|

جنگل‌هاي آق مشهد برخلاف فتواي مراجع عظام، وقفي اعلام شده است

تلاش اوقاف براي بهره‌برداري از جنگل‌هاي شمال

ليلا مرگن : طبق فتواي مراجع عظام تقليد، اراضي ملي نمي‌‎توانند جزء موقوفات باشند. با‌وجود‌این شعبه يازدهم دادگاه تجديدنظر مازندران سند مالكيت دولت بر پنج هزار هكتار از جنگل‌هاي كهن هيركاني واقع در منطقه آق مشهد را باطل و اين جنگل‌ها را وقفي اعلام كرده است. با وجود آنكه سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور با سازمان اوقاف تفاهم‌نامه‌اي دارد كه بر‌اساس آن هيچ جنگلي وقف‌پذير نيست، متولي اراضي موقوفه آق مشهد، به مفاد اين تفاهم‌نامه پايبند نيست. اين متولي قصد دارد از اراضي‌ای كه مدعي موقوفه‌بودن آن است، درآمدزايي كند. با تصويب طرح تنفس جنگل، بهره‌برداري از جنگل‌هاي شمال ممنوع شد؛ اما با مطرح‌شدن بحث برداشت از درختان شكسته و افتاده، مالكان موقوفه ياد‌شده تلاش مي‌كنند تا از درختان شكسته و افتاده جنگل‌هاي آق مشهد بهره‌برداري كنند. در‌حالي‌كه طبق شرع، افراد بر مناطقي كه در ايجاد آن نقشي نداشته‌اند، مالكيت نداشته و حق وقف آن را ندارند. معلوم نيست دادگاه‌هاي مازندران بر‌اساس كدام سند و به حكم كدام منبع شرعي، ملي‌بودن جنگل‌هاي آق مشهد را نقض كرده‌اند.‌پنج هزار هكتار از جنگل‌هاي آق مشهد واقع در استان مازندران در خطر بهره‌برداري غير‌اصولي قرار دارند. اين جنگل‌ها كه بخشي از جنگل‌هاي هيركاني هستند، معلوم نيست بر چه اساسي موقوفه اعلام شده‌اند و حالا متوليان اين موقوفه كه در دادگاه هم رأي به نفع آنها صادر شده است، قصد دارند از اين عرصه طبيعي كه بخشي از انفال است و به اشتباه در دسته موقوفه‌ها قرار گرفته است، استفاده اقتصادي كنند. شعبه يازدهم دادگاه تجديد‌نظر استان مازندران، حكم ملي‌بودن اين جنگل‌ها را ابطال كرده و آن را در سال 90 موقوفه اعلام مي‌كند. سازمان جنگل‌ها به اين حكم اعتراض مي‌كند و براي اعمال ماده 477 قانون آيين دادرسي كيفري برای نقض دو دادنامه‌اي كه از طرف شعبه 11 دادگاه تجديد‌نظر استان مازندران و شعبه سوم ديوان عالي كشور صادر شده است، تلاش مي‌كند؛ اما با وجود پيگيري‌هاي متعدد، به نتيجه نمي‎رسد. تمام اراضي‌ای كه موقوفه اعلام شده است، قدمت چند‌هزار‌ساله دارد و داراي درختان توسكا، راش، ممرز، بلوط و شمشاد است. در وقف‌نامه به نظر مي‌رسد كه واقف صرفا اراضي زراعي دو محله «كليج خيل» و «كمر خيل» پلاك 55 واقع در بخش 3 ثبت ساري شامل اراضي آبي، ديم،‌ مراتع گوسفندي و گاوي را وقف كرده است؛ اما در دادگاه به اين مسئله توجه نمي‌شود و پنج هزار هكتار جنگل طبيعي هم به موقوفه‌ها اضافه مي‌شود. ‌تلاش براي برداشت درختان شكسته و افتاده در خلال كش‌و‌قوس‌ها بين سازمان جنگل‌ها و اوقاف بر سر اراضي آق مشهد، طرح توقف بهره‌برداري از جنگل‌هاي شمال موصوف به تنفس به تصويب مي‌رسد. بر‌اساس اين طرح هر‌گونه بهره‌برداري از جنگل‌هاي شمال ممنوع اعلام مي‌شود؛ به جز درختان شكسته و افتاده كه با نظر كارشناسان سازمان، اجازه خروج از جنگل‌ها را پيدا مي‌كنند. اگرچه بخشي از موافقان تنفس بر اين باور بودند كه برداشت درختان شكسته و افتاده هم مي‌تواند به محملي براي دور‌زدن قانون تبديل شود؛ اما در نهايت اين بند در قانون باقي ماند تا به ابزاري براي دخل و تصرف در جنگل تبديل شود. همان روزهايي كه بحث استيضاح محمود حجتي، وزير جهاد كشاورزي، در مجلس داغ شده بود، به دنبال قول مساعد خليل آقايي، رئيس سازمان جنگل‌ها، به علي‌اصغر يوسف‌نژاد و محمد دامادي براي بهره‌برداري از درختان شكسته و افتاده، تلاش اوقاف هم براي بهره‌گيري از درختان شكسته و افتاده جنگل‌هاي آق مشهد افزايش مي‌يابد. اين تلاش‌ها منجر به اين شد كه كامران پورمقدم، رئيس شوراي‌عالي جنگل‌ها، در نامه‌اي كه در تاريخ 21 ارديبهشت سال جاري نوشته شده است، از مسئولان اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري استان مازندران (ساري) بخواهد عمليات