ما و خاطرات نمایشگاه کتاب تهران
محمدعلی آرامی- متخصص مغز و اعصاب
هر ماه از 12 ماه سال سالروز کسانی یا چیزهایی است. اردیبهشت هر سال که میرسید، مشاهده آگهیهای کوچک و بزرگ در رسانههای مختلف یاد و خاطرات فراوانی را برای نسل من زنده میکند؛ با شوق و ولع بسیار، با اتوبوس و مینیبوس از شهرستان راهافتادن و صبح زود به تهران رسیدن، تاکسیها، ونها و مینیبوسهای مزین به تابلوی «نمایشگاه کتاب»، پریدن روی صندلیها و عبور از صفی نسبتا طولانی برای داخلشدن به نمایشگاه بینالمللی تهران، تمام غرفهها را گشتن و احساس گرفتگی و درد در ساق پاها و تمیزکردن مرتب عرق گردن و پیشانی، نشستن و درازکشیدن روی چمنها و ظهرهنگام لقمه غذایی که در کیف و چمدان آورده شده خوردن و سپس دوباره راهافتادن. محاسبه موجودیای که لحظهبهلحظه کمتر میشود. تردید در مورد خریدن این یا آن کتاب، بارها رفتن و برگشتن سر یک کتاب و اینپاوآنپاکردن برای خریدن یا نخریدن. اردیبهشت که میآید، بنرهای کنار اتوبان، همه این خاطرات شیرین را برای ما زنده میکنند. بعدها بزرگتر شدیم و خرید کتاب خارجی و تهیه ارز شد مشغله ما و این احساس که گویا از مرز کتابهای وطنی رد شده و بهراستی کتابخوان بینالمللی شدهایم! و معنی واقعی نمایشگاه بینالمللی همین بوده. سالهای اول تهیه ارز دشوار بود. پیش از نمایشگاه با فهرستی از مدارک و گواهی لازم باید به مراکز مربوطه مراجعه میکردی و وقت میگذاشتی، اما وقتی کتاب اصل را با پلاستیک محکمش در دست میگرفتی، همه دویدنها فراموش میشد. طی سالها که تقریبا همهساله سری به نمایشگاه میزدم، گویی آن خاطرات بودند که مرا به آنجا میکشیدند. محل نمایشگاه که عوض شد، دیگر خاطرات هم زنده نمیشدند. دیگر نمیشد جای نشستن دوستانی را دید که مدتهاست ندیدهایم که یا در همین شهر شلوغ و دودآلود هرکس به گوشهای گرفتار شده یا آنسوی آبها و در غربتی ناخواسته و دلگیر بهسر میبرد. بگذریم. نمایشگاه سالبهسال مدرنتر شد، امکانات رفاهی، کامپیوترهای جستوجوگر، تهیه ارز سهل در محل نمایشگاه، تنوع کتابها از همه نوع، پذیرایی؛ از انواع بستنیها تا چلوکباب سلطانی و مترو و... همه در خدمت کتاب و کتابخوانی درآمدند، اما دیگر آن شوق نیست، آن ولع، آن اینپاوآنپاکردنها و شمردن پولی که باقیمانده دیگر نیست، زیرا که احساس سبکشدن پول توجیبی را با کارتخوان نمیشود مقایسه کرد. راستش گاهی آدم فراموش میکند که در نمایشگاه کتاب است یا یک مرکز خرید تفریحی.
بعد وقتی که میشنوی جمعیت زیاد شده، جوانان تحصیلکرده دانشگاهی چندبرابر شده و ارتباطات و گردش اطلاعات و علم و هنر آسان شده، ولی تیراژ کتاب از سه هزار به ۵۰۰ رسیده است و بسیاری از ناشران و کتابفروشان تعطیل یا در شرف تعطیلشدن هستند، حالت گرفته میشود. امسال هم باز اینپاوآنپا میکنم، ولی نه برای خرید این یا آن کتاب که خوشبختانه برای کتاب به اندازه کافی در کارت پول هست، اینبار برای رفتن به نمایشگاه است که در تردید هستم: ذوق نشاط را می و ساقی بهانه بود... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.