تحليلگران و روزنامهنگاران جهاني چه تصوري درباره سال آينده دارند
جهان، در انتظار سالي پر از هياهو
سالي که گذشت، سالي پر از هياهو بود؛ هم در ايالات متحده آمريکا و هم در جهان. اين سال در حالي به اتمام رسيد که در قياس با آغاز آن، جهان جاي متفاوتي براي زندگي شد. در سالي که گذشت، جهان با چالشهاي متعددي روبهرو بود که بسياري از آنان مستقيما به سياستهاي «دونالد ترامپ»، رئيسجمهوري آمريکا باز ميگشت. اکنون نيز کاملا مشخص است که سال جاري نيز به دليل حضور چهرهاي جنجالي در کاخ سفيد و تصميمات او، سال پرتلاطمي است. بدون شک ديگر رهبران جهاني نيز در اين روند تأثيرگذار هستند، اما سياست «نخست آمريکا»ی ترامپ بيش از هر مسئله ديگري او را غيرقابل پيشبيني ميكند. در ادامه پيشبيني تعدادي از روزنامهنگاران، گزارشگران و تحليلگران عرصه بينالملل درباره سال جاري را ميخوانيم.
ترامپ همچنان رئيسجمهور باقي ميماند پيتر ژاکوب، گزارشگر امور دفاعي درخواست براي استيضاح ترامپ به مجلس سناي آمريکا فرستاده شده و سناتورها به دليل اتهامات مطرح شده مبني بر آزار جنسي، خواستار استعفاي او شدند. هر لحظه افشاگري جديدي درباره پرونده روسيه تحت سرپرستي «رابرت مولر» منتشر و لبه تيز آن به کاخ سفيد نزديکتر ميشود. کاملا مشخص است که اکنون او به ديوارهاي دفتر رياستجمهوري ترامپ بسيار نزديک شده اما با تمامي اين موارد، او در سال جاري نيز رئيسجمهور خواهد بود؛ چراکه فرايند استيضاح توسط رهبران دموکرات آمريکا متوقف ميشود، حتي اگر «چاک و نانسي» که هدايت مخالفان را برعهده دارند، همچنان به ادامه اين مسير مصمم باشند. اکنون جمهوريخواهان کنترل هر دو مجلس آمريکا را در دست دارند و اين گونه به نظر ميرسد که آنان قصد ندارند رئيسجمهوري هم حزبي خود را به پايين بکشند. هرچند تعداد نمايندگان دموکراتي که خواهان استيضاح ترامپ به دليل اتهامات جنسي هستند، روز به روز در حال افزايش است اما اين تنها نمايشي عمومي است که تا زمان انتخابات ادامه دارد. حتي اگر ضربات بيشتر به کاخ سفيد زده شود و قانونگذاران بيشتري به صف مخالفان ترامپ بپيوندند، کرسي رياستجمهوري او با خطري مواجه نخواهد شد؛ کاخ سفيد نيز هم زمان با ايجاد موانعي براي افشاگري بيشتر، تمامي اين اتهامات را رد ميکند. اکنون کاملا مشخص است که فاصله تحقيقات مولر با شخص ترامپ به باريکي مو است و او ارتباطات بالقوهاي با روسيه داشته است. تمامي افراد کمپين انتخاباتي ترامپ از رئيس اين کمپين گرفته تا مشاور امنيت ملي و داماد او، در اين پرونده درگير هستند. اما ترامپ، همچنان رئيسجمهور باقي ميماند و اين حقيقتي بيچونوچراست.
