چرا بازار نفت دربaاره ناامني در منطقه خليج فارس بيتفاوت است؟
موتور رشد مصرف نفت از نفس افتاد
شكوفه حبيبزاده: با يك ماه فاصله آن هم درست زماني كه شينزو آبه، نخستوزير ژاپن، در حال گفتوگو با رهبر ايران بود، خبر رسيد كه دو نفتكش در درياي عمان هدف قرار گرفتهاند. اينكه دقيقا چه اتفاقي افتاده، كماكان در حال گمانهزني است؛ اما اينكه بازار نفت چقدر از اين حادثه متأثر شده است، موضوعي است كه شايد كمي عجيب و ريشهدارتر باشد. در همان اولين ساعات انعكاس اين خبر، قيمت نفت در سطح جهان حدود چهار درصد افزايش داشت؛ اما با گذشت چندين ساعت تأثیر آن به دو درصد كاهش داشت تا اينكه در آخرين اخباري كه از پايان معاملات نفت در بازار جهاني در روز جمعه منعكس شد، اين افزايش قيمت، روند معكوس به خود گرفت و با سه درصد كاهش روبهرو شد؛ اما چرا بازار نفت تا اين اندازه به تنش در خاورميانه كمتوجهي ميكند؟ موضوعي كه برخي كارشناسان هرچند درباره استمرار اين اتفاق، ابراز نگراني ميكنند؛ اما آن را متأثر از نگاه بازار نفت به ركود سال 2020 ميدانند. سايه سنگين اين ركود بر عرضه و تقاضا از همين اكنون نيز قابل رصد است؛ بااينحال، هيچ كارشناسي نيست كه تأكيد نكند تنش در خاورميانه، هم توليدكنندگان و هم مصرفكنندگان نفت را دچار خسران خواهد كرد. در همين ميان، آژانس بینالمللی انرژی نيز از امنیت انرژی در جهان ابراز نگرانی کرده است. براساس گزارش ديگر رسانهها، تحلیلگران علت روند نزولی بهای نفت را چشمانداز ضعیف اقتصاد جهان و بهویژه جنگ تعرفهها بین ایالات متحده و چین دانستهاند که مانع از رشد تقاضا برای نفت خواهد شد. بااينحال، هیروشیگه سکو، وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن در روز پنجشنبه گفته بود حمله به نفتکشها در دریای عمان اختلالی در عرضه انرژی در این کشور ایجاد نخواهد کرد. توقف فعاليت حمل نفت از خليج فارس بااينهمه، خبرها درباره اين موضوع كماكان ادامه دارد. در خبري كه رويترز گزارش داده و ايلنا آن را بازنشر داده است، برخی منابع از توقف فعالیت حمل نفت از خلیج فارس خبر دادهاند. به گزارش ایلنا، خبرگزاری رویترز در گزارشی که از راه تماس با فروشندگان و کارگزاران نفتی منتشر کرده است، از توقف فعالیت حمل نفت از خلیج فارس خبر داد. براساس این گزارش، دو شرکت بزرگ خدمات حمل و نقل یعنی «دیاچتی هلدینگز» و «هیدمار» دریافت هرگونه سفارش برای نفتکش در خلیج فارس را متوقف کردهاند. شرکتهای نفتی درباره خطرهای حملونقل دریایی از خاورمیانه، در پی دومین حمله به نفتکشها هشدار دادهاند. این شرکتها اعلام کردهاند که خطرات حمل و نقل در منطقه بهشدت بالا رفته است. از آن سو، افزايش نرخ بيمه حمل نفت در ماه گذشته به 17 درصد نيز نشان ميدهد بازار ريسك منطقه را دريافته؛ اما هنوز تمايلي به جايگزيني آن ندارد. بازار حساسيت كمي درباره تحولات ژئوپلیتیک دارد فريدون بركشلي، رئیس گروه مطالعات انرژی وین و رئیس اسبق امور اوپک ایران، در گفتوگوي خود با «شرق» ميگويد: به دليل افزايش ريسك در منطقه، از ماه گذشته، بيمهها نرخ حمل نفت از خاورميانه را به 17 درصد افزايش دادهاند و خریداران فوب باید با نرخهای جدید، بار خود را حمل کنند. براي سال ۲۰۲۰ انتظار رکود جهانی بالاست بركشلي با بيان اينكه بازار حساسیت کمی درباره تحولات ژئوپلیتیک دارد، ميافزايد: اين اتفاق اگر در شرايط عادي رخ ميداد، ميتوانست قيمت نفت را پنج تا شش دلار افزايش دهد؛ اما اكنون بازار نگران ركودي است كه براي سال 2020 پيشبيني شده است. براي سال ۲۰۲۰ انتظار رکود جهانی بالاست. او در ادامه ميگويد: اوپك اكنون صادرات خود را از ژانويه 2018 كاهش داده، ونزوئلا و ایران به دليل تحريمها، صادرات اندکی دارند. تولیدکنندگان آفریقایی شرایط خوبی ندارند؛ اما بازار حساس نیست. موتور رشد مصرف نفت از نفس افتاده اين كارشناس بينالمللي انرژي تصريح ميكند: درحالحاضر، انگشتها متوجه تقاضاست و رکود اقتصادی كه پيشبيني آن صورت گرفته است. اكنون موتور رشد مصرف نفت از نفس افتاده و چين به سبب جنگ تعرفهاي با آمريكا، تقاضاي خود را كاهش داده است. بازار از ناحیه عرضه تحت فشار است؛ اما فشار تقاضا شدیدتر است. بههميندلیل