رئیس هیئتمدیره بورس کالا به «شرق» اعلام کرد
سازوکار عرضه کالاهای اساسی در بورس تعریف میشود
مهفام سلیمانبیگی: بازار کالاهای اساسی با وجود صرف هزینههای بسیار از سوی دولت برای تنظیم بازار، همچنان با مشکل مواجه است. اکنون به علت وجود دلالان، محتکران و سایر ذینفعان در تخصیص یارانههای ارزی دولت، این یارانه نیز به هدررفته است. در چنین شرایطی گامبرداشتن در راستای اصلاح ساختارهای ناکارآمد سابق و بهرهگیری از ابزارهای نوین اقتصادی ازجمله استفاده از بورس کالا میتواند ما را به حصول نتایج مدنظر بسیار نزدیکتر کند. استفاده از فضای شفاف بورس کالا موجب کاهش و حذف سوءاستفادههای رانتی کالاهای اساسی میشود. منصور یزدیزاده، رئیس هیئتمدیره بورس کالا، استفاده از این فضا را برای کالاهای اساسی حتی به صورت معاملات خرد، ممکن دانسته و معتقد است اگر دولت مصرانه مایل به عرضه این کالاها در بورس باشد، میتوان راهکاری یافت که تخصیص یارانه روی کالاهای اساسی، با تبعیت از نظام عرضه و تقاضا در تعارض نباشد و منافع مصرفکننده و تولیدکننده همزمان در نظر گرفته شود.
در شرایطی که بازار کالاهای اساسی به دلیل وجود دلالان بسیار غیرشفاف عمل میکند و به همین دلیل یارانههای ارزیای که دولت تخصیص داده، هدر رفته است، کارشناسان عرضه در بورس کالا را برای این محصولات پیشنهاد میدهند. بورس کالا چه کمکی به بازار این محصولات خواهد کرد؟ هدف از شکلگیری و راهاندازی بورس کالا، ایجاد شفافیت در انجام معاملات، کشف نرخ و بهنوعی حمایت از تولیدکننده و مصرفکننده بهطور همزمان بود؛ به این دلیل که بازاری کاملا مطمئن از هر نظر است ازجمله از نظر کیفیت کالا یا زمان تحویل آن. بورس کالا بازاری کاملا قابل اعتماد برای خریداران، مصرفکنندگان و تجار به شمار میرود. در این بازار، هیچگونه نگرانیای از این نظر که وجه پرداختی خریداران دچار نکول برای تحویل کالا شده یا با مواردی اینچنینی مواجه شود، پیش نخواهد آمد؛ ضمن اینکه استاندارد کالاها هم صد درصد رعایت میشود و از این نظر اطمینان را از هر جهت برای خریدار فراهم میکند. از طرفی، منافع تولیدکننده نیز که با مشقت و سختیهای بسیار در حال تولید محصول است، در نظر گرفته شده است. تولیدکننده میتواند محصولش را در بازاری کاملا رقابتی و در جایی که عرضه و تقاضا باهم برخورد میکنند، به قیمت روز بفروشد و این اطمینان را داشته باشد که قیمتی که محصولش را با آن فروخته، بهترین قیمت برای آن کالا بوده است. چه ابزارهایی در بورس کالا برای معاملات وجود دارد؟ هر کالایی در درجه نخست در هیئت پذیرش سازمان بورس پذیرفته میشود و شرایطش را در آنجا کاملا تعریف میکند؛ ازجمله اینکه چه نسبتی از تولیدشان را باید به بازار بیاورند، تواتر عرضه آنها به چه ترتیبی است و وجهشان به چه صورت است و... . هیئت پذیرش سازمان بورس اعضای مشخصی دارد و اعضای آن با گردهمآمدن، شرکتها را برای عرضه کالاهایشان در بورس کالا پذیرش میکنند. همه ویژگیهای محصول و امیدنامهشان در آنجا ارائه و کاملا مشخص میشود محصولی که قرار است در این بازار خرید و فروش شود، باید چه ویژگیهایی داشته باشد. در این رابطه اگر تولیدکننده به شرایطی که خودش متعهد میشود بهخوبی عمل کند، میتواند این اطمینان را داشته باشد که محصولش در بازاری کاملا رقابتی معامله میشود. خریدار نیز این اطمینان را دارد که با ابزارهایی که در بورس کالا وجود دارد، ازجمله نقدی، سلف و... در برخی کالاهای آتی و... میتواند از تحویل کالا و خرید کالایی مطابق با استانداردهای ایران مطمئن باشد. طبیعتا اگر کالاهای اساسی در بورس کالا معامله شوند، هم دولت میتواند اطمینان خاطر داشته باشد و هم خریدار و درعینحال تولیدکننده نیز مطمئن است محصولش با شرایط بسیار خوبی و در بازار رقابتی معامله میشود. با توجه به اینکه خریدار و فروشنده این کالاها خرد هستند، لازم نیست نوع جدیدی از معاملات برای کالاهای اساسی تعریف شود؟ اینکه محصولات بهصورت خرد خریداری شوند، باید بگویم درحالحاضر هم مثلا درباره فولاد گاهی ما با معامله سبدهایی 22 تنی مواجه هستیم؛ یعنی در کمترین ظرفیت خودش. این مسئله درباره تمام کالاها ازجمله کالاهای اساسی صدق میکند. خوشبختانه کالاها محدودیتی از نظر حجم و اندازه در معاملات ندارند. همچنین در مرحله پذیرش، خود متقاضیان قادرند شرایطشان را اعلام کنند و کمترین تقاضا را برای خود، مثلا یک تن یا 500کیلوگرم، اعلام کنند. این وضع درباره کالاهای کشاورزی ازجمله زعفران که در معامله آن اندازهها بسیار کوچک هستند هم صادق است. بنابراین بورس کالا هیچ محدودیتی از این بابت متصور نیست. ازآنجاکه عرضه در بورس مستلزم تبعیت از نظام عرضه و تقاضاست؛ آیا عرضه در بورس با نفس تخصیص یارانه ارزی تعارض ندارد؟ اگر واقعا دولت این نظر را داشته باشد که بورس کالا را بهعنوان تنها مرجع کشف و تعیین قیمت بداند، با اطمینان خاطر میتواند همه کالاهای اساسی، بهویژه کالاهایی را که از نوسانات قیمت آن نگران است، به بورس بسپارد و نگران ایجاد التهاب در قیمت آنان نباشد. زیرا بورس کالا تمام ابزارهای پیشگیری لازم برای جلوگیری از ایجاد التهاب کاذب در بازار را دارد. مگر در شرایط خاصی که عرضه کالایی دچار نوسان شود. این نوسانات در عرضه غالبا ناشی از وابستگی به واردات آن یا ناشی از نوسانات نرخ ارز و... است. در شرایط بروز نوسان در عرضه، منتقلشدن این نوسان به بازار کاملا طبیعی است و نمیشود کاری برای آن انجام داد. طبیعتا کالاهایی که دولت هنوز برای آنها ارز 4200تومانی تخصیص میدهد، کالاهایی هستند که مقدار تقاضای آنها بیش از عرضه است و این موضوع از وجود مشکل در بازار خبر میدهد. قاعدتا دولت باید ناچارا کالاهایی را که با این وضع مواجه هستند، با همان نظام قیمتگذاری خود دنبال کند تا دست محتکران و سوءاستفادهکنندگان از رانتهایی که روی کالاهای اساسی میبرند، کوتاه شود. اما اگر دولت برای عرضه کالاهای اساسی در بورس کالا مصر باشد، میتوان سازوکارش را در بورس کالا بررسی کرد و برای حل این مشکل سازوکار جدیدی پیدا کرد. چگونه میتوان هم از شفافیت بازار بورس بهره برد و هم حمایت قیمتی از مصرفکننده داشت؟ در چند سال گذشته از سوی ذینفعان مقاومتهای بسیاری انجام گرفت. آنها افرادی بودند که از نظام قیمتگذاری فعلی دولت بر کالاهای اساسی نفع میبردند. طبیعتا این افراد نگران بودند که این رانتی که سالهای سال متوجه آنان میشد، با راهاندازی بورس کالا بهنوعی خدشهدار شده است؛ پس طبیعتا اقدامات زیادی در جهت سلب اعتماد از بورس کالا و ایجاد شایعات مختلف برای بورس کالا انجام دادند. ازجمله اینکه گفتند بورس کالا منجر به افزایش قیمت شده است یا مسائلی ازایندست. اما اگر نمودار قیمتی همه انواع محصولات را چه در فولاد، چه در نفت و پتروشیمی و چه در کشاورزی اعم از زیره و زعفران و حتی سکه، بهعنوان یکی از کالاهای مورد معامله در بورس کالا و... مدنظر قرار دهید، خواهید دید که روندی که این محصولات در بورس کالا کشف قیمت و معامله شدهاند، با روند قیمت بازار کاملا منطبق بوده است. یعنی با نوسانات قیمت بازار که ناشی از کاهش یا افزایش تقاضاها در بازار بوده، این محصولات هم در بورس کالا نوسان داشتهاند. اینها نشاندهنده عملکرد و کارکرد خوب و هوشمندی بسیار بالای بورس کالاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.