|

دست‌های بسته اروپا در برابر ترکیه

با فروپاشی امپراتوری عثمانی، مصطفی کمال آتاتورک ترکیه را به سوی اروپا و غرب هدایت کرد؛ اما اکنون و با گذشت یک قرن، رجب طیب اردوغان مسیری خلاف جهت آتاتورک در پیش گرفته است. قبضه قدرت از سوی اردوغان در نزدیک به 20 سال نخست‌وزیری و سپس ریاست‌جمهوری ترکیه، این کشور را بیشتر به همسایگان شرقی نزدیک کرده و حرف از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا، بیشتر به جوک شبیه است. به‌تازگی دو تحول باعث شد آنکارا هرچه بیشتر از اتحادیه اروپا دور شود؛ در نیمه ماه جولای، نیروی هوایی ترکیه سیستم موشکی زمین به هوای اس-400 را از روسیه تحویل گرفت و به این ترتیب از فهرست کشورهای دریافت‌کننده جنگنده‌های اف-35 ناتو خارج شد. چند روز پس از این تحولات، اتحادیه اروپا در واکنش به حفاری‌های ترکیه برای کشف میادین گازی در آب‌های قبرس، تحریم‌هایی را علیه آنکارا وضع کرد. قبرس یکی از اعضای اتحادیه اروپا محسوب می‌شود و بخش شمالی این کشور تحت کنترل ترکیه است. با وجود تحریم‌هایی که علیه ترکیه اعمال شده، اتحادیه اروپا بارها به دلیل مسامحه و رفتار مصالحه‌جویانه در برابر اقدامات آنکارا، مرکز انتقاد قرار گرفته است. شاخص‌ترین نمونه آن را می‌توان در واکنش اتحادیه اروپا در قبال بحران مهاجران و رفتار ترکیه مشاهده کرد. ترکیه که اصلی‌ترین مسیر زمینی مهاجران از خاورمیانه برای ورود به اروپا محسوب می‌شود، در قبال دریافت پول و تسهیل صدور ویزا برای شهروندان ترک پذیرفت به‌عنوان مرزبان اتحادیه اروپا عمل کند. تأسف‌آور اینکه رهبران اتحادیه اروپا این تسهیلات را بدون توجه به حرکت شتابان اردوغان به سوی اقتدارگرایی انجام دادند. در چرخش ترکیه به سوی حکومت‌های ‌‌شرق، باید اتحادیه اروپا را هم تا حدی مقصر دانست. رهبران اتحادیه اروپا باید در برابر انتقاد یا اعمال تحریم، مشوق‌ها و امتیازهای درخور توجهی برای آنکارا در نظر می‌گرفتند؛ اما این سیاست چماق و هویج بروکسل متوازن نبود و باعث دورشدن ترکیه از اتحادیه اروپا شد. عملیات حفاری ترکیه در آب‌های قبرس، از مواردی است که می‌توان رفتار اتحادیه اروپا را در آن نقد کرد. ترکیه ادعا می‌کند گاز کشف‌شده در بستر دریا، متعلق به بخش شمالی قبرس است که تحت حاکمیت آنکارا قرار دارد؛ اما اتحادیه اروپا ادعای ترکیه درباره قبرس شمالی را به رسمیت نمی‌شناسد و بر همین اساس، عملیات حفاری سه کشتی ترکیه در آب‌های قبرس را غیرقانونی می‌داند و تحریم‌هایی را علیه ترکیه اعمال کرده است؛ قطع کمک‌های مالی، تعلیق اجرای توافق‌های هوانوردی و نیز توقف مذاکرات مقام‌های بلندپایه اتحادیه اروپا و ترکیه. آنکارا با «بی‌اهمیت»‌دانستن این تحریم‌ها، کشتی چهارم خود را هم روانه آب‌های قبرس کرد. این تحولات نشان می‌دهد تحریم‌های اتحادیه اروپا کارایی چندانی ندارد و نتوانسته است باعث تغییر رویکرد رهبران ترکیه شود. مقام‌های اروپایی برای