|

اینستکس از ابزار تجاری تا مهره سیاسی

روح‌اله نخعی: جمعه گذشته، اتحادیه اروپا سرانجام از عملیاتی‌شدن اینستکس خبر داد و تلاش کرد آن را به‌عنوان قدمی در جهت حفظ ایران در برجام به کار بیندازد. واکنش ایران به این اقدام اروپایی‌ها در صحبت‌های عراقچی خلاصه شد که آن را «لازم، اما ناکافی» توصیف کرد. در عمل نیز ایران با ادامه برنامه خود برای کاهش تعهدات به برجام و تأکید هم‌زمان بر برگشت‌پذیربودن این برنامه در صورت عمل اروپا به تعهداتش نشان داد دستاورد فعلی اینستکس مقامات کشورمان را قانع نکرده ‌است.مرور واکنش‌های رسانه‌ها به اخبار مربوط به اینستکس نشان می‌دهد ظاهرا از دید آنها نیز، این خبر گام چندان بزرگی نبوده است. بسیاری از رسانه‌ها به اخبار مربوط به تنش‌ها بین ایران و آمریکا و مواضع رهبران دیگر قدرت‌ها، به‌خصوص رهبران اروپایی توجه نشان می‌دهند؛ اما خبر مربوط به اینستکس پوشش چندان مفصلی نداشته است و تحلیل‌های کمی هم در واکنش به آن منتشر شده‌اند، حتی در نوشته‌های مربوط به رابطه سه‌گانه بین ایران، آمریکا و اروپا. اما در رسانه‌هایی که به تحلیل این ابزار پرداخته‌اند، به نظر می‌رسد، جنبه‌ها و معانی سیاسی این اقدام اروپا، برجسته‌تر دیده شده ‌است و درباره اثرگذاری تجاری و اقتصادی واقعی آن، هنوز تردید وجود دارد.در ادامه بریده‌هایی می‌خوانید از تحلیل روزنامه اماراتی «نشنال» که این خبر را موفقیتی سیاسی برای ایران می‌بیند، شبکه قطری «الجزیره» که از تردیدها در کارایی تجاری آن می‌گوید و رسانه اقتصادی آمریکایی فوربس که از چالش‌های پیش‌روی ایالات متحده دراین‌باره می‌نویسد. نشنال: راهبرد فشار مستمر ایران در اروپا نتیجه داد «راهبرد ایران در انتظار برای کم‌آوردن طرف مقابل به هدف آشنایی رسید. هفته گذشته اروپا، ابزار کمک فنی به تهران برای غلبه بر تحریم‌های اروپا را تحویل داد. این اتفاق علی‌رغم ابراز تردیدهای علنی درباره آمادگی اعلام‌شده ایران برای تخطی از محدودیت‌های توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ رخ داد».«موضع سیاسی ایران تقویت شده است، از زمانی که حملات به نفت‌کش‌ها در خلیج[فارس] در دو ماه اخیر، احتمال منازعه‌ای علنی را بالا برد. فرانسه و آلمان مستقیما از اتهام‌زنی‌های ایالات متحده که ایران پشت حملات بوده، حمایت نکردند». الجزیره: تردیدها درباره راه‌حل اروپا برای تحریم‌های ایران هنوز برقرار است توبیاس اشنایدر، استادیار پژوهشی مؤسسه «سیاست عمومی جهانی» در برلین، می‌گوید، درحالی‌که واشنگتن مشخص کرده که مصمم است تحریم اعمال کند، اینستکس ناگزیر به گیرکردن است. او استدلال می‌کند که واشنگتن «کاملا مشخص کرده که به سراغ هر نهاد و شرکت اروپایی خواهد رفت که سعی کند از تحریم‌های ایالات متحده عبور کند». آندریاس شوایتزر، مدیر مؤسسه «آرجان کپیتال» که به شرکت‌های فعال در خاورمیانه مشاوره می‌دهد نیز درباره اینکه اینستکس چقدر می‌تواند تأثیرگذار باشد، بدبین است... . او می‌گوید حتی لازم هم نیست آمریکایی‌ها اقدام آشکاری کنند: «صرف نگه‌داشتن همه در ابهام سلاح کافی برای آمریکایی‌ها خواهد بود تا ترس را در دل همه بکارند که از این [ابزار] استفاده نکنند، پس بیایید عامل ترس آمریکایی‌ها را دست‌کم نگیریم». فوربس: اروپا تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران را دور می‌زند واشنگتن هنوز به اعلام عملیاتی‌شدن اینستکس واکنشی نشان نداده است، اما ممکن است چنین سرپیچی‌ای از موضعش در قبال ایران را به‌عنوان اقدامی غیردوستانه ببیند، به‌خصوص درحالی‌که تنش‌ها بین دو کشور در حال افزایش است، به‌خاطر ساقط‌کردن پهپاد آمریکایی. می‌توان استدلال کرد که با کمک به شرکت‌ها برای دورزدن تحریم‌ها، اتحادیه اروپا واکنشی تلافی‌جویانه را فراخوانده است؛ اما آیا واقعا باید ایالات متحده بتواند دیگر کشورها را مجبور کند از او تبعیت کنند، درحالی‌که آن کشورها به شکل بنیادین با موضعش مخالف‌اند؟ این حقیقت که علی‌رغم اعمال تحریم‌های بیشتر از سوی رئیس‌جمهور ترامپ بر ایران، پیاده‌سازی اینستکس دنبال شد، نشان می‌دهد که چه حمایت اندکی در اروپا نسبت به رفتار خصمانه دولت آمریکا وجود دارد. اگر اینستکس در جذب کشورهای ثالث عمده مانند چین نیز موفق باشد، ممکن است ایالات متحده خود را به شکلی فزاینده در انزوا ببیند. این ممکن است نه‌تنها رابطه بین آمریکا و متحدانش، بلکه قدرت ایالات متحده در جهان را نیز زیر سؤال ببرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.