جشنوارهای که میتواند «جشنواره» باشد (بخش پایانی)
نهم: جشنواره آییننامهای دارد که گاه به سادگی از سوی دبیر یا داوران زیر پا گذاشته میشود. آدم گاهی شک میکند که دبیر و داوران آیا پیشتر این آییننامه را خواندهاند؟ مثلا در آییننامه به صراحت آمده که در یک رشته دو جایزه همارزش نمیتوان داد. آن وقت چند سال پیش در رشته فیلمنامهنویسی دو سیمرغ اهدا شد، سال گذشته در رشته بازیگری نقش اصلی زن و امسال در بخش کارگردانی و فیلمنامه هرکدام دو سیمرغ اهدا شد. نکتههایی که به نظر میرسد آن است که اولا چطور ممکن است داوران به یک جمعبندی نهایی نرسند؟ پس چرا تعداد داوران فرد است؟ مگر رأیگیری نمیشود؟ چطور میشود در یک رشته دو نفر چنان کیفیتشان مساوی باشد که هر دو در حد بهترین باشند و انتخاب از میان آنها غیرممکن؟! ثانیا الزام آییننامه چه میشود؟ نمیشود که هفت داور عاقل و بالغ نتوانند بر سر یک نام به نتیجه برسند! اینطوریکه همین تعداد فراوان سیمرغها باز هم افزایش پیدا میکند. نه که جشنواره خیلی سیمرغ کم دارد... . اهدای دو سیمرغ در یک بخش براساس همین آییننامه، کاملا غیرحرفهای و خلاف قاعده است و دبیر هم نمیتواند روی نکات صریح و بیابهام آییننامه اماواگر بیاورد. این عملکردها جز هرجومرج و بیقاعدگی چه حاصلی دارد؟ شاید همین رفتارهای بیقاعده و غیراصولی باعث میشود اشخاصی روی سن بیایند، هم جایزه را بگیرند و هم متلک و پرخاش بارِ داوران و جشنواره کنند. به حرفهای حاتمیکیا، سیدی و پرتوی در همین اختتامیه جشنواره ۳۶ توجه کنید! دهم: تازه همین آییننامه که جدی گرفته نمیشود، هر سال دستخوش تغییر میشود. مثلا بخشهای جشنواره دائما تغییر میکنند. یک سال بخش خارج از مسابقه داریم. سال بعد اسمش میشود مرور، سال بعد هم چشمانداز. دو سال، بخش مجزای هنروتجربه داریم و داورانِ خود این گروه به انتخابشان تندیس میدهند، سال بعد یکهو این بخش مجزا حذف میشود، در عوض سیمرغ برایش در نظر میگیرند. یک سال فیلمهای بخش مسابقه ۲۲ تا است، سال بعد میشود ۳۲ تا. یک سال11 مستند نشان میدهند و داور جدا میگذارند و سیمرغ میدهند، سال بعد این بخش حذف میشود و دو مستند میآورند کنار فیلمهای داستانی که داوری هم بشود؛ ولی داوران داوریاش نمیکنند. یک فیلم انیمیشن هم همچنین. فیلمهای کوتاه هم که گاهی سیمرغ دارند، گاهی ندارند. گاهی هستند، گاهی نیستند. خلاصه که این تغییرات دشمن شماره یکِ اعتبار جشنواره است. یازدهم: مهمتر از همه بخش فیلماولیهاست. یک بار میشود بخش فیلماولیها، دفعه بعد بخش فیلماولیها و دومیها، بعد برمیگردد به حالت قبل. این بخش جداگانه، پنج داور جدا داشت و فقط سه چهار جایزه. سال بعد این بخش را میاندازند سرِ بخش مسابقه. یک سال از فیلماولیها سه، چهار فیلم میآورند در بخش مسابقه اصلی و سال بعد کلا میان دو بخش دیوار میکشند. در دو، سه سال اخیر، فیلماولیها همه جوایز مهم جشنواره را مال خود میکنند، سال بعد بخش مجزای نگاه نو حذف میشود و تنها سه فیلم به مسابقه راه مییابند و یک سیمرغ هم دارند. البته هیچ جایزهای هم نمیگیرند و کلی فیلماولی مستعد و محق بیرون میمانند. مشکل حالت قبلی این بود که عوامل فیلمهای اول جز کارگردان و فیلمنامهنویس داوری نمیشدند و مشکل حالت فعلی آن است که اساسا فیلمهای اول باکیفیت را به کلی کنار گذاشتند! این اقدام اخیر لطمه بسیار مهمی به جوانان سینمای ایران وارد میکند که اتفاقا جشنواره فیلم فجر جای بروز و ظهور آنهاست. طبعا بزرگان سینما و نامداران آن مهم و محترم هستند؛ ولی فیلم خوب، بر هر نامی اولویت دارد. یک رقابت سالم سینمایی یعنی اصالت و اولویتِ کیفیت فیلم، بدون توجه به نامها. مگر آنکه اعتقاد داشته باشیم جشنواره فیلم فجر جشنواره رقابتی نیست؛ بلکه یک جشن پر از مصلحتاندیشی است، با هزار ملاحظه نوشته و نانوشته. دوازدهم: آیا یک مستند یا یک انیمیشن میتواند در بخش رقابتی کنار فیلمهای داستانی رقابت کند؟ به گمانم نه. دستکم در شرایط امروز جشنواره فجر نه. گرچه در برخی جشنوارههای دنیا این اتفاق میافتد؛ ولی طبعا در موقعیت رقابت و در شرایط امروز سینمای ایران، این تصمیم به جایی نمیرسد و نتیجهاش همان میشود که شد؛ شکلی دکوراتیو که هم منزلت آدمها و فیلمها مراعات نمیشود، هم منجر به دلخوری سینماگر میشود و هم داوران به خواست مسئولان جشنواره وقعی نمیگذارند و نتیجه این میشود که این فیلمها کنار میمانند. طبعا وقتی این فیلمها در بخشهای محدودی شانس جایزه دارند، از شرایط برابر با سایر رقبایشان برخوردار نیستند. مگر آنکه تصمیم دقیقتری دراینباره گرفته شود. درحالحاضر به نظر میرسد کار کارشناسی کافی برای این اقدام انجام نگرفته است. سیزدهم: یکی از عزیزانی که مسئولیت مهمی در جشنواره داشت، در پاسخ به برخی انتقادها گفت مشکل شما این است که جشنواره را زیادی جدی میگیرید! دوستی در پاسخ او یک جمله کلیدی گفت؛ آنها که در جشنواره شرکت میکنند یا جشنواره را دنبال میکنند، میتوانند آن را جدی نگیرند؛ اما آنها که جشنواره را برگزار میکنند، نباید آن را جدی نگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.