|

لزوم تنوع‌بخشي به استارتاپ‌هاي کشور

سپهر قاضي‌نوري. استاد‌تمام سياست‌گذاري‌ علم و فناوري

هرچند در سال‌هاي گذشته، آمارهاي مختلف و گاهی بسیار متفاوتی از حجم فروش شرکت‌هاي دانش‌بنيان و استارتاپ‌هاي مختلف از سوی معاونت علمي ارائه شده (و عجيب آنکه همه اين ارقام مضربي از 10 هزار ميليارد تومان هستند!)، اما تفکيکي ارائه نشده که نشان دهد فروش شرکت‌هاي فناور واقعي چقدر است و فعاليت‌هاي خدماتي مانند مسافربری اينترنتي (اسنپ، تپسي و ...) چقدر از اين رقم را تشکيل مي‌دهند. يک بار با هم مرور کنيم: اصلا چرا ما به استارتاپ اهميت مي‌دهيم؟ فقط چون واژه قشنگي است؟ نه. ما توقع داريم اين شرکت‌ها براي ما دو خروجي مهم داشته باشند؛ ثروت و اشتغال. توسعه استارتاپ‌هاي خدماتي به دو دليل کمک چندانی به اين دو شاخص نمي‌کند؛ اول اينکه حاشيه سود اين‌گونه فعاليت‌ها بسيار پايين است و دوم اینکه گاهی جايگزين کسب‌وکارها و اشتغال‌هاي موجود مي‌شوند؛ يعني بخش بزرگي از اشتغال ايجادشده از سوی مثلا اسنپ، ناشي از تعطيل‌کردن تاکسي‌تلفني‌ها و مسافربرهاي سنتي است. وقتي شما مودمی 10 دلاري مي‌خريد، ارزش پلاستيک، فلز و نيروي انساني مستقيم صرف‌شده براي توليد آن، حداکثر يک دلار است و بقيه‌اش به شرکت صاحب فناوري مي‌رسد، اما وقتي سفری 10هزارتوماني با تاکسي اينترنتي مي‌کنيد، سهم شرکت مربوطه حداکثر 15 درصد است. پس ما با توسعه استارتاپ‌هاي خدماتي فقط آمار خود را بالا مي‌بريم، اما به دو هدف مهم يعني ثروت و اشتغال جديد نمي‌رسيم. در مقابل، ممکن است شرکت‌هاي خدماتي بزرگي مثل فيس‌بوک و آمازون به ذهن شما بيايند، اما اين تک‌ستاره‌ها نمي‌توانند کليت ادعا را نقض کنند؛ به‌خصوص که آنها هم در جامعه توسعه‌يافته‌اي که بيشتر به خدمات اهميت مي‌دهند رشد کرده‌اند و بعيد است در جامعه ما چنين شرکت‌هايي ظهور کنند. خلاصه اينکه شرايط تحريم و دشواري دسترسي ما به کالاهاي با فناوري پيشرفته خارجي، بهترين فرصت براي حمايت از توسعه استارتاپ‌هاي توليدي است؛ به شرط اينکه واقعيت‌ها بيش از عددسازي‌ها برايمان مهم باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.