|

غیرکارشناسانه به پیام‌رسان اجتماعی نگاه نکنیم

طیبه سیاوشی. نماینده مجلس

طرح پیشنهادی پیام‌رسان‌های اجتماعی این روزها در دستور کار مجلس است و نقدهای زیادی به آن وارد می‌شود. در این یادداشت تلاش کردم به برخی از این مشکلات در دو سطح ابعاد ساختاری و محتوایی بپردازم. ابعاد ساختاری 1. افزودن یک ساختار جدید تحت عنوان هیئت نظارت با قانون و اصل کوچک و چابک‌سازی دولت در برنامه ششم (بند الف ماده 28 قانون برنامه ششم توسعه و بخش‌نامه رئیس سازمان اداری و استخدامی در همین زمینه) مغایرت دارد. 2. پیام‌رسان اجتماعی ماهیت شبکه‌ای و نه سلسله‌مراتبی اداری دارد. به همین دلیل نمی‌توان به صورت یک‌سویه و از منظر سلسله‌مراتب اداری با آن برخورد کرد. شبکه اجتماعی با مشارکت کاربران هویت و تشخص پیدا می‌کند و به‌اشتراک‌گذاشتن اساس تولید محتواست. 3. جای متخصصان علوم انسانی، ارتباطات و... در مقام شخص حقیقی در ترکیب هیئت خالی است. 4. جای نمایندگان دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در این هیئت خالی است. ابعاد محتوایی 1. نگاه غالب در این طرح به شبکه پیام‌رسان کمی و به‌شدت اداری است. در فصل‌های دوم و سوم و چهارم این دیدگاه حاکم است. درحالی‌که ماهیت شبکه پیام‌رسان مشارکتی و بر اساس تعلقات کاربران و ذوق و اعتقادات آنان شکل می‌گیرد. فرایند رشد شبکه پیام‌رسان بر مشارکت جمعی و در فضای رقابتی است و اگر شبکه‌ای نتواند این شرایط را تأمین کند با همه حمایت‌ها در گردونه رقابت حذف می‌شود. 2. وظایف و کارکرد‌های هیئت نظارت و فرایند ساماندهی درمجموع تنبیهی و با محوریت مجازات است. درحالی‌که تجربه نشان می‌دهد اگر نگاه تشویقی باشد و مشوق‌هایی برای توسعه کیفیت خدمات شبکه تمهید و در نظر گرفته شود، اهدف قانون‌گذار بهتر تأمین می‌شوند. 3. تولید محتوا در شبکه پیام‌رسان اولویت بالاتری نسبت به مسائل ساختاری و حقوقی دارد، زیرا تولید محتوا در پیام‌رسان تابعی از فرهنگ و مصرف فرهنگی کاربران است؛ برای نمونه ‌فایل‌های موسیقی از مؤلفه‌های تولید محتوا در شبکه‌هاست. داده‌های پژوهش‌های معتبر نشان می‌دهند که مثلا در مورد موسیقی کاربران به موسیقی ایرانی (در انواع سنتی، کلاسیک، پاپ و...) در حد بالایی علاقه دارند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که میانگین مصرف محصولات فرهنگی مدرن در هفته حدود 12 ساعت و 40 دقیقه است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد، 68.5 درصد از پاسخ‌گویان در سطح زیاد و خیلی زیاد، 15.5 درصد در سطح کم و خیلی کم و 16 درصد در سطح متوسط از محصولات فرهنگی مدرن استفاده می‌کنند. بنابراین مصرف محصولات فرهنگی مدرن در بین پاسخ‌گویان در حد زیادی است. (اسکندریان، 1396) 4. یکی از مؤلفه‌های مهم در شناخت ابعاد و کارکردهای پیام‌رسان‌ها و در نتیجه ساماندهی آنها این است که آنها وجه غالب را در زمینه اوقات فراغت دارند. با رویکرد اوقات فراغت اگر به پیام‌رسان نگاه کنیم واقعیت ابعاد دیگری خواهد داشت. یک پژوهش ملی نشان می‌دهد که مصرف اوقات فراغت در فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها به‌شدت در حال رشد است و با 84.42 در ردیف دوم پس از خانواده قرار گرفته است. (جعفر زاده‌پور: 1396) مشارکت در فضای پیام‌رسان شبکه‌ای اجتماعی برخلاف رسانه‌های سنتی مانند تلویزیون نه یک‌طرفه که فعال و مؤثر از طریق کاربر است. بنابراین در ساماندهی این پیام‌رسان‌ها فرهنگ‌سازی برای کاربران بسیار مؤثر‌تر و تعیین‌کننده‌تر از نظارت‌های اجرائی و رسمی است. 5. بخش زیادی از مطالب کاربران ممکن است واقعیت نداشته و مجازی باشد. دراین‌باره نمی‌توان پیام‌رسان‌ها را مقید به اصل افشای داده‌ها کرد. درمجموع تضمین‌کننده اصلی در این زمینه توسعه حقوق شهروندی و فرهنگ‌سازی است تا اخذ ضمانت‌های اداری و حقوقی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.