|

با کوله‌بار عشق در کوره‌راه روزنامه‌نگاری

مینو بدیعی

همه‌چیز با کلام آهنگین پدر آغاز شد. او که شیفته مطالعه روزنامه بود، روزی مانند یک مرشد و راهنما به من گفت: بخوان. خردسال بودم و با واژه‌ها، کلمات و عبارت‌های بسیار بیگانه، هنوز دنیایم آن‌قدر بچگانه بود که از داستان «الیس در سرزمین عجایب»، «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب»، «کیهان بچه‌ها»، «جان خلبان بی‌باک» و... بالاتر نمی‌رفت. اما پدر می‌خواست مرا با روزنامه آشنا کند و با سخت‌ترین کلمات که در آن دنیای کودکی، ابعاد بزرگ‌زیستن پدر بود و اندازه کوچک من و... . خواندم: نخست‌وزیر انگلیس گفت: ... چه گفت؟ نماینده ایران در سازمان ملل خاطرنشان کرد و بعد صفحات اجتماعی، حوادث، گزارش و مقالات و گزارش‌های اقتصادی و مسائل بین‌الملل و ... هیچ نمی‌فهمیدم. گاهی کلمات را آن‌قدر نادرست می‌گفتم که پدرم قاه‌قاه می‌خندید و مادرم عجیب و شگفت‌آور صفحه حوادث روزنامه را دوست داشت و خود روزنامه را و... بعد از ظهر که می‌شد دم‌دمای غروب صدای بلند روزنامه‌فروش دوره‌گرد که با دوچرخه می‌آمد، در کوچه طنین می‌انداخت و چه پژواک آشنایی «کیهان» و «اطلاعات». اما این روزنامه‌فروش طنز خاصی داشت که داد می زد «شدگان اطلاعات» و تو در عالم کودکی باید حدس می‌زدی که «شدگان» چه بود. مجروح‌شدگان، کشته‌شدگان و داستان عجیبی بود این داستان روزنامه در خانواده پدری... . نویسنده مورد علاقه پدر عبدالرحمن فرامرزی بود که بعدها دانستم سردبیر اولیه کیهان بوده است و چه نثری داشت. منِ دانش‌آموز کلاس سوم دبستان هم حرف‌های اجتماعی و تند وتیز او را در انتقاد در مسائل گوناگون اجتماعی و گاه هنر و ادبیات و شعر درک می‌کردم. اما چه زود پدر رفت؛ در زمانی که باید می‌فهمیدی که دنیا دست کیست؟ بی‌گمان دنیا دست روزنامه‌نگاران و خبرنگاران بود و این را در دوره نوجوانی فهمیدی و بعد از آن آنکه آثار دشوار به نسبت سنت را از جک لندن خواندی و دریافتی که جک لندن قبل از اینکه نویسنده باشد، یک خبرنگار و روزنامه‌نگار بوده است. زمانی که در دوره جوانی اثر تأثیرگذار «پاشنه آهنین» را از جک لندن خواندی، فهمیدی روزنامه‌نگاران با نگاهی متفاوت‌تر و اصلا کاملا شاید با صدوهشتاد درجه اختلاف با مردم عادی، جهان را می‌بینند و تفسیر می‌کنند. رمان تکان‌دهنده «خوشه‌های خشم» اثر جان اشتاین‌بک که او هم یک گزارشگر درجه یک مطبوعات بود، دوران جوانی تو را کامل‌تر کرده و به‌ناگاه به تحصیل در رشته روزنامه‌نگاری علاقه‌مند شدی و این بار در کنار ارویانا فالاچی که روزنامه‌نگاری پرتوان بود، آثار تکان‌دهنده امیل زولا، گزارش‌نویس و نویسنده بزرگ کتاب «ژرمینال» تو را تکان داد. در درس گزارش‌نویسی در دانشکده که هنوز هم بعد از سال‌های طولانی شیفته و حتی می‌توان گفت عاشق آن هستی، یاد گرفتی گابریل گارسیا مارکز بزرگ‌ترین نویسنده آمریکای لاتین با نثر رئالیسم جادویی‌اش در کتاب «صد سال تنهایی»، یکی از بزرگ‌ترین گزارش‌نویسان قرن بوده است و تو شیفته نوشتن. روزهایی که برای نوشتن دردهای مردم به عنوان گزارشگر اجتماعی به خیابان‌ها می‌رفتی، تقریبا 60 درصد حرف‌های مردمی را دچار اتوسانسور می‌کردی و به چه راضی بودی؟

انگار بعضی اوقات، روح شیفته پدر را می‌دیدی که سرزنشت می‌کرد و می‌گفت: «نخست روزنامه‌خواندن را یاد بگیر». اما امروز به خود می‌گویی «کدام روزنامه»؟ 17 مرداد روز خبرنگار است و مکان مقدس تحریریه روزنامه برای نسل تو در هم ریخته است؛ نسلی که عشق بی‌حاصل به روزنامه‌نگاری داشت. نسلی که خاک تحریریه را مقدس می‌خواند و اکنون کدام تحریریه و کدام آدم‌ها و کدام خبرنگار و... . به خود می‌گویی: چه چیز را باید جشن بگیریم؟ آزادگی‌مان را، ایستادگی‌مان را در برابر سانسور، یا فروریختن ترسمان در برابر «اتوسانسور»، خبرنگاران امروز هم که نسل‌های تازه پیشگامان قلم و پیشاهنگان آزادگی بوده و هستند برای مقابله با «سانسور» و «خودسانسوری» تلاش‌ها کردند و می‌کنند اما شوربختانه باید گفت مطبوعات امروز از مشکلات گوناگونی رنج می‌برند. کمبود کاغذ، گاهی حضور «ناروزنامه‌نگاران»، دادن یارانه‌های دولتی در مورد انتشار روزنامه و نشریه به کسانی که اصلا هویت روزنامه‌نگاری ندارند، فضای مطبوعات امروز را مخدوش کرده و تیراژ پایین مطبوعات بر مسائل دامن زده است. بنابراین باید گفت رسالت و مسئولیت خبرنگاران امروز بیشتر شده است. شهر خالیست ز عشاق و بود کز طرفی مردی از خویش برون آید و کاری بکند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.