اتفاقات ژئوپلیتيكي در سطح كنوني، چندان اثري روي بازار نميگذارد. در كنار آن در نظر داشته باشيد كه توليد نفت شیل هم بر عرضه سایه انداخته است. بركشلي با اشاره به اينكه همه از پرهیز از جنگ صحبت میکنند، ادامه ميدهد: هنوز در خلیج فارس گلولهای شلیک نشده است كه نگرانيها در بازار درباره موضوع جدي شود. بازار نشانههای بدی دارد رئیس گروه مطالعات انرژی وین با بيان اينكه اكنون بازار نشانههای بدی دارد، ميگويد: عرضه کم، تقاضای کم و قیمت پايين نفت نشان ميدهد معاملهگران به ژئوپلیتیک و وقایع کوتاهمدت بیتوجه شدهاند. اين بازي سياسي است و بر بازار اثر ندارد منصور معظمي، عضو هيئت علمي دانشكده نفت نيز در گفتوگو با «شرق» با اشاره به سياسيبودن حادثه اخير ميگويد: به عقيده من اين اتفاقات صرفا يك بازي سياسي و رواني است و به لحاظ حجم، تأثيري روي بازار نخواهد داشت. او در ادامه ميافزايد: دليلي هم ندارد كه با صدمهديدن دو نفتكش، بازار متلاطم شود. بيشتر بحثهاي سياسي براي بزرگكردن اين موضوع است والا به لحاظ ميزان عرضه و تقاضايي كه در بازار وجود دارد، اتفاق خاصي نيفتاده است. اين اتفاقات تأثير جدي و درازمدتي نميتواند روي يك بازار و همينطور منطقه بگذارد. معظمي با تأكيد بر اينكه خليجفارس، يك منطقه بينالمللي است، در پاسخ به اين پرسش كه «آيا ناامني ميتواند خريد نفت از منطقه را متأثر كند؟» ميگويد: چنين استنباطي ندارم. به عقيده من اين اتفاق رخداده، يك طراحي است كه ميتواند از جانب گروه «B» با اين هدف كه فضا را عليه ايران نشان دهد، باشد كه وزير امور خارجه به آن اشاره ميكند. كدام عقل سليمي ميپذيرد زماني كه نخستوزير ژاپن در ايران در حال مذاكره است، نفتكش اين كشور مورد اصابت قرار بگيرد؟ اين اتفاق جز آنكه يك برنامه ازپيشطراحيشده باشد، نيست. به گفته او، حتي طرح موضوع حمله يك ماه گذشته به دو نفتكش اماراتي در سازمان ملل كه با اتهامزني عليه ايران رخ داد، نتيجهاي نداشت، زيرا مداركي عليه ايران وجود ندارد. امنيت منطقه به نفع همه است اين كارشناس نفت با اشاره به اينكه اين اتفاق نه به نفع ايران و نه به نفع كشورهاي توليدكننده و مصرفكننده نفت است، تصريح ميكند: به نفع همه است كه اين منطقه جغرافيايي امن باشد. بنابراين ايران بهعنوان توليدكننده بهدنبال امنيت منطقه است و اين اقدامات در درازمدت در بازار اثرگذار نخواهد بود. دستهاي پشتپرده حسين آفريده، عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي اميركبير و نماينده اسبق مجلس شوراي اسلامي، هم در گفتوگو با «شرق» با بيان اينكه از مورد هدف قرارگرفتن دو نفتكش در درياي عمان، ايران سودي نميبرد، ميگويد: اين اتفاق ميتواند در روند تقاضا از منطقه اثرگذار باشد. آفريده در اين گفتوگو تأكيد دارد كه اين اتفاق به نفع كشورهايي است كه اكنون ظرفيت توليد دارند و ادامه ميدهد: عربستان، امارات، كويت و حتي عراق در منطقه، آمريكا، روسيه و... كه از ظرفيت بالاي توليد نفت برخوردار هستند، بهواسطه افزايش قيمت جهاني نفت از بُعد ژئوپليتیكي از حادثه اخير و ناپايداري در قيمتها منتفع ميشوند، اما ايران از آنجا كه در تحريم قرار دارد و نميتواند در اندازه ظرفيتي كه در اوپك براي كشور ايجاد شده نيز بهرهمند شود، سودي از اين حادثه نخواهد برد. آيا بازار به دنبال جايگزيني ميرود؟ او با بيان اينكه اگر خريداران آلترناتيوي براي منطقه خليجفارس بيابند، قطعا نگاهها از منطقه دور ميشود، ميافزايد: تداوم اين حوادث سبب ميشود كه خريداران نفت در بازارهاي جهاني به دنبال بازارهايي باشند كه ريسك كمتري دارند، البته اگر چنين بازارهايي را بيابند. بههرحال نفت خاورميانه چندان قابل جايگزينی نيست.به گفته او، با توجه به سفر نخستوزير ژاپن به ايران، به نظر ميرسد اين بازي طراحي شده است تا كسانيكه نگران توافق ايران و آمريكا بودند و تمايلي به اين اتفاق نداشتند، مثل اسرائيل و عربستان، جلوي اين توافق را بگيرند. اين كارشناس نفت ميافزايد: بعيد ميدانم پايداري اين وضعيت ادامهدار باشد، اما بههرحال آينده را نميتوان پيشبيني كرد. درحالحاضر كسي تمايلي ندارد كه در خليجفارس اتفاقي بيفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.