|

2 مانکن عاشق به روایت عبدالرضا منجزی

«ویترین»، به نویسندگی و کارگردانی «عبدالرضا منجزی» عاشقانه‌ای آرام، لطیف و قصه دو مانکن عاشق است که در یک بوتیک گذران عمر می‌کنند و به مرورِ عشق سال‌های دور می‌پردازند. جان‌مایه فیلم، عشق است که در بستری خیال‌انگیز با تکیه بر عناصر دراماتیکی از صنعت مد، قصه را روایت می‌کند و از متن یک گفت‌وگوی ساده میان زن و مردی عاشق، روایتی عاشقانه جان می‌گیرد. ویترین از گذشته‌ای دور شروع می‌شود و به امروز پیوند می‌خورد. روایتی که انگار تقدیر گریزناپذیر زندگی است. پریدخت میل دارد دیده شود، او سرخورده و مأیوس در پی یافتن پاسخی‌ است که آرام بگیرد، چرا کسی به او خیره نمی‌شود؟ امیرسالار عاشق، از جان و جهان و ذوقش مایه گذاشته و رختی رؤیایی و سحرانگیز را برایش دوخته است. آیا با پوشیدن این عاشقانه امیرسالار، پریدخت جانی دوباره می‌گیرد؟ این، بن‌مایه روایت فیلم داستانی عبدالرضا منجزی است. لباس، رنگ‌ها، نور، طراحی، نقش‌های زیبا، جزئیات دوخت‌ودوز به‌همراه مانکن‌ها جهانی زیبا را خلق کرده‌اند و در مدت 30 دقیقه، بیننده را در سفری کوتاه به تاریخ صد و اندی ساله می‌برند و بازمی‌گردانند. اکران خصوصی ویترین در خانه هنرمندان با استقبال مردم مواجه شد. فیلمی با تکیه بر عناصر دنیای مد که کوشید به دور از کلیشه‌های رایج، حسی نادر و شاعرانه از عشق را روایت کند. به همین بهانه با منجزی به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید:

چطور شد از مدیوم مد برای روایت قصه استفاده کردید؟ دغدغه فیلم کوتاه «ویترین»، پرداختن به مد نیست. ویترین، یک عاشقانه است؛ یک قصه، بین دو دنیا پرسه می‌زند؛ بین خیال و واقعیت، بین تاریخ، گذشته و امروز. نیمی‌اش اینجاست، نیم دیگرش آنجا. من نیمی از رابطه‌ام، نیم دیگرش بیننده است. با مخاطب به بهانه ویترین در پای پرده، رابطه‌ای برقرار می‌شود؛ رخ‌به‌رخ، چشم در چشم. تا او را نبینم او من را نمی‌فهمد. نیمی از جهان فیلم اینجاست، توی قلب و فکر من، با نشانه‌ها، اشیا و فضاسازی تلنگری به بیننده زده می‌شود تا نیم دیگر این جهان را تصور کند. کدام جهان؟ جهان قصه را. مد بهانه است. چرخه دوخت و دوز و کاری که شخصیت اصلی به آن مشغول است ظرفیت بصری بالایی دارد. فریبنده است و سرشار از حرکت. جزئیات بی‌نظیری دارد. از طرح و قلم‌کشی و برش گرفته تا کوک و وصله و پینه؛ از دوخت و متر و قیچی، تا ماسوره و سوزن و نخ. چاک و چین و تاب دارد، خواب و رنگ و تا دارد. هیچ فرقی با سفالگری، پیکرتراشی، با نقاشی و فرش‌بافی ندارد. فضای کارگاه و فروش پر است از زیبایی. ویترین فیلم نشد تا چیزی را تبلیغ کند، بلکه بیشتر تعریف کرد. مد، ما را مرعوب نکرد، نگاه بازار ما را بَرده و عَمله خود نکرد، ما به داخل یک دکان رفتیم که چیزهایی را نشان دهیم که متفاوت از نشانه‌های رایج بازار است. چیزی سوای پسند نگاه سطحی‌بین، چیزی متفاوت‌تر از سلیقه مصرفی روزمره. ما ویترین نچیدیم برای فروش، ویترین