|

سلطه بر جهان از راه نفت

درباره ريشه‌هاي شكل‌گيري دو جنگ جهاني در قرن بيستم تاكنون پژوهش‌هاي مختلفي صورت گرفته است. در كتاب‌هاي عمومي تاريخ، دلايل جنگ‌هاي جهاني اغلب با تعابيري همچون جاه‌طلبي هيتلر، يا قتل وليعهد اتريش شرح داده مي‌شود. کتاب «صد سال جنگ؛ سياست‌های نفتی انگليس-آمريكا و نظم نوين جهانی» با تکیه بر جزئیات وقایع مهم جهان و پشت پرده‌های منجر به آن به خواننده این آگاهی را می‌دهد که هر یک از چرخش‌های سیاسی مهم در گوشه و کنار جهان چرا و چگونه صورت گرفته است و از دلایل این اتفاقات در بزنگاه‌های تاریخی مربوطه پرده برمی‌دارد. نسخه اول اين كتاب در سال 2004 منتشر شده است. كتاب سؤال‌های زيادي را بررسي می‌کند و پاسخ مي‌دهد. نويسنده با بررسي تلاش‌هاي انگليس براي حفظ سلطه‌اش در قرن بيستم، خطر نوآوري‌هاي صنعتي آلمان براي انگليس را يادآوري می‌کند و آن را به جنگ ربط مي‌دهد؛ نوآوري‌هايي كه به پيشي‌گرفتن آلمان در توسعه كشتي‌راني نفت‌سوز و ديگر صنايع منجر شده بود. سپس انگيزه و عوامل كودتاهاي مختلف در كشورهاي در‌حال‌توسعه سراسر جهان را بررسی می‌کند؛ به‌ویژه آنها كه نفت فراوان دارند، از آمريكاي لاتين تا آفريقا و خاورميانه. دلايل و سابقه برنامه‌ريزي حمله به عراق را از ساليان دور، حتي قبل از ماجراجويي‌هاي صدام، از زير خاكستر اطلاعات كليشه‌اي بيرون مي‌كشد. كتاب مدعي است آشوب‌هاي برنامه‌ريزي‌شده خاورميانه غني از نفت فقط در سياست سلطه بر جهان از راه نفت معني پيدا مي‌كند. حتي ازهم‌پاشيدن نظام يوگسلاوي و جنگ‌هاي بالكان در اروپا نيز با وجود نبود نفت در منطقه به نفت مربوط مي‌شود. از اشغال افغانستان تا ماجراهاي اخير در سوريه همه به همان داستان حفظ و بسط تسلط مطلق بر نفت جهان و از اين راه ايجاد نظم جديد جهان زير سلطه آمريكا مربوط مي‌شوند. ايجاد پايگاه‌هاي كثير و دائمي نظامي در آمريكا در جهان ضامن اجراي اين نيابت است. فصل‌هاي اول كتاب چكيده متمركزي از زيربناي ساختار امپرياليستي است. در فرهنگ عمومي ايران و ساير كشورها همواره از غرب به عنوان يك كل يكپارچه دست‌کم در مقابل شرق صحبت مي‌شود. اين كتاب روشن مي‌كند چه در دوره امپراتوري انگليس و چه بعد از آن، تسلط جهاني انگليس و آمريكا در تعارض با اروپاي يكپارچه بوده و برای جلوگيري از اتحاد كشورهاي اروپا و به‌خصوص همكاري اروپا با روسيه به هر عملي دست زده‌اند. كنترل مستقيم نفت جهان يكي از اين ابزارهاست. آنها حتي توسعه فناوري‌ها را هر جا لازم بود به نفع تسلط خود مهار و هدايت كرده‌اند. سرچشمه اغلب منابع عمده نفتي جهان در كنترل چند شركت نفتي بزرگ جهاني است كه به همراه بانك‌هاي بزرگ، با سيستم پولي اجباري دلار و اهرم‌هاي مالي مثل بانك جهاني و صندوق بين‌المللي پول اهداف خود را دنبال مي‌كنند. تسلط بر منابعي كه هنوز خارج از اين حيطه كنترل‌اند، از جمله نفت عظيم روسيه توجيه بسياري از كشمكش‌هاي جاري در جهان است. به جاي درگيري رودررو، دست‌هاي مخفي پشت پرده جنگ‌هاي منطقه‌اي در اوكراين، چچن و سوريه مي‌آفرينند و گاه با انقلاب‌های مخملي يا شورش‌هاي رنگارنگ به نتيجه مي‌رسند. كتاب حاضر وقايع‌نگاري جنگ‌ها يا تاريخ تحول صنعت نفت نيست. نويسنده مي‌خواهد نشان دهد چگونه عده قليلي در جهان، كه اكنون به نام محافظه‌كاران جديد يا «نئوكان» شناخته مي‌شوند، از حدود 1800 ميلادي، با استفاده دقيق و برنامه‌ريزي‌شده، موقعيت‌هايي براي سلطه جهاني امپراتوري انگليس به وجود آوردند و زماني كه دوره زوال آن فرا رسيد، با همتايان آمريكايي يكي شده و چنبره تسلط و كنترل مشترك خود بر نفت و به تبع آن جغرافياي سياسي جهان را به شكلي نو، حفظ کرده و گسترش داده‌اند. كتاب به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه چگونه ابرقدرت‌ها مي‌توانند دولت‌هاي ديگر را به زير نفوذ خود درآورده و چرا هيچ جمعي از اين كشورها، مثلا اوپك، با وجود همه ثروت نفتي‌اش نمي‌تواند از زير كنترل ابرقدرت‌ها خارج شود. كتاب با بررسي جزئيات وقايع مهم جهان مثل مرگ ناگهاني انسان‌هاي كليدي همچون جان اف كندي، رئيس‌جمهوري آمريكا و ماتئي در ايتاليا چرخش‌هاي سياسي مهم جهان را در قرن بيستم توضيح مي‌دهد. نويسنده در چاپ جديدتر كتاب در سال 2012 مي‌گويد با وجود همه تحولات عمده در جهان، هيچ دليل و شاهدي در تغيير بنيادين روش، ابزار و اهداف ابرقدرت‌ها در اين تقريبا 10 سال وجود ندارد. چاپ جديد فقط در فصل جديدي اين تحولات 10ساله و ريشه آنها را با دقت بررسي مي‌كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.