به معاملات پنهان با طالبان در دوحه، مهر شکست بر آن تلاشها کوبید. مذاکرات دوحه بعد از دور نهم و توافقی که به دست آمده، هیچ ارتباطی با پروسه صلح فراگیر در افغانستان ندارد. به صراحت میتوان این تعریف را پذیرفت که واشنگتن در این مرحله با ناکارآمددانستن دولت کابل و عدم تعهد به هرگونه روند دموکراتیک در افغانستان، به سمت همکاری و همپیمانی با گروه طالبان برای رهبری و هدایت آینده افغانستان تمایل یافته و در حال عملیاتیکردن این «پروژه» است. در شرایطی که ترامپ در آستانه انتخابات ریاستجمهوری سال 2020 هیچ دستاورد قابل ذکر خارجی نداشته است، این توافق به اصطلاح صلح که میتواند بازگشت بسیاری از سربازان آمریکایی را به خانه به دنبال داشته باشد و یکی از شعارهای انتخاباتی او را محقق کند، برای دولت واشنگتن ایدئال است. خلیلزاد تاکنون چندین بار گفته است که احتمالا با بهنتیجهرسیدن مذاکرات صلح دوحه، انتخابات ریاستجمهوری آتی افغانستان برگزار نخواهد شد، بنابراین از هماکنون باید در انتظار تعلیق انتخابات ریاستجمهوری باشیم و در صورت اصرار دولت به برگزاری انتخابات، جنگ و بیثباتی در این کشور جنگزده بیش از گذشته تشدید خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.