خروج درختان شكسته و افتاده از محدوده جنگل‌هاي آق مشهد و فروش چوب‌هاي جمع‌آوري‌شده آن را با هماهنگي دادستاني استان انجام دهند و در صورت موافقت دادستاني، اقدامات لازم اجرائي انجام شود. در اين نامه اعلام مي‌شود كه در صورت موافقت‌نکردن دادستاني بايد برداشت از درختان شكسته و افتاده از جنگل‌هاي آق مشهد تا تعيين تكليف حقوقي اراضي مورد مناقشه، متوقف شود. بر‌اساس دستور رئيس شوراي‌عالي جنگل، اداره كل منابع طبيعي ساري بايد محدوده‌هاي جديدي را به‌ منظور جايگزيني با درختان شكسته و افتاده آق مشهد به شوراي‌عالي جنگل پيشنهاد دهد. ‌توافقي براي خروج جنگل‌ها از شمول وقف يك منبع مطلع درباره ماجراي جنگل‌هاي آق مشهد به «شرق» مي‌گويد: سازمان جنگل‌ها از ابتدا هم رأي دادگاه را قبول نكرد. درخواست اعاده دادرسي داد و از متولي موقوفه‌نامه دريافت كرد. او ادامه مي‌دهد: در قالب توافق با اوقاف اقداماتي انجام شد. توافق‌نامه سازمان جنگل‌ها با اوقاف مي‌گويد كه جنگل‌هاي طبيعي در يد منابع طبيعي مي‌ماند و موقوفه قلمداد نمي‌شود. بر اين اساس جنگل‌هاي آق مشهد هم وقفي نبود و سازمان جنگل‌ها پذيرفت اگر در پنج هزار هكتار منطقه مورد مناقشه، عرصه غيرجنگلي مثل دامسرا باشد، در سهم موقوفه قرار گيرد. به گفته اين منبع مطلع، درحال‌حاضر كه بهره‌برداري از جنگل هم ممنوع شده است، برداشت درختان شكسته و افتاده هم مثل بقيه درختان با آن برخورد مي‌شود و تفاوتي ندارد. آق مشهد موقوفه خاص بود و متولي داشت، خود سازمان اوقاف تفاهم‌نامه را امضا كرده بود، اما متولي موقوفه يك مقداري همكاري نمي‌كرد. اگرچه حفظ كاربري و مالكيت اراضي جنگلي در حيطه وظايف معاون حفاظت و امور اراضي سازمان جنگل‌هاست و در موضوع جنگل‌‌هاي آق مشهد پاي پنج هزار هكتار از جنگل‌هاي كهن‌سال هيركاني در ميان است، اما بهمن افراسيابي، معاون حفاظت و امور اراضي سازمان جنگل‌ها، در گفت‌وگو با «شرق» اعلام مي‌كند كه مسئله آق مشهد در حيطه وظايف من نيست و بايد با معاون امور جنگل در اين رابطه صحبت كنيد. ستار بابايي، مديركل سابق منابع طبيعي مازندران-ساري نيز در ارتباط با جنگل‌هاي آق مشهد در گفت‌وگو با «شرق» اعلام مي‌كند: بر اساس فتواي شرعي، جايي كه مي‌خواهيد وقف كنيد، بايد در به‌وجودآمدنش دخيل باشيد، بنابراين معني ندارد كه درخت 400 تا 500 ساله را وقفي اعلام كنند. او مي‌گويد: سند كه ارائه مي‌دهند متعلق به صد يا كمي بيش از صد سال پيش است، اما درختان اين جنگل عمر بيشتري دارند. نمي‌توان بلوط 500 ساله را وقف كرد.‌بابايي اضافه مي‌كند: در روزهايي كه در اداره كل منابع طبيعي ساري بودم، منابع طبيعي محكوم شد و ما درخواست ماده 18 (يا همان 477) كرديم كه نمي‌دانم نتيجه چه شد. تا زماني كه در ساري بودم، متولي موقوفه يك حكم كيفري عليه من گرفت كه مرا بازداشت كند، اما من اعلام كردم كه به‌اين‌ترتيب پنج هزار هكتار جنگل دچار مشكل مي‌شود‌.‌به گفته بابايي، درحال‌حاضر متوليان موقوفه يادشده رأي دادگاه را در اختيار دارند و راي آنها نقض نشده است.‌او درباره دلايل اجرائي‌نشدن تفاهم‌نامه اوقاف يادآور مي‌شود: اوقاف با سازمان جنگل‌ها تفاهم‌نامه دارد، اما اعلام مي‌كند كه جنگل‌هاي آق مشهد متولي دارند. تفاهم‌نامه مربوط به مناطقي است كه متولي ندارند. در صورتي كه در ابتداي پيگيري قضائي جنگل‌هاي آق مشهد، هم اداره اوقاف شهرستان و هم نماينده واقف در جلسات شركت و از اداره منابع طبيعي شكايت مي‌كردند، اما درحال‌حاضر اوقاف خود را كنار كشيده است و نماينده واقف كارها را پيگيري مي‌كند، درحالي‌كه قاعدتا برابر توافق‌نامه، بايد اوقاف به موضوع وارد شود و اعلام كند كه توافق ما اين بود كه جنگل وقف‌پذير نيست.‌مديركل سابق منابع طبيعي مازندران- ساري مي‌گويد: درحال‌حاضر پرونده آق مشهد قضائي شده است و دائما درخواست پيگيري كيفري مي‌كنند. حتي براي من هم در زمان مديريتم قرار صادر كردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.