زدیم برای دیدن، برای خیره‌شدن. حساب کار فیلم ویترین را از «بوردا» و «فیگارو» و «شانل» جدا کنید. ما رفتیم تا آدم پیدا کنیم پشت آن چرخ فکسنی سیلور. رفتیم تا عشق پیدا کنیم. وقتی پا به دنیایی می‌گذاری که از ریشه از فرش پادری‌اش گرفته تا جنس توی انبارش، همه فریبنده و پرزرق‌و‌برق است، خیلی سخت می‌شود اسیرش نشوی. اسیر آن شکوه، باسمه‌ای و کشکی و بادکنکی است. تقه بزنید می‌ترکد. مصرف روز است. عمر ندارد. من دنبال یک چیز دیگر بودم، دنبال جوهره این اشیا، ذاتشان، ولو سیاه و سفید. چطور شد ژانر فیلم کوتاه را انتخاب کردید؟ زمان فیلم مهم نیست. زبان و ساختار مهم‌تر است. همه مخاطبان از سالن راضی و اما بهت‌زده بیرون رفتند. تهیه‌کننده جرئت سرمایه‌گذاری روی این فرمالیست را ندارد. از ما جوک می‌خواهند. قصدم این بود فیلمی بسازم که تمام عناصر زیبا را با هم در دلش داشته باشد. دیالوگ، قصه خیال‌انگیز، رنگ، رؤیا، موسیقی، حرکت، امید. یک فیلم نقلی کوچک و جمع‌و‌جور جدا از جریان غالب و سلطه. زردها و سبزها دمار از روزگار سینما درمی‌آورند. اصلی‌ترین دغدغه شما از پرداختن به این قصه در فضای مد چه بوده است؟ مهم‌ترین دغدغه هنرمندجماعت، زیبایی‌، شکوه و شاعرانگی ا‌ست. اساس دلبستگی‌ام به سینمای کلاسیک هم از همین‌ها می‌آید. سینما بدون اینها چنگی به دل نمی‌زند. این روزها سینما خلع سلاح شده، دارند تمام شاخ‌و‌برگ و زیبایی آن را می‌گیرند یا به‌شدت خشن و صنعتی و تکنیکال است یا به‌شدت خنثی و سرد. کم پیش می‌آید از تمام ظرفیت‌های سینما استفاده شود. انگار «خداحافظ گاری کوپر» دارد محقق می‌شود. گویی باید با دوران باشکوه خداحافظی کرد. با تمام مظاهر دنیایی که بنیادش بر زیبایی بود، وداع با وسوسه‌های زیبا و دل‌فریب. با زیبایی‌ها، وقار و آداب، باید با نجابت و شکوه گاری کوپر وداع کرد و به جیم کری، آدام سندلر، لیدی گاگا، ترامپ و برلوسکونی سلام داد. دنیا قبضه اینهاست. مگر می‌شود سینما را بدون موسیقی، بدون میزانسن و رنگ و حرکت، بدون نورپردازی و قصه و ادبیات تصور کرد؟! شکل استفاده از همه این عناصر دوره به دوره تغییر کرده است. چون آمریکا تقسیم ارث کرده، جذابیت دراماتیک و بصری و گیشه را به نفع خود و سرمایه مصادره کرده و در عوض تندیس و نقد و جشنواره را به اروپا داده است. بر همین اساس است که بار شاعرانگی در ویترین سنگین‌تر است؟ ببینید در سینمای امروز موسیقی، طراحی لباس و آراستگی حذف و دیالوگ‌نویسی هوشمندانه، ریتم‌دار و شاعرانه‌نویسی جرم شد. این تیپ قصه‌ها را نمی‌شود ببرید در استودیو بخوانید؛ چه برسد به تولید. کوچک‌ترین لطافت و ظرافتی در نمایش روابط انسانی نشان بدهید، به شما می‌خندند. چه کسی جرئت دارد یک سکانس عاطفی بنویسد. اصطلاحات بدیع اما شنیع. تیشه برداشته‌اند و افتاده‌اند به جان زبان. با اصطلاحات فینگلیش. کیمیایی جرئت دارد غزل بسازد؟ چرا یکی از این نسل «سوته‌دلان» نمی‌سازد. چرا زبان «داش آکل» موزه‌ای شد. چرا محاوره «گوزن‌ها» خاطره شد؟! تو نمی‌توانی عشق را به‌عنوان یک پدیده احساسی- عاطفی نشان بدهی. نمی‌گذارند مناسبات آدم‌ها بر مدار ادب و احترام باشد. همه‌اش از تلویزیون شروع شد. شوخی با همه‌چیز؛ با کرامت انسان، با شکوه. من نمی‌توانم آن طوری فیلم بسازم. نه دنیای لاکچری‌اش شکوه و زیبایی دارد و نه واقع‌گرایی اجتماعی‌اش؛ هر دو خنثی هستند. چه شد بستر مد را انتخاب کردید؟ مد و فشن بهانه است. تمام مظاهر تجاری و مصرفی را به پس‌زمینه بردیم. دو آدم عاشق، محور قصه‌اند. ویترین درباره نگاه است. این طلایی‌ترین جمله فیلم است: «چشم یه چیزه و نگاه چیز دیگه؛ چشم رو همه دارن، چیزی که بین ما فرق می‌ذاره نگاهه؛ چشم مثل صفحه کاغذه و نگاه مثل نوشته». ویترین، یک تجربه بود. عوامل اصلی به‌جز فیلم‌بردار همه کار اول‌شان است. بازیگران، موزیسین، مونتور کار اول خود را تجربه می‌کنند و همین موضوع یک طراوت و تازگی را به فیلم تزریق کرده است. موسیقی نیما اورکی شاهکار شده؛ بیش از 20 بار فیلم را در کنار من دید. او زیر دیالوگ‌های عاشقانه در آغاز فیلم، سوپرانو و ارکستر گذاشت. ریسک بود اما روی فیلم نشست و جواب داد... تمام زیبایی‌های آغاز فیلم مرهون نیما و موسیقی‌اش است؛ او منعطف و با دقت و وسواس عمل کرد. کار حمید موسوی در مونتاژ هم بی‌نظیر بود. امیر زبده با دوبله، شمایل مردان قدیم را پیدا کرده و یک بازی بی‌غلط و دلنشین ارائه کرد. فقط با دوبله می‌توانستم به این مرز از شکوه گذشته و کلاسیک برسم. در ویترین آداب، مسئله ماست. ساده نگیرید؛ ثروتمند و مرفه‌‌بودن آداب دارد، نمی‌توانی با آداب طبقه دیگری در جایگاه دیگری زندگی کنی، تعادل به هم می‌خورد. آدم‌هایی که یک‌شبه به پول می‌رسند و تازه به‌ دوران رسیده‌ها آداب نمی‌شناسند. امروز به‌واسطه برخورداری از رفتار درست و مطابق آداب عمل‌کردن احترامی برانگیخته نمی‌شود بلکه بی‌اتیکتی و بی‌هویتی تبدیل به فضیلت شده است. سوپراستار ما که مثلا شیک‌پوش‌ترینِ این حرفه است، با شلوار کتان و کفش کوهنوردی در مجلل‌ترین تالار نمایش کشور مقابل نخبگان به همکارش‌هما روستا جایزه می‌دهد. آن یکی که پر است از جوایز رنگارنگ، اینجا با عرق‌گیر روی سن می‌رود؛ در پاریس مجبور است مطابق آداب عمل کند. در فرنگ خود را کوچک‌تر از فضا تصور می‌کنند اما اینجا یا شعور حاضران را به هیچ می‌گیرند یا اساسا آنها را قابل احترام نمی‌دانند که سخت در اشتباه‌اند؛ باید برگردیم یک رفرم اخلاقی- رفتاری ایجاد کنیم. به اعتقاد من همه آنهایی که طرفدار واقع‌گرایی‌اند، دوگانه‌سوزند. در داخل کشور یک‌جور می‌سازند و در فرنگ طور دیگر. فرهادی ورژن ایرانی‌اش با ورژن اروپایی‌اش از زمین تا آسمان فرق می‌کند. مردم در پای ویدیو و سینمای خانگی به‌شدت سخت‌پسند و سخت‌گیرند اما چه اتفاقی افتاده که در سالن‌های سینما سهل‌پسند و ساده‌گیرند! مردم در سینما فیلم را جدی نمی‌گیرند. هر چه بی‌ریشه‌تر باشی، بیشتر پسند می‌شوی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.