تهران-پاریس؛ بهسمت شراکت منطقهای
عبدالمجید البرز . کارشناس روابط بینالملل
ژان ایو لودریان وزیر اروپا و امور خارجه فرانسه قرار است 14 اسفند عازم تهران شود. هرچند این نخستین سفر لودریان به تهران از زمان بهقدرترسیدن مکرون بهشمار میرود، اما آنچه این سفر را از سفرهای قبل وزرای خارجه فرانسه در سالهای اخیر متمایز میكند، این است که این سفر در شرایط جدیدی از تحولات بینالمللی و منطقهای انجام میشود. در بعد بینالمللی از یک سو ترامپ با اقدامات خود برجام را با مخاطره جدی مواجه کرده و از سویی با اعلام انتقال سفارت این کشور به قدس شریف بهعنوان پایتخت رژیم صهیونیستی، بسیاری از کشورها را به چالش کشانده است. در بعد منطقهای نیز با وجود اینکه خطر داعش از سر کشورهای خاورمیانه دفع شده، بااینحال سایه ناامنی و بیثباتی همچنان بر سر این کشورها سنگینی میکند. از نگاه غرب علیرغم اعلام پایبندی ایران به برجام، ایران به تعهدات خود در برنامههای موشکی بر مبنای قطعنامه 2231 ملزم نیست و از سوی دیگر تحرکات و سیاستهای ایران در منطقه به عنوان عوامل بیثباتکننده در منطقه تعبیر میشود. در مقابل از زاویه دید ما، این اروپاست که مفاد برجام را آنطور که باید و شاید اجرا نکرده و قاطعیت لازم را در مقابل آمریکا از خود نشان نداده؛ بهعلاوه با حمایت از متحدان سنتی خود در منطقه و سکوت در مقابل اقدامات آنها، عملا در گسترش بیثباتی در منطقه سهیم است. این در شرایطی است که با نگاهی به تحولات در منطقه متوجه میشویم زمینههای تشریک مساعی برای حل این مسائل برای نیل به یک تفاهم مشترک در مقطع کنونی اگر بیشتر از گذشته نباشد، کمتر نيست و نیل به یک گفتمان مشترک با طرف فرانسوی از همین مسیر میگذرد. در صحنه تحولات اخیر در لبنان به دنبال استعفای اجباری سعد حریری شاهد بودیم که حفظ ثبات و حاکمیت داخلی این کشور خط قرمز پاریس به شمار رفته و اقدامات بعدی پاریس در ورود به این قضیه و بازگشت سعد حریری به بیروت و متعاقب آن میزبانی نشست حامیان بینالمللی لبنان با هدف تأکید بر این موضع صورت گرفته است. موضوعی که همواره مورد تأکید کشورمان نیز بوده و بر لزوم حفظ آن تأکید شده است. هرچند بر کسی پوشیده نیست که موضوع خلع سلاح حزبالله جزئی از