جنگي آغاز نميشود آلن اسميت، روزنامهنگار همان طور که پيش از اين نيز گفته بودم، ايالات متحده و کرهشمالي، هر دو در صورت آغاز جنگ، شکست سنگيني را متحمل ميشوند؛ چراکه هر دو کشور ميتوانند بدون شليک گلولهاي به نتايج دلخواه خود دست يابند. همان طور که همه جا گوشزد کردم، ترامپ همچنان حداکثر فشار را به کرهشمالي وارد ميکند و جهان را در آستانه جنگ نگه ميدارد. کرهشمالي نيز همچنان آزمايشهاي موشکهاي بالستيک و ديگر تجهيزات هسته اي اش را کامل ميکند. ديپلماتهاي بينالمللي هم همچنان به هر مسئلهاي چنگ ميزنند اما در نهايت جنگ بزرگي آغاز نخواهد شد. البته اين به آن معنا نيست که جهان شاهد جنگي در ابعاد کوچک نخواهد بود. ايالات متحده ممکن است به کشتيهاي کره شمالي نزديک شود و براي سرنگوني آنان تلاش کند. کره شمالي نيز ممکن است بخش کوچکي از خاک همسايه جنوبي خود را نابود کند يا ممکن است آمريکاييها يا شهروندان کرهجنوبي بيشتري را بازداشت کند. همچنين اين احتمال وجود دارد که پيونگيانگ دست به حمله سايبري بزند يا با تقليد از تاکتيکهاي جنگ ترکيبي روسيه، عليه کرهجنوبي اقداماتي را انجام دهد؛ اما نمايش بزرگي اتفاق نميافتد. به ياد داشته باشيد که همواره اين تهديد وجود دارد که جهان با يک جنگ هستهاي نابود شود، اما هيچ چيز براي رسيدن به چنين هدفي ساخته نشده است. همچنين صلح در سوريه برقرار ميشود؛ جنگ تقريبا هفت ساله سوريه در نهايت با يافتن راهحل سياسي در سال آينده به پايان ميرسد و سرانجام مخالفان «بشار اسد» رئيسجمهوري سوريه با يك گروه و زير يك نشان واحد گرد هم ميآيند تا وزنه سنگيني در مذاكرات تشكيل دهند. روسيه، ايران و تركيه براي آينده دمشق طرحهاي بزرگي دارند، اما به نظر ميرسد ايالات متحده تمايل چنداني به حضور پررنگ در مذاكرات ندارد. داعش تمامي سرزمين خود را در عراق و سوريه از دست داده است و اما اين مسئله نيز واشنگتن را ترغيب نميکند تا آينده سوريه را در دست بگيرد؛ اين سياست امتياز بزرگي براي ترامپ است چراكه ميتواند با استراتژي مداخله نکردن به اهداف داخلي خود برسد. اما درگيريهاي فرقهاي در سوريه ادامه خواهد داشت و به احتمال زياد اسد در حالي كه بخش بزرگي از سوريها با او مخالف و در حال نبرد هستند، همچنان در قدرت باقي ميماند.
چين بر درياي ژاپن چنبره ميزند جو پرتيكون، کارشناس امور دفاعي بينالملل هيچ کشوري پذيراي اقدامات و فعاليتهاي پکن در اقيانوس آرام نيست و از آن استقبال گرم نميکند. در سال گذشته چين چندين مأموريت پروازي بر فراز اين اقيانوس انجام داد که عصبانيت ژاپن را به دنبال داشت. اين کشور از بمبافکنهاي اچ-6 و ديگر هواپيماهاي نظارتي براي پرواز بالاي تنگه «مياکو» استفاده کرد؛ منطقهاي در ميان دو جزيره مياکو و «اوکيناوا» ژاپن و زماني که توکيو به دليل نقض حريم هوايي و افزايش فعاليتها عليه پکن شکايت کرد، چينيها با بيانيه ضعيفی به آن پاسخ دادند: «عادت کنيد». فعاليت چينيها در اين منطقه هر روز شديدتر ميشود و هواپيماهاي بيشتري بر فراز اين آبها دست به مأموريت ميزنند اما انتظار ميرود پکن به زودي از انجام مانور نيروهاي دريايي خود خسته شود.
