آخرالزمان خردهفروشی و ظهور اقتصاد خاطره!
وحید شامخی . مشاور مدیریت استراتژیک
چندماه قبل (جولای 2017) مقالهای در گاردین منتشر شد که در آن اشاره میکرد از هزارو 200 مرکز خرید (مال) بزرگی که در آمریکا وجود دارد، نیمی از آنها تا سال 2023 دیگر وجود نخواهند داشت! چنین تخمینی با توجه به رفتار عجیب غولهای فروشگاههای زنجیرهای دنیا در چندسال اخیر دور از ذهن به نظر نمیرسد؛ مثلا تعداد فروشگاههای زنجیرهای سیرز که در سال 2010، سههزارو 555 شعبه بود، در سال 2016 به هزارو 503 شعبه کاهش یافته است یا تعداد شعبههای فروشگاههای زنجیرهای کی- مارت که در سال 2000، دوهزارو 171 شعبه بود، امروز به کمتر از 750 شعبه رسیده است! قضیه چیست؟
از حدود یک سال قبل مفهوم قابلتأملی شروع به گسترش کرده است که به آن «آخرالزمان خردهفروشی» میگویند! یعنی چه؟ یعنی با گسترش زیرساختهای فناوری اطلاعات، اینترنت و خریدوفروش اینترنتی، غولهای خردهفروشی دنیا با روند فعلیشان، آینده روشنی برای کسبوکار خود نمیبینند. وقتی همین چند ماه قبل یکی از بزرگترین فروشگاههای اینترنتی دنیا؛ یعنی آمازون، یکی از بزرگترین سوپرمارکتهای زنجیرهای دنیا؛ یعنی هول فودز را خرید، بسیاری از خردهفروشان کوچک و بزرگ دنیا شوکه شدند! تحلیلها نشان میدهد که بازی در حال عوضشدن است. مغازههای فیزیکی کاربرد جدیدی یافتهاند. مغازهها بهصورت سنتی محلی برای انجام تراکنش مالی و پرداخت پول بودهاند، اما امروز دیگر نیازی به چنین فضایی نیست. امروز از هرکجا میتوانید پول جابهجا کنید. مقالهای که سپتامبر 2017 در هاروارد بیزینس منتشر شده است میگوید این کارکرد؛ یعنی جابهجایی پول، جای خود را به فضایی برای لذتبردن و خاطرهساختن داده است؛ برایمثال فروشگاههای اپل در دنیا دیگر جایی برای پرداخت وجه نیستند. درواقع محلی برای ایجاد روابط صمیمانه با مشتری و رفع مشکلات آنها هستند یا فروشگاههای پوشاک لوکس نورداستورم که تا به حال فروشگاههای بسیار بزرگی بودهاند، همین امسال تست ایده جدیدی را آغاز کردهاند؛ فروشگاههای کوچکی که تعدادی طراح لباس در آنجا منتظر شما بوده و با ورودتان سعی میکنند بهترین سِت لباسی را که برازنده شماست امتحان کنید و بعدا هر زمان که خواستید بهصورت آنلاین سفارش دهید (این نوع تجربه و برخورد را با اغلب فروشندههای هموطنمان مقایسه کنید؛ برای مثال فروشندگان لوازم ماشین در خیابان ستارخان!) و این همان مفهومی است که «جوزف پاین» و همکارش اولینبار در سال 1998، در قالب مقالهای طرح کردند و سال بعدش کتابی به نام اقتصاد تجربه (Experience Economy) یا خاطره منتشر کردند. آنها حدود 20 سال پیش، پیشبینی کردند که پس از اقتصاد کشاورزی، اقتصاد صنعتی و اقتصاد خدماتی اخیر، اقتصادی به نام اقتصاد تجربه یا خاطره پدیدار خواهد شد. به قول آقای «گِرِگ سَتِل»، نویسنده و مشاور حوزه نوآوری، درواقع ارزشآفرینی ناپدید نمیشود، بلکه تنها به جای دیگری میرود! همیشه توسعه به مفهوم افزایش نیست، شاید بعضی از اوقات توسعه و رشد به معنی کاهش برخی شاخصهای معمول و گذشته باشد؛ برای مثال تعداد شعبههای یک فروشگاه زنجیرهای تا به امروز یکی از شاخصهای اصلی موفقیت چنین فروشگاههایی بوده است؛ اما امروز دیگر این شاخص، نمایانگر موفقیت آنها نیست. فضاسازیای که منجر به خاطرهسازی میشود، آینده کسبوکار ما را رقم میزند. همین است که فروشگاههای امروزی موفق تلاش میکنند با دکورهای زیبا، موسیقی زیبا و رفتار مناسب با مشتری و انواع دیگر نوآوریها، فضایی ایجاد کنند که ما را برای چیزی فراتر از تنها خرید و پرداخت پول به آنجا بکشانند. در همین کشور خودمان هم فروشگاهها و مغازههایی با الگوی خاصی شکل گرفته است (برای مثال فروشگاههای شهرِ کتاب) که برخی اوقات آدم دوست دارد برای دقایقی در آنجا قدم بزند، دقایقی را در آنجا سپری کند، کتابها را ورق بزند و به موسیقی در فضا گوش سپارد، فارغ از اینکه قصد خرید داشته باشد یا نه!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.