|

بازی تاج‌وتخت امپراتوری ژاپن

علی نورانی . خبرنگار NHK World Japan

از غروب سه‌شنبه تا بامداد چهارشنبه، در ویکی‎پدیای انگلیسی مقابل نام «امپراتور ژاپن» نوشته شده بود: خالی. اما خاندان امپراتوری ژاپن به پایان نرسیده بود. در ساعت ۰۰:۰۰ چهارشنبه اپلیکیشن خبر اِن‎اچ‎کی، رادیو و تلویزیون ملی ژاپن، در سراسر دنیا با خبری فوری به صدا درآمد: دوران رِیوا آغاز شد. امپراتور آکیهیتوی 85 ساله به علت بیماری و کهولت سن پس از 30 سال کناره‌گیری کرد تا پسرش ناروهیتو به‌جای او بنشیند. او سه سال پیش تمایل خود برای کناره‌گیری را بیان کرده بود که نه‌تنها پس از تصویب قانون اساسی جدید ژاپن در دوران پس از جنگ جهانی دوم، بلکه در 200 سال گذشته درخواستی بی‎سابقه بود. در دو قرن اخیر تنها با فوت یک امپراتور، جانشین او بر تخت نشسته بود. کناره‌گیری غیرمنتظره آکیهیتو، صدوبیست‌وپنجمین امپراتور ژاپن، باعث چالش‌هایی شد. او وارث دوران خونبار و کشورگشایی‌های پدرش بود که با بمب اتمی در جنگ جهانی دوم متوقف شد و با فوت او بیش از 40 سال پس از جنگ به پایان رسید. در قانون جدید ژاپن که پس از جنگ جهانی دوم نوشته شد، امپراتور تنها با عنوان «نماد کشور و اتحاد مردم» توصیف و تأکید شده که او نمی‌تواند هیچ تأثیر و نفوذ سیاسی‌ای داشته باشد. درواقع در زمان نوشتن قانون، کسی به کناره‎گیری داوطلبانه امپراتور فکر نکرده بود و تنها سازوکار تغییر امپراتور به صورت خودکار و در اثر فوت اوست. از طرفی، امپراتور بنا بر قانون اساسی نمی‌توانست قانون‌گذاران را وادار کند که مقررات مربوط به اداره خاندان امپراتوری را برای استعفای او و جانشینی ولیعهد اصلاح کنند، اما بالاخره دولت لایحه‎ کناره‎گیری او را به پارلمان داد و پارلمان یک قانون یک‎بارمصرف را برای انجام مقدمات این کار توسط دولت تصویب کرد. روز سه‌شنبه، در کاخ امپراتوری، امپراتور و ملکه در مقابل دولتمردان و مدعوین - به همراه همسرانشان - مراسم کناره‎‏گیری را برگزار کردند. شمشیر و جواهری که دو قلم از سه نشانه امپراتوری ژاپن هستند به همراه دو مهر امپراتور، در جعبه‎‏هایی ساده و زیبا از آکیهیتو تحویل گرفته شد. او در نطق کوتاهش از مردم ژاپن تشکر کرد. خبرگزاری‌های دنیا به صورت زنده آن را پوشش دادند. به‌این‌ترتیب، دوران او که هِیسـِیْ (یعنی تحقق صلح) نامیده می‌شد پایان یافت و از چهارشنبه در تقویم سنتی ژاپن دوره رِیوا (به معنی توازن زیبا) شروع شد؛ یعنی سال‌های امپراتور جدید دوباره از اول شمرده می‌شود. روز چهارشنبه، پسر بزرگ او، ناروهیتوی 53 ساله در مراسمی جای پدر نشست؛ یعنی نشانه‌های خاندان امپراتوری را به ارث برد، اما همسر و دختر او نتوانستند این مراسم مختصر و ساده را از نزدیک تماشا کنند، زیرا زنان خاندان امپراتوری اجازه ورود به این مراسم پنج‌دقیقه‌ای را نداشتند. البته در روز چهارشنبه برای اولین‌بار یک زن در این مراسم حاضر بود: تنها وزیر زن در کابینه نخست‌وزیر شینزو آبه. در ژاپن، مانند بسیاری از سلطنت‌های دیگر، تاج‌وتخت فقط بین مردان جابه‌جا می‎شود. این یعنی آیکو، دختر امپراتور جدید، نمی‎تواند پس از پدرش جای او بنشیند و عمویش ولیعهد جدید خواهد شد. البته تابه‌حال حداقل هشت شهبانو یا امپراتریس در تاریخ ژاپن وجود داشته، اما از اواخر قرن نوزدهم که قانون دوره مِیجی، امپراتوری زنان را منع کرد، تمام امپراتورها و ولیعهدان ژاپن مذکر بوده‎اند. زنان این خانواده اگر با مردی عادی ازدواج کنند، از شجره خاندان حذف خواهند شد، زیرا زنان ژاپنی معمولا هنگام ازدواج فامیلی‌شان را کنار گذاشته و به طور رسمی نام خانوادگی شوهر را برمی‌گزینند. روز چهارشنبه، در خیابان زندگی عادی مردم جریان داشت. از امپراتور ژاپن که روزی فرزند الهه خورشید در نظر گرفته می‎شد، جز یک مقام نمادین چیزی باقی نمانده، اما این تغییر، لحظه‌ای تاریخی برای مردم این کشور بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.