|

بیضایی ۸۰ ساله شد

هنوز می‌توان از تولدش خوشحال بود

عسل عباسیان : امروز روز مبارکی ‌است، قله ادبیات نمایشی معاصر ایران _بهرام بیضایی_ هشتاد سالگی‌اش را - گرچه دور از وطن- جشن می‌گیرد؛ و جشن می‌گیریم زادروزش را، که زادروز او جشنی ملی‌ست. نه جشنی ملی، که جشنی فراملی‌ست برای فارسی‌زبانان، در هر کجای جهان که هستند، و متعلق به هر ملیت...بهرام بيضايي سال‌هاست با آثارش با مخاطبان سخن می‌گوید. اغراق نيست اگر بگوييم بيضايي در اين چند سال دوري از وطن كه کم‌کم به يك دهه می‌رسد، تقريبا به‌اندازه تمام سالياني كه در ايران زيست، نمايش روی صحنه برده است. دو سالي مي‌گذشت از زماني كه بهرام بيضايي از ايران رفته بود و در همين سال بنا داشت «جانا و بلادور» را روي صحنه ببرد كه نمايشي بر اساس سايه‌بازي بود و بعد از «گزارش آرش» و «گزارش ارداويراف» و چند سال پيش هم «طرب‌نامه» را ساخت و نوروز امسال هم که اجرای «چهارراه»اش شگفتی ساخت و حسرت ما را بابت دوربودنش، بیشتر کرد. بيضايي به‌گواه كارنامه پربارش همواره به سنت‌هاي نمايشي ايران نظر داشته و اين سال‌ها نيز در تمام اين نمايش‌نامه‌ها، به‌طرز متمركز و مؤكد به فُرم‌هاي نمايش سنتي پرداخته است. حال آنكه بهرام بيضايي غالب اين آثار را ساليان پيش در وطن خود نوشته بود؛ اما به‌گفته خودش چون امكان اجرا فراهم نبود، آنها را از خاطر برده بود؛ اما بهانه نوشتن از اين هنرمند بزرگ، پنجم دی‌، همین است که او همچنان برخلاف تصور علی جنتی، وزیر اسبق ارشاد که گفته بود مگر او هنوز می‌تواند کار کند، بيش از 9 سال است كه دور از وطن بی‌وقفه كار كرده و شاهدِ اين مدعا هم نمايش‌هايي است كه به بركت شبکه‌های اجتماعی، همگان حتي ما، امكان ديدن دست‌كم تكه‌ها و دقايقي از آن را داريم. عکس‌هایش را دست‌به‌دست می‌چرخانیم و هم‌زمان با این حسرت در دل، که چرا دیگر بر صحنه تالار وحدت نمی‌توانیم اثری از او را تماشا کنیم، ذوق‌زده‌ایم از اینکه ایده‌های او بر صحنه‌ای دیگر، فرسنگ‌ها دورتر، جان می‌گیرند و گرچه دور از چشم ما اما، چشم‌ها می‌نوازند. این دوری انگار، آغازگر راهی تازه هم برای بیضایی بوده است. چنان‌که محمد چرمشیر می‌گوید: «وقتی درمورد آقای بیضایی صحبت می‌کنی مثل این است که درباره ضرورت آفتاب و مهتاب صحبت کنی، آنها وجود دارند و وجودشان حتمی و انکارناشدنی‌ست و نیازی به اثبات هم ندارد. بخشی از آثار آقای بیضایی که پس از مهاجرت نوشته شده‌اند، در فرم نوآوری‌هایی داشته که من همیشه حسرت می‌خورم چرا تئاتر ما از تماشای آنها بر صحنه محروم است. او به لحاظ فرمی پیشنهادهای تازه‌ای در آثار اخیرش ارائه می‌کند که گرچه بر مدار اندیشه‌های سابقش می‌گردد اما اتفاقی نوآورانه است. به نظرم مهاجرت، فصل تازه‌ای را در آثار ایشان ایجاد کرده که باید آن را به فال نیک گرفت؛ چراکه دریچه‌های تازه‌ای را به سوی جهان نمایش می‌گشاید و از این بابت باید از این مهاجرت خوشحال باشیم و آن را به خودمان تبریک بگوییم. مهاجرت بیضایی فرصتی ایجاد کرده تا دریچه‌های تازه‌ای به دنیای ادبیات نمایشی ایران باز شوند و این بسیار مبارک است». فرهاد مهندس‌پور هم گرچه از این دوری ناراحت است اما آن را تصمیمی شخصی تلقی می‌کند که اگر سبب آسایش بیضایی‌ست، پس نیکوست. او هم در این جشن مکتوب با ما همراه است و می‌گوید: «بهرام بیضایی، کسی است که می‌شود هنوز از تولدش خوشحال بود، از اینکه به دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم آمده و با نسل‌های زیادی سر و کار داشته، به آنها یاد داده، با آنها کار کرده و نسل‌هایی خوشحال خواهند بود از اینکه بعد از این با بیضایی کار کنند، از او بیاموزند و با او زندگی کنند».بهرام بیضایی، حالا با ساعت‌ها اختلاف زمانی و کیلومترها اختلاف مکانی، شاید بیش از بسیاری از آنها که در این کشور هستند و داعیه خدمت فرهنگی دارند، هر صبح تا شام، به فرهنگ ایرانی و زبان فارسی خدمت می کند، در اتاق کوچکی در دانشگاه استنفورد ایالت کالیفرنیای امریکا. باشد که روزی باز نمایشی از او چراغ صحنه را در تهران روشن کند که این، بعد از طلب سلامتش، بزرگ‌ترین آرزوی ما در زادروز هشتاد سالگی اوست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.