|

روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب دولت اقتدارگرا

پرويز اجلالي- جامعه‌شناس

داستان تلخ جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب عضو خاندان سعودي، بخشي از توحش جديدي است که از دهه‌هاي آخر قرن بيستم در قالب دوگانه عمليات انتحاري از يک سو و سرکوب جنايت‌کارانه مخالفان سياسي از سوي ديگر، با مباشرت برخي محافل و دولت‌هاي غربي، عمدتا انگلستان و آمريکا و با رهبري عربستان، پاکستان و برخي طرف‌هاي ديگر در صحنه خاورميانه (غرب آسيا و شمال آفريقا) پديدار شد و ظاهرا هنوز کارکرد دارد. بدون ترديد مماشات دولت‌هاي بزرگ و حتي سازمان‌هاي بين‌المللي با اين نوع جنايت‌ها به دلیل منافع سياسي يا مالي، نقش مهمي در گستاخ‌تر‌شدن اين دولت‌ها و استمرار اين نوع جنايت‌ها داشته است. هيچ دولت اروپايي نيست که براي فروش اسلحه‌هاي مدرن به عربستان، کيسه ندوخته باشد.

حتي روسيه نيز که مستقل از بلوک غرب عمل مي‌کند و برخلاف آمريکا موضعي روشن عليه تروريسم دارد، به عربستان «اس 400» مي‌فروشد و به سوريه و ايران که از نظر سياسي در مقابل جريان تروريسم وهابي با آنها متحد است «اس300». جالب اينکه هم‌زمان رئيس‌جمهوري آمريکا که به‌صراحت مشهور شده است، به دولت‌هاي عرب کناره خليج‌فارس مي‌گويد شما حتي 24 ساعت هم نمي‌توانيد از خودتان دفاع کنيد، پس بايد مخارج نظامي ما را در منطقه خليج‌فارس بر عهده بگيريد. سازمان ملل هم به دلیل نياز مالي، نماينده اين حکومت را در شوراي حقوق بشر مي‌پذيرد. طبيعي است در چنين اوضاع و احوالي، رهبر جوان عربستان، به قول مردم، خر بَرش دارد و دستور قتل خاشقجي را بدهد. حالا بهتر است ببينيم خاشقجي کيست و چه گفته است که اين‌گونه مغضوب وليعهد همه‌کاره حکومت سعودي شده و چنين قتل پرهزينه‌اي را روي دستش گذاشته است. اتفاقا چند هفته پيش، بي‌بي‌سي فارسي مصاحبه نسبتا مفصلي را با آن مرحوم بازنشر داد و در اين مصاحبه، او به دقت نقطه‌نظرات خود را درباره کشورش اعلام کرد. توجه به اين نقطه‌نظرها بسيار آموختني است. درباره بن‌سلمان حمايت کامل خود را از اصلاحات او اعلام کرد، فقط تنها انتقادي که داشت، اين بود که چرا اين اصلاحات شفاف نيست و مردم در جريان تصميم‌هاي مربوط به آن قرار نمي‌گيرند. انتقادي هم که از سياست خارجي عربستان داشت، اين بود که چرا رابطه‌اش را با اخوان‌المسلمين و به‌تبع آن ترکيه و قطر اصلاح نمي‌کند تا بتواند کل سني‌ها را عليه ايران متحد کند. ايران را دشمن خطرناک اعراب مي‌دانست و دخالتش را در يمن، سوريه و لبنان محکوم مي‌کرد، اما از مداخله‌های سعودي در جهان عرب کاملا حمايت مي‌کرد؛ فقط انتقاد داشت چرا اين مداخله‌ها استراتژيک نيست. به‌طور مشخص، درباره لبنان معتقد بود عربستان محق است که در لبنان مداخله کند، اما ايران حق ندارد؛ زيرا مداخله‌های ايران استراتژيک و در راستای تغيير وضع موجود است. دقت در اين اظهارنظرها آشکار مي‌کند جمال خاشقجي مدافع سرسخت منافع دولت سعودي و فقط نگران اشتباه‌های آن دولت برای حفظ منافعش است؛ يعني اگر آقاي خاشقجي به‌جاي بن‌سلمان مي‌نشست، موقعيت عربستان در منطقه بيشتر تقويت مي‌شد و ايران تحت فشار بسيار بيشتري قرار مي‌گرفت. فرض کنيد عربستان و ترکيه متفقا در مقابل ايران صف‌آرايي مي‌کردند؛ طبيعتا اوضاع به ضرر ايران و به نفع عربستان تغيير مي‌کرد. اينها مواضع يک اصلاح‌طلب عربستاني است؛ يعني کسي که با حکومت سعودي مخالفتي ندارد و فقط خواهان اصلاح بعضي سياست‌هاي آن در راستای کارايي بيشتر است. در واقع خاشقجي اپوزيسيون حکومت عربستان نبود، بلکه ناراضي‌ای بود که مي‌خواست شيوه حکومتگري اين کشور را اصلاح کند. 1- حکومت سعودي رانمي‌توان حکومت به معناي امروزي دانست؛ درواقع بن‌سلمان پسر رئيس يک اتحاد قبيله‌اي است. به نظر من حتي کاربرد واژه سلطان يا شاه هم براي اين حکومت چندان واقع‌بينانه نيست. با وجود اين، چاره‌اي نداريم جز اينکه رئيس حکومت عربستان را ملک يا سلطان بخوانيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.