آب؛ محور توسعه منطقهای استان گلستان
امید زارعیمنش*
استان گلستان از جمله استانهای مهم شمال کشور و با شرایط اقلیمی خاص است که برنامهریزی به منظور ذخیرهسازی و مدیریت مصارف آب در این استان بسیار مهم است. ازاینرو با اولویت بهینهسازی مصارف آب بهویژه در بخش کشاورزی و تأمین آب شرب و صنعت استان، پروژههای بزرگی در بخش آب به بهرهبرداری رسیده یا در دست اجراست که در آینده با بهرهبرداری از آنها ضمن تأمین آب شرب و صنعت مناطق، مصرف برنامهریزیشده بخش کشاورزی استان نیز مدنظر خواهد بود و ضمن جلوگیری از مهاجرت و تثبیت جمعیت روستاها، امیدواری و رونق کار را در نزد مردم منطقه افزایش خواهد داد. هماکنون 21 طرح اجرائی تأمین، انتقال، توزیع و حفاظت در استان گلستان در دست اجراست که سدهای نرماب، چایلی و آقدکش مهمترین سدهای اجرائی استان است. با اتمام سدهای مذکور تأمین آب شرب، صنعت و کشاورزی بخش اعظمی از شهرهای مینودشت، گالیکش، گنبد و شهرها و بیش از حدود 130 روستای حاشیه مرز میسر خواهد شد. با توجه به هدفگذاری انجامشده، درمجموع بالغ بر 365 هزار هکتار در استان برنامهریزی شده است که تاکنون بالغ بر 71 هزار هکتار احداث و به بهرهبرداری رسیده و حدود 13 هزار هکتار نیز در دست اجراست. با بهرهبرداری از این پروژهها ضمن ایجاد اشتغال قابلتوجهی که در دوران بهرهبرداری فراهم خواهد شد، تأمین آب پایدار شرب و صنعت، توسعه و بهبود شرایط کشاورزی، محرومیتزدایی، جلوگیری از مهاجرت، کنترل سیلاب، توسعه گردشگری، بهبود شرایط خاک و... از مهمترین اهداف مورد انتظار خواهد بود. یکی از این پروژهها مطالعه و اجرای زهکشی اراضی اولویتدار استان گلستان است. این طرح در راستای بهبود شرایط، افزایش بهرهوری و جلوگیری از شورشدگی خاک، مطالعات زهکشی اراضی استان برای مشخصشدن بخشهای اولویتدار انجام و پس از پایان مطالعات محدودهای به وسعت حدود 280 هزار هکتار به عنوان محدوده اجرائی طرح مشخص شد که عملیات اجرائی 10 هزار هکتار این منطقه شروع و اجرا شده است. درحالحاضر نیز 12 هزار هکتار بهعنوان اولویت دوم در برنامه اجرا قرار دارد. از مهمترین اهداف این طرح کنترل سیلاب، ممانعت از آبگرفتگی اراضی، جلوگیری از توسعه ریزگردها و بیابانزایی، افزایش عملکرد زراعی (آبی و دیم)، جلوگیری از توسعه شورهزارها، اصلاح سیستم زهکشهای سطحی و زیرزمینی، افزایش سطح زیر کشت بر پایه استفاده از منابع آب شور با هدف بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی و... است و پیشبینی میشود که با اجرای تدریجی و کامل طرح تحولی اساسی در منطقه ایجاد شود. آبرسانی به شهرها و روستاهای نواحی مرزی گلستان نیز در جهت تأمین آب شرب سالم و مطمئن بسیاری از شهرها و روستاهای مسیر شامل آبرسانی به شهرها و روستاهای نوار مرزی استان، تأمین نیاز آبی شهرهای گنبد، مینودشت، مراوهتپه، گالیکش و حدود 130 روستای واقع در نوار مرزی استان گلستان در سال افق طرح طراحی شده است. با انتقال متوسط 37.7 میلیون مترمکعب در سال جمعیتی به میزان 555هزارو 428 نفر را تحت پوشش خواهد برد. طرح بهلحاظ اجرائی شامل حفر و تجهیز 20 حلقه چاه عمیق، خرید و اجرای خطوط لوله جمعآوری و انتقال آب به طول560 کیلومتر، مخازن ذخیره بتونی به حجم 75هزارو 500 مترمکعب، یک واحد تصفیهخانه به ظرفیت هزار و صد لیتر بر ثانیه و 11 ایستگاه پمپاژ است. سد نرماب با حجم مخزن 115.3 میلیون مترمکعب با هدف تأمین آب شرب شهر گنبد و روستاهای مسیر، نوار مرزی اینچهبرون و روستاها، شهرستان مینودشت و روستاهای تابعه و کشاورزی منطقه، از سال 85 آغاز و درحالحاضر با پیشرفت حدود 77 درصد در دست اجراست. اجرای سد که از طریق سرمایهگذاری داخلی (ماده 56 قانون بخشی از مقررات مالی دولت) انجام میپذیرد، با حجم سرمایهگذاری قابلتوجهی به بهرهبرداری خواهد رسید که تاکنون حدود دو هزارو 500 میلیارد ریال برای این طرح هزینه شده است.
یکی از اقدامات مهم و مؤثر در طرح نرماب پروژه جابهجایی روستای جنگلده پایین به محل سایت جدید است که در دو کیلومتری جنوب شهر مینودشت واقع شده است. هدف از این کار انتقال روستای جنگلده پایین از داخل مخزن به مکان جدید و جلوگیری از مهاجرت روستاییان به خارج از منطقه میشود. تجربیات گذشته نشان میدهد استملاک و مهاجرت روستاییان به سایر نقاط، علاوه بر فروپاشی کانونهای سکونت روستایی، موجبات بروز مشکلات عدیده اجتماعی و پیامد آن ایجاد حاشیهنشینی شهرها، حذف تولیدات و شغلهای محلی و ایجاد شغلهای کاذب، بروز مشکلات روحی و... خواهد شد. بنابراین وزارت نیرو در تلاش است با هدف بهحداقلرساندن مشکلات ناشی از مهاجرت افراد، در حد امکان نسبت به ایجاد سکونتگاهها و حفظ مجامع روستایی در منطقه خود اقدام کند. در این طرح از مخزن سد نرماب و با امکانات رفاهی مناسب ارتباط و مطابق تجربیات خود باید نسبت به ساخت روستای جایگزین جنگلده پایین در سطح 65 خانوار و در نزدیکی موقعیت قبلی روستا و خارج اقدام میکرد بهنحویکه با رعایت هزینههای پیشبینیشده و هماهنگی با سایر دستگاهها، این مهم عملیاتی و موقعیت جدید آماده بهرهبرداری و سکونت شده است. سد چایلی با حجم مخزن 446 میلیون مترمکعب و ظرفیت تنظیم حدود 80 میلیون مترمکعب ضمن تقویت و پایدارسازی آب زیستمحیطی و کمک به تالابهای منطقه، تأمین آب بخشی از اراضی کشاورزی پایاب در منطقه مراوهتپه را نیز عهدهدار خواهد بود. درحالحاضر عملیات اجرائی جاده جایگزین به پایان رسیده و آماده بهرهبرداری است و عملیات اجرائی سیستم انحراف آن در حال انجام است. یکی از مهمترین بخشهای این طرح اجرای جاده جایگزین محور مواصلاتی مراوهتپه است که قبلا در داخل دریاچه قرار میگرفت. مسیر جدید از نقطهای نزدیک شهر مراوهتپه شروع و با عبور رودخانه اترک، از مجاورت دریاچه آتی سد چایلی با طول 22 کیلومتر ادامه یافته و در پایاب سد به جاده موجود منتهی میشود. این جاده شامل 22 کیلومتر طول، 75 دستگاه آبرو و پنج دستگاه پلهای خاص و بزرگ است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.