|

می‌خواستم اشعار فارسی باشند نه ترجمه

سحر ستوده.ترانه‌سرای نمایش موزیکال بینوایان

شروع این کار از 12 فروردین بود و اولین جلسه‌مان به‌عنوان اولین نفر تیم بینوایان وارد گروه شدم و با توجه به تجربه‌ای که در اولیور توئیست داشتم دعوت به این کار شدم. در اولیور توئیست دستیار بودم و وقتی متوجه شدند موسیقی خوانده‌ام توانستم در خیلی از بخش‌های موسیقی کمک کنم که هماهنگی بین بخش موسیقی و نمایش بهتر از قبل باشد. آقای کیارس من را از هنرستان موسیقی می‌شناخت و ترجیح داد رابط بین موسیقی و نمایش شوم، چون در هر دو قسمت تجربه داشتم. به‌خاطر تجربه‌ام در اولیور توئیست آقای پارسایی با من جلسه گذاشتند و گفتند می‌خواهیم بینوایان را شروع کنیم که خیلی بیشتر از اولیور توئیست به موزیک وابسته است. پارتیتور داستان را با ترجمه انگلیسی به من دادند. تکست اصلی بینوایان به زبان فرانسه است، اما به زبان‌های دیگری ازجمله آلمانی ترجمه شده که خیلی هم کار خوبی بود. با پارتیتور 400 صفحه‌ای مواجه بودیم که فقط خط پیانو و وکال بود و حدود 29 قطعه بود که در این کار بیشتر از 23 قطعه را ترجمه کردم. ابتدا خیلی سخت بود، چون قرار نبود به‌عنوان ترانه‌سرا این کار را انجام دهم و از من خواسته شده بود هجاها را دربیاورم و تا حدی ترجمه کنم و کلیت مطلب هر جمله را مشخص کنم که در مورد چیست. هم‌زمان هجاها را درآوردم و ترجمه کردم و سعی کردم به شعر بنویسم، نه‌اینکه معنی جمله را بنویسم که باید در 13 هجا به صورت شعر درآورده شود. کاری را که باید ترانه‌سرا انجام می‌داد بدون هیچ سابقه ترانه‌سرایی انجام دادم. من تا حدی دست‌به‌قلم هستم و متن ادبی و فیلم‌نامه می‌نویسم، نوشتن برایم معمولا سخت نیست، اما اینکه از شما خواسته شده یک جمله قطعی را به شعر فارسی برگردانید واقعا دشوار است و مخصوصا اینکه حالت ترجمه پیدا نکند؛ یعنی مخاطب حس نکند کاملا مشخص است ترجمه است و کاور شده. این یکی از سختی‌های کار بود که چطور به زبان فارسی برگردانده شود. دقت کردم با توجه به حال ملودی قطعه باید چه ادبیاتی استفاده شود. خیلی‌ها گفته بودند چرا ادبیات یکدست نیست. ما به‌طور روزمره هم که با قشر متوسط برخورد داریم ادبیات یکسانی ندارند. پزشک و استاد دانشگاه و میوه‌فروش ادبیات خاص خودشان را دارند. به‌همین‌ترتیب با کاراکترهایی که داشتیم و حس‌وحال ملودی ترجیح دادیم ادبیاتمان گاهی تا حد کمی متفاوت از هم باشد. در قطعه اول چون موزیک باری که به ما می‌دهد خیلی فاخر و قدرتمند است، نمی‌توانستیم از ادبیاتی به‌شدت عامیانه استفاده کنیم، گرچه برای سولیست‌ها تا حدی از این کار استفاده کردیم. کشیش ادبیات خاص خودش را دارد. ژان والژان با توجه به کاراکترش و جاهایی که در نمایش‌نامه قصه را پیش می‌برد در هرکدام ادبیاتشان تا حدی متفاوت می‌شود و این اتفاقا تعمدی است. یکی از سختی‌های دیگر کار آکسان کلمه بود که باید منطبق با آکسان ملودی می‌شد که واقعا کار دشواری بود، چون کلمه‌ها تا حدی محدود است و مشکلی که کار را سخت‌تر می‌کرد این بود که کلمات انگلیسی اغلب تک‌هجایی هستند، ولی در کلمات فارسی به‌ندرت کلمات تک‌هجایی پیدا می‌کنیم. کلمات کوچکی مثل حرف‌های ربط و ضمیر است که تک‌هجایی است، اما در انگلیسی متفاوت است؛ مثلا کلمه life ‌یک هجاست، اما زندگی سه‌هجا داریم، ولی برای ما وقتی ترجمه کنیم «خیلی آرزو داشتم و زندگی ارزش زندگی‌کردن داشت» خیلی طولانی‌تر است. سختی دیگر این بود که نمی‌شد کاملا مثل همان جمله را ترجمه کرد و باید چند مفهوم را پیدا می‌کردم که ببینم کدام روی ملودی می‌نشیند و حس بدی نمی‌دهد. باوجوداین اگر بخواهم بگویم چقدر به متن اصلی وفادار بودم، نمی‌توانم بگویم صددرصد وفادار بودم و خیلی‌جاها مجبور بودم از خلاقیت استفاده کنم و چیز جدیدی بنویسم، اما درکل همان مفهوم کلی را می‌داد. شاید در سه یا چهار جمله بگویید این ربطی به آن ندارد، اما اگر کلیت داستان را بدانید و متوجه باشید شعر چه چیزی قرار است به ما بگوید می‌بینید که مفهوم کاملا منطبق است. مورد دیگر این بود که کلمه‌ها چقدر راحت بیان شوند. گاهی من دو کلمه را با هم جابه‌جا می‌کردم که ببینم کدام راحت‌تر است که با آن کشش و تمپو وقتی سوار می‌شود چه اتفاقی می‌افتد. خوشبختانه تا حد زیادی موفق بود و به‌خاطر این می‌گویم که موزیسین‌هایی که در ارکستر داریم و همه‌شان از موزیسین‌های درجه‌یک هستند، خیلی تأیید کردند و این برای من قوت ‌قلب بود، چون همه ظرافت‌هایی که سعی می‌کردم رعایت کنم تا حد زیادی موفق بود. درواقع بیشتر از 90 درصد شعرها ترجمه شد، اما به‌خاطر زمان و ریتم کار مجبور شدیم یک‌سری‌ها را حذف کنیم که برای من خیلی خوشایند نبود، حتی مجبور شدیم چند قطعه اصلی و شاخص بینوایان را حذف کنیم که مخاطب هم خسته نشود. اصولا مخاطب ایرانی خیلی به موزیکال عادت ندارد و تا این قضیه را جا بیندازیم که یک موزیکال از ابتدا تا انتها موزیکال است و صحنه‌ای به صورت عادی و دیالوگ‌های معمولی نمی‌بینید. به‌خاطر آشنانبودن مخاطب ایرانی با چنین کاری، مجبوریم تا حدی با سلیقه مخاطب و خودمان حرکت و حد تعادل را رعایت کنیم. درکل خوشحالم که توانستم در چنین کار بزرگی نقش داشته باشم و حداقل به گفته دوستان و چند منتقد کارم را به‌درستی انجام دهم و امیدوارم در کارهای دیگر بتوانم به این کار ادامه دهم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.