پوتين پيروز در انتخابات، به گرجستان و بلاروس چشم ميدوزد گراهام فلانگان، گزارشگر ارشد شرط بستن بر سر پيروزي مجدد «ولاديمير پوتين»، رئيس جمهوري روسيه در انتخابات اين کشور، مطمئنترين قمار دنياست. مهمترين مخالف او، يعني «الکسي ناوالني» توسط دادگاه عالي اين کشور به طور علني از رقابتها کنار گذاشته شد و سازمان حقوق بشر اتحاديه اروپا تاکنون حتي چندين بار اعلام کرده که انتخابات گذشته روسيه ناعادلانه و غيررقابتي بوده است. انتخاب مجدد پوتين براي ميليونها نفري که در کشورهاي شوروي سابق زندگي ميکنند، خبر خوبي نيست. او با حفظ کرسي خود در کاخ کرملين تلاش ميکند حوزه نفوذش را در اين منطقه گسترش دهد تا از آن به عنوان سپري در برابر غرب استفاده کند. از سوي ديگر، جنگ در شرق اوکراين ادامه خواهد داشت. جمهوري خلق دونتسک و لوهانسک که هم اکنون در حال نبرد با کی يف هستند و توسط مسکو هدايت ميشوند، از طرف کرميلن بيش از پيش حمايت خواهند شد. در اين سال، مسکو همچنان از جمهوريهاي خودخوانده اوستياي جنوبي و آبخازيا در گرجستان مانند آنچه در اوکراين در حال وقوع است، پشتيباني خواهد کرد؛ مناطقي که توسط هيچ کشور ديگري به رسميت شناخته نميشوند. مسکو از سوي ديگر به تاکتيکهاي مرزي خود ادامه ميدهد؛ سربازان روسي به آرامي و به روشني پستهاي مرزي خود را اينچ به اينچ جابهجا ميکنند تا سرزمينهاي بيشتري را تصرف کنند. گسترش مرزها مسکو را به عضويت در ناتو اميدوارتر ميکند. روسها همچنين نيروهاي نظامي خود را با نيروهاي بلاروسي هماهنگ نگه ميدارند چراکه در صورت رويارويی با غرب به آنان احتياج خواهند داشت. در سال جديد کشورهاي ديگر مانند مونتهنگرو، ليتواني و لتوني شاهد مداخله بيشتر روسيه خواهند بود و شايد جنگهاي ترکيبي را نيز تجربه کنند.
نيكلاس مادورو همچنان در ونزوئلا يكهتازي ميكند جوش بارو، سردبير ارشد بحران اقتصادي و نزاع اجتماعي چندساله، واكنش سركوبگرانه دولت به ناآراميها، مشروعيت «نيكلاس مادورو» رئيسجمهوري ونزوئلا را در جهان بينالملل از بين برده است. او در دو سال گذشته با وجود شيوع گرسنگي و فقر، افزايش شديد تورم و تشديد خشونتها، توانسته تقريبا 20 درصد از حاميانش را حفظ كند؛ يعني يكپنجم از جمعيت كشورش. مادورو با استفاده از تغيير قانون اساسي كه بسياري آن را غيرقانوني ميدانند، مخالفانش را در حاشيه نگه داشت و با برگزاري انتخابات نامشروع آنان را به طور كامل از دايره قدرت خارج كرد. به نظر ميرسد كه تركتازي در عرصه سياسي و استفاده از مزاياي سياسي، از او در انتخابات پيش رو يك پيروز بلامنازع بسازد. اما انتظار نميرود كه مادورو حتي در صورت توافق، به وعدههايش وفادار بماند چراكه او بارها اعلام كرده است كه برخي از احزاب اپوزيسيون اجازه ندارند در انتخابات آتي شركت كنند. به اين هياهوي سياسي ميتوان تحريمهاي آمريكا را نيز افزود. اين شرايط هرچند بر اقتصاد دولتي کاراکاس تأثير منفي ميگذارد اما به نظر نميرسد كه از حاميان او كاسته شود.
