ترانه، انفجار کلمه است در هوا
شرق: وقتی از ترانه نوین ایرانی در دهههای چهل و پنجاه سخن میگوییم شهیار قنبری یکی از نخستین نامهایی است که به یاد میآید. او در کنار چند ترانهسرای دیگر از پیشگامان ترانه نوین ایرانی است و ازجمله ترانهسرایانی که شکل و زبان تازهای را وارد ترانه ایرانی کردند، چنانکه فرهاد مهراد درباره او گفته است: «بعد از ابوالقاسم عارفقزوینی اولینبار شهیار قنبری ترانهیی گفت که با ترانههای قبلی تفاوت داشت». زبان و تصویرهای ترانههای شهیار قنبری از یکسو متأثر از شعر و ادبیات مدرن جهان است و از سوی دیگر متأثر از شعر و ادبیات معاصر و قدیم ایران، ضمن اینکه قرابت او با دنیای سینما نیز این ترانهها را غنیتر کرده است و تأثیر جهان سینما را در بسیاری از ترانههای او به صورت آشکار و نهان میتوان پیدا کرد. همچنین برخی از ترانههای او یادآور فیلمهای مطرح سینمای ایران در دهههای چهل و پنجاه هستند که نمونهاش ترانه «مرد تنها» است که برای فیلم «رضاموتوری» مسعود کیمیایی نوشته شد و خود مصداق رویکردی نو به ترانه بود. شهیار قنبری خود در کتاب «دریا در من» در یادداشتی با عنوان «ترانه یعنی: انفجار کلمه!» درباره ترانه و پیشگامان ترانه نوین ایران که خود نیز چنانکه گفته شد یکی از آنهاست مینویسد: «ترانه، انفجار کلمه است در هوا. انتشار درد است در غبار. غبار کوچه. درد با صدا. شکوه نفسگیر صداست در گلوگاه آدمی. ترانه، حقیقت ترانهنویس را آزاد میکند. حقیقت خود او را، که هرچه هست زیباست. زیبا؟ یعنی که زشت نیست؟ وقتی زشت است که صورت خود را از کار دیگران بدزدد! حقیقت دیگران را کش برود و گمان کند که این شناسنامهی خود اوست. ترانه، میخواهد از زشتی به زیبایی برسد. ترانهنویس نمیتواند به بلندای خود برسد، اگر همهی سفر را تجربه نکرده باشد. به تنهایی. کلمه به کلمه. بیت به بیت. ترجیعبند به ترجیعبند. نمیشود زیرآبی رفت. دوکلاس یکی کرد. و به عادت شرقی، از ته به سر صف رفت. همهی سفر را باید تجربه کرد. ما از آغاز بیآنکه بخواهیم دیگران را تقلید کنیم، آگاهانه دل به دریا زدیم. نمیخواستیم تکراری باشیم. کهنه باشیم. جهان، جوان بود و ما هم جوان بودیم». کتاب «دریا در من» چنانکه روی جلد آن نیز درج شده است روایتِ کاملِ کتابِ اول ترانههای شهیار قنبری است که در نشر نگاه منتشر شده است. دلیل این تأکید بر «روایتِ کامل» در یادداشتی از شهیار قنبری با عنوان «اشارههایی به روایت کامل و روایت جاهل» که در چاپ تازه «دریا در من» آمده توضیح داده شده است و این توضیح حاکی از این است که این کتاب قبلا به صورتی مغلوط و ناقص چاپ شده و البته ناشر آن نیز ناشر دیگری بوده است. در چاپ تازه این کتاب چنانکه نویسنده توضیح داده است خطاهای حافظه برطرف شده و «هر دو تاریخ خورشیدی و میلادی پای ترانهها آمده است». و همچنین این چاپ تازه «پر از تصویر و یادداشتهای تازه است». و «با وسواس غلطگیری شده است». چاپ تازه «دریا در من» با یادی از واروژان، آهنگساز مطرح موسیقی پاپ، آغاز میشود. بعد از آن «اشارههایی به روایت کامل و روایت جاهل» از کتاب آمده که ذکر آن رفت و بعد از این توضیح نیز یادداشت «ترانه یعنی: انفجار کلمه!» که سطرهایی از آن نقل شد. پس از آن مقدمهی نخستین چاپ کتاب در ایران درج شده است که روایتی است از فعالیتهای هنری شهیار قنبری به قلم خود او. بعد از آن در بخشی با عنوان دیگران چه میگویند نظرات برخی از چهرههای مطرح عرصه ترانه و موسیقی درباره آثار شهیار قنبری آمده است. از جمله نظر فرهاد مهراد که به آن اشاره شد. در این بخش همچنین از قول زویا زاکاریان درباره شهیار قنبری چنین آمده است: «دوبار اطمینان میدهم که هیچ خطری در آینده متوجه نام و اعتبار این شاعر نیست. چراکه او هرگز رونوشت بیهنجار و خطخطیشده هیوز و وایتمن و نرودا و شاملو نبوده که از منتقدهای جوان فردا بترسد. او از تیرهی مارکزها و سارترها و تنسی ویلیامزهای بدلی ما نیست که مدام از فکر فردای مشکوک خودش در تشویش و تنلرزه باشد. پشت این هنرمند در قلمرو ترانه محکم است. آنقدر محکم که اگر زیر پایش را هم خالی کنند، نشست نمیکند!» بعد از این نقلقولها یادداشتی آمده است درباره ترانه نوین. در بخشی از این یادداشت آمده است: «در آخرین سالهای دههی چهل خورشیدی و شصت میلادی، ترانهی جهان زیروزبر میشود. ما هم در ایران به این جنبش بزرگ جهانی میپیوندیم. در جایی به نام استودیو طنین، ترانهی نوین، یا ترانهی معاصر، ترانهی بیدار و هشیار، به گل مینشیند. به دنیا میآید. راهش را از ترانهی سنتی جدا میکند. ترانه دیگر فقط محض خنده و گریه نیست. ترانه، برای شنیدن است. برای اندیشیدن است». بعد از این بخش در یادداشتی با عنوان «به یاد میآورم...» باز هم یادی شده است از واروژان و آنگاه ترانهها آغاز میشود. به ضمیمه برخی از ترانههای کتاب خاطرات و یادداشتها و توضیحاتی هم آمده است و چنانکه در آغاز کتاب هم اشاره شده و ذکر آن رفت، چاپ تازه و کامل «دریا در من» با تصاویری همراه است از جمله تصویر دستخط ترانه «مرد تنها» و تصاویری از کاستها و صفحات موسیقی مرتبط با ترانههای شهیار قنبری و تصویرهایی از خود او و... . شام آخر، مرد تنها، هفته خاکستری، جمعه و کودکانه از جمله ترانههایی هستند که در این کتاب آمدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.