|

نگاهی به مجموعه عکس «منظری برای ندیدن» محسن یزدی‌پور

جستار تصویری در باب شهر بی‌خاطره

پژمان دادخواه. مدرس و پژوهشگر

مجموعه عکس‌های محسن یزدی‌پور با عنوان «منظری برای ندیدن» در گالری AG به نمایش درآمد و به‌طور مفصل و گسترده در کتابی به همین نام در مجموعه 60 نشر «نظر» به چاپ رسید و منتشر شد. این عکس‌ها تصاویری از تهران کنونی و مدرن را به نمایش گذاشته و تأمل و بازخوانی رابطه دوسویه انسان و شهر را در این آثار می‌توان دید. اگر‌چه انسان در این عکس‌ها حضور ندارد، اما رد پای انسان و نتایج اعمالش در این مجموعه دیده شده و نواقصی که در محیط پیرامونش ایجاد کرده، به‌وضوح به چشم می‌آید. تصاویری مانند سیاهی ترقه روی دیوار سفید، بلوک‌های سیمانی بزرگ و بدقواره که روی آنها تبلیغ نوشته شده، لوله‌های بزرگی که رها شده‌اند، گونی‌های آبی و خاکستری که محوطه‌ای‌ را پوشانده‌اند، چمن‌های پخش‌‌شده کف پیاده‌رو، تبلیغات دیواری با اسپری و... از جمله تصاویری است که منظری برای ندیدن را شکل داده است.

بخش زیادی از این تصاویر نقص‌هایی را نشان می‌دهند که توسط شهروندان یا اجرا‌کنندگان و طراحان ایجاد شده و شهر را زشت کرده و ازاین‌رو هیچ جذابیت بصری‌ای برای دیدن ندارد. این عکس‌ها رنگ‌پریده و بی‌روح هستند، گویی مکان‌ها رمق ندارند و از توان افتاده‌اند و به‌همین‌دلیل تماشای آنها لذت‌بخش نیست. این تصاویر بیشتر برگرفته از بزرگراه‌های تهران و مناظر اطراف آن هستند؛ جایی که عکاس هر روز تنها از آنجا عبور کرده و به‌نوعی آن فضا را با حوصله و تأمل دیده و تجربه کرده است. در این عکس‌ها که حاصل جست‌وجوهای هنرمند در مسیرهای پیاده‌روی هرروزه است،‌ یک ‌نوع نگاه پژوهش‌محورانه دیده می‌شود که انگار در پی دغدغه‌ها و سؤال‌های ذهنی عکاس پدید آمده است. عکاس درباره شرح ماجرای این عکس‌ها در بیانیه خود می‌گوید: «‌آن روزها، شهر مقیاس انسانی داشت. می‌توانستیم آن را ببینیم و به خاطر بسپاریم. خاطراتمان به قدم‌هایمان گره می‌خورد و سال‌ها بعد هر قدم تداعی خاطره‌ای می‌شد؛ اما امروز بعد از آن همه سال، محل زندگی‌ام تغییر کرده؛ خانه‌ام در محاصره بزرگراه‌هاست! مدرنیسم، مختصات زندگی ما را عوض کرده و زندگی در شهر مدرن، ملزومات جابه‌جایی را. مفهوم «سفر» که پیش از این به معنی خارج‌شدن از شهر بود، حالا در جابه‌جایی‌های داخل شهر هم کاربرد پیدا کرده است». انتخاب این فضاها، یعنی بزرگراه‌ها و اماکن اطراف آنها برای چنین قیاسی و بیان مفاهیم ذهنی هنرمند انتخاب خوبی بوده است. در شهرهای بزرگ است که بزرگرا‌ه‌ها به‌عنوان شاهراه‌های حیاتی مناطق شهر را به هم وصل می‌کنند و انسان در چشم‌به‌هم‌زدنی از جایی به جای دیگر می‌رود. با شکل‌گیری چنین بزرگراه‌هایی است که شهرها دچار یک نوع گسست می‌شوند و بافت‌های قدیمی و محلات از هم جدا و متلاشی می‌شوند. به عبارتی چنین فضاهایی- که محل عبور با سرعت هر‌چه‌تمام‌تر است- خاطره و تصاویر ماندگاری را برای انسان به ارمغان نمی‌آورند، چون همه حواس‌ها متمرکز است به زودرسیدن به مقصد و تجربه لذت‌بخشی در این مسیرها و سفرهای کوتاه اتفاق نمی‌افتد. بله! شهر جای نشستن نیست، شهر جای دویدن است و در این دویدن‌های هر روزه، تصاویر ماندگاری در ذهن ثبت نمی‌شود و آنچه در ذهن می‌ماند، تصاویر گذرا و رنگ‌پریده‌ای است که قابلیت ماندگاری و تبدیل‌شدن به خاطره را ندارند. در این عکس‌ها، تهران و بزرگراه‌هایش به‌مثابه محلی برای گذر نشان داده شده تا جایی برای تأمل و دیدن و لذت‌بردن. محسن یزدی‌پور در این مجموعه، آثار دغدغه‌مندی را از شهر تهران به نمایش گذاشته که شاید تاکنون صدها بار از کنار آنها رد شده‌ایم و به‌خاطر سرعت، عجله و درگیری‌های روزمره به آنها توجه نکرده‌ایم، شاید هم دیده‌ایم و در خاطرمان نمانده است. عکس‌های به‌نمایش‌در‌آمده گواه این است که هنرمند در حوالی چند اتوبانی که محل تردد روزانه‌اش بوده و به قول خودش خانه‌اش را محاصره کرده‌اند، به دقت به کنکاش پرداخته و جزئیاتی را دیده و به نمایش گذاشته که دیدنش آن‌چنان جذابیتی برای مخاطب ندارد و در ‌واقع منظری برای ندیدن است. به عبارتی این تصاویر برگ‌هایی است از یک جستار تصویری در باب چالش‌های شهری که مدرنیسم را تجربه می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.