برخورد جدی‌تر با ترکیه، دو معذوریت مهم دارند؛ رهبران اتحادیه اروپا به خوبی می‌دانند برای مقابله با موج مهاجران و نیز عملیات علیه تروریسم به همکاری با ترکیه نیاز دارند و باید تنش‌ها در رابطه با ترکیه را به نوعی مدیریت کنند. اردوغان شریکی بسیار سرسخت برای اتحادیه اروپا به شمار می‌آید؛ اما تعامل با چنین شریکی بهتر از دست‌و‌پنجه نرم‌کردن با آشوب و بی‌قانونی است. برخورد جدی با ترکیه باعث سقوط اقتصادی این کشور خواهد شد و این امر موج جدیدی از مهاجران را رهسپار مرزهای اتحادیه اروپا خواهد کرد. اردوغان نیز با آگاهی از این معذوریت، می‌داند اتحادیه اروپا نمی‌تواند و نمی‌خواهد رابطه خود را با آنکارا به مرحله‌ای کنترل‌نشدنی برساند. رئیس‌جمهور ترکیه بر همین اساس در واکنش به تحریم‌های اخیر اتحادیه اروپا هشدار داد در صورت ادامه این رویکرد از سوی بروکسل، درباره توافق مهاجرتی با اتحادیه اروپا تجدیدنظر می‌کند. چالش دوم اتحادیه اروپا این است که بروکسل ابزارهایی برای کنترل ترکیه در اختیار ندارد و در میان اعضای اتحادیه اروپا، صدای واحدی در قبال ترکیه به گوش نمی‌رسد. این انشقاق باعث شده رهبران اتحادیه اروپا قادر به اتخاذ رویکردی مشخص در قبال آنکارا نباشند. چنین مشکلی درباره ایالات متحده و سازمان ملل متحد نیز وجود دارد؛ هیچ‌کدام از این سه طرف تاکنون نتوانسته‌اند سیاست مشخص و روشنی در قبال ترکیه در پیش بگیرند و این سردرگمی در میان اعضای اتحادیه اروپا بیشتر به چشم می‌آید.با توجه به این محدودیت‌ها، سیاستی که اتحادیه اروپا در قبال ترکیه پیش گرفته است، نمی‌تواند منافع این اتحادیه را تأمین کند و همه چیز به پایان دوران حکومت اردوغان موکول می‌شود. درحال‌حاضر وضعیت اقتصادی ترکیه به دلیل کاهش مجدد ارزش پول این کشور و مداخله‌نکردن دولت در تعیین نرخ بهره، روندی نزولی را در پیش گرفته است. از سوی دیگر، دولت قبرس نیز نگران این است اگر در مقابل حفاری‌های ترکیه واکنش جدی‌تری از خود نشان دهد، باعث بروز تنش در روابط دوجانبه خواهد شد. این در حالی است که ترکیه و قبرس در حال رایزنی برای ازسرگیری دور جدید مذاکرات هستند. درباره سیستم موشکی اس-400 نیز می‌توان گفت اردوغان در این ماجرا از پوتین به‌عنوان ابزاری علیه ناتو و امنیت غرب استفاده می‌کند. با توجه به معذوریت‌های اتحادیه اروپا، این بلوک بیش از آنکارا نیاز دارد این رابطه دوجانبه از یک میزان تنش کنترل‌شدنی فراتر نرود؛ چراکه در صورت بروز ناآرامی و آشوب در ترکیه، امنیت اتحادیه اروپا به خطر خواهد افتاد. در کنار این، باید افول قدرت اتحادیه اروپا را نیز در نظر گرفت. با رشد جریان‌های راست‌گرای افراطی که با سیاست‌های اتحادیه اروپا سر ناسازگاری دارند، شکاف‌ها میان اعضای این اتحادیه افزایش یافته و از قدرت این بلوک در حوزه سیاسی و اقتصادی کاسته شده است. منبع: اکونومیست

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.