سياست خارجي ترامپ متحول ميشود كريس سيندر، روزنامهنگار سياست خارجي دونالد ترامپ تاكنون بر پايه خصومت و دشمني تعريف شده و او رويكردي خصمانه در برابر شمال غربي آسيا، مكزيك، اروپا و سرتاسر خاورميانه داشته است. اكنون بايد ديد كه کاخ سفيد چه خوابي براي جهان در سال جديد ديده است. اما آنچه از هم اكنون مشخص است، آن است كه ترامپ به رابطه غيرمؤثر و معيوب با تيم امنيت ملياش ادامه ميدهد. همچنان انتظار ميرود كه اختلاف «ركس تيلرسون» وزير خارجه آمريكا با ترامپ و تيم او ادامه داشته باشد. او در تابستان ترامپ را «احمق» خطاب كرد و در ماه نوامبر اعلام شد كه ترامپ قصد دارد وزير جديدي در کابينه داشته باشد؛ هرچند تيلرسون در دولت ترامپ نقش مهمي ايفا نميکند اما عدهاي درون تشکيلات کاخ سفيد عليه او در حال توطئهچینی هستند. حاميان ترامپ بيش از يك ماه خواهان بركناري «هربرت مكمستر» مشاور امنيت ملي او بودند، چراكه گزارش شده بود او در جلسهاي خصوصي با سخنانش، ترامپ را بياعتبار كرده؛ اما در حقيقت حاميان شعار «نخست آمريكا»ی ترامپ، خواهان خلاصي از شر مخالفتهاي او بودند. يكي از مقامات سابق شوراي امنيت ملي آمريكا به «فارين پالیسي» گفت هميشه فردي در تلاش براي اخراج کردن مكمستر بود چراكه او به مباحث مسلط بود و تفكر عميقي داشت. اكنون با داشتن پرزيدنتي رؤيايي و بيزار از مشورت، انتظار ميرود تمامي چالشهايی كه در سال نخست رياستش نظارهگر بوديم؛ در سال دوم نيز ادامه داشته باشد.
محمد بنسلمان، پادشاه ميشود ليندسي همفيل، تحليلگر بينالملل «محمد بنسلمان» شاهزاده سعودي سال عجيبي را پشت سر گذاشت؛ او که عنوان پادشاه آينده عربستان را يدک ميکشد، به شكل بيسابقهاي توانست پايههاي قدرتش را محكم كند. در سالي كه گذشت، شاهزاده 32ساله سعودي، روحانيون، رهبران تجاري و ديگر شاهزادههاي قدرتمند اين كشور را بازداشت كرد. او همچنين پشت فرايند مدرنسازي عربستان ايستاد و آشكارا از حذف اسلام راديكال، تجديد ساختار اقتصادي، تغيير فرهنگ سعودي به ويژه رانندگي زنان سخن گفت؛ اکنون اگر بگویيم تمامي اين موارد در سال جديد محقق ميشود، حرف بيراهي نزدهايم. با اين حال در عربستان هنوز خطوط قرمز زيادي وجود دارد. بنسلمان با اعتمادبهنفس كاملي در تلاش است تا نگاه جهان به اين كشور را تغيير داده و خودش را نيز در مركز اين تغييرات قرار دهد. او تحت سمت وزير دفاع، جنگي در يمن به راه انداخت و همچنين طبق گزارشها «سعد الحريري» نخستوزير لبنان را مجبور به استعفا كرد. همچنين در حالي كه انتظار نميرود رويارويی رياض با تهران در سال جديد به جنگي مستقيم بدل شود، اما جنگ نيابتي اين دو كشور ادامه خواهد داشت و حتي ابعاد آن نيز بيشتر ميشود. در سال گذشته به ويژه ماههاي پاياني شايعات بسياري منتشر شد كه «ملك سلمان» پادشاه عربستان، قدرت را به پسرش واگذار ميكند؛ هرچند اين اتفاق روي نداد اما بدون شك بنسلمان به زودي بر تخت پادشاهي تكيه ميزند.
اوضاع در يمن وخيمتر ميشود ناتاشا برتراند، خبرنگار سياسي بحران يمن با نام جنگ داخلي در سال 2015 ميلادي آغاز شد اما پس از اندكي جنگ نيابتي بين ايران و عربستان نام گرفت كه نميتوان براي آن پاياني متصور بود. كشته شدن «علي عبدالله صالح» رئيسجمهوري سايق يمن، درست دو روز پس از اعلام پايان ائتلاف ميان او و حوثيها، رسيدن به صلح را نامحتمل كرد. عربستان سعودي تقريبا 85 درصد از خاك تحت كنترل حوثيها را نابود كرده و صالح پيش از مرگش ميگفت دستيابي به صلح تنها زماني امکان پذير است که در روابط با رياض تجديدنظر کنيم. اما با مرگ او، قدرت حوثيها بيشتر شد و رياض در پاسخ به آنان، بمبهاي بيشتري را روانه يمن كرد. حتي اگر عربستان اين جنبش را نابود كند، به بمباران و محاصره يمن ادامه خواهد داد و بحران انساني نيز همچنان وجود دارد.
مناسبات عربستان و اسرائيل افزايش مييابد پاملا انگل، معاون سردبير براي مدتها تحقق اين امر غيرممكن بود: نزديكي سياسي اسرائيل و عربستان سعودي. اما در سالي كه گذشت، اسرائيل اطلاعات زيادي را درباره اقدامات ايران در منطقه، با عربستان به اشتراك گذاشت و از بنسلمان براي ديداري كوتاه از تلآويو دعوت شد و از همه عجيبتر شاهد بوديم كه يكي از نزديكان پادشاه عربستان و وزير دادگستري سابق اين كشور تأكيد كرد خشونت به نام اسلام در اسرائيل محلي از اعراب ندارد. در اين ميان اختلاف فرهنگي ميان دولت يهودي و پادشاهي مسلمان بدون شك ادامه خواهد داشت. در حقيقت رياض و تلآويو براي مقابله با ايران تاكتيكهاي خود را تغيير دادهاند. پس در حالي كه نبرد با داعش پايان يافته، جنگ با حوثيها ادامه دارد و حوزه نفوذ ايران در خاورميانه رو به گسترش است، يخ روابط رياض و تلآويو هم روز به روز كوچكتر ميشود.
تمام جهان شاهد حملات داعش خواهد بود ربكا هارينگتون، تحليلگر سياسي خلافت داعش نابود شده اما جنگجويان اين گروه همچنان وجود دارند. پس از نبردهاي فراوان و رنجهاي فراموش نشدني، اين گروه از يك گروه شورشي با سرزمينهاي بزرگ، به يك گروه تروريستي تبديل شد كه سلولهاي كوچكي در اختيار دارد. اما سه هزار جنگجوي داعش كه عراق و سوريه را ترك كردند، همچنان دست به حملات فردي و گروهي در اين مناطق ميزنند و جهان نيز شاهد حملات پياپي آنان خواهد بود. انتظار ميرود در اروپا به ويژه بريتانيا و فرانسه در سال جديد حملات تروريستي بيشتري روي دهد؛ مناطقي كه در سال گذشته شاهد حملات متعدد بود. آسياي جنوبشرقي به ويژه در بخشهايی از كشور مالزي، مناطقي كه داعش در آنجا پايگاه دارد، عناصر اين گروه فعاليت بيشتري خواهند داشت و اين مناطق مستعد حملات بيشتري نيز هستند. همچنين هواداران محلي داعش در كشورهايی مانند ليبي و مصر جايگاه محكمتري را از آنِ خود خواهند كرد و افراد زيادي در اين كشورها جذب اين گروه جهادي خواهند شد.
كردهاي عراق همچنان بيكشور میمانند ديو اسميت، روزنامهنگار با وجود اينكه نتايج رفراندوم نشان داد كه اكثريت كردهاي عراق از تشكيل دولت مستقل از بغداد حمايت ميكنند، اما نه تنها كشور مستقلي تشكيل نشد بلكه مقامات اقليم كردستان مجبور شدند به دولت مركزي باج نيز بدهند. اين شرايط در سال جديد نيز تغيير چنداني نخواهد كرد چراكه كردستان مستقل براي تمام منطقه چالشبرانگيز است. تركيه، ايران و دولت فدرال عراق با تشكيل هرگونه دولت مستقل كردي در مرزهايشان مخالف هستند. حتي ايالات متحده نيز مخالف اين فرايند است و در حال حاضر از هيچ تغييري در خاورميانه حمايت نميكند؛ اين ترس به اين زودي ها از بين نميرود. بدون هيچ حمايت منطقهاي (به غير از اسرائيل) و وجود دشمنان بسيار در اطرافشان، احتمال اينكه كردهاي عراق بتوانند در سال جديد دولتي مستقل داشته باشند، بسيار دور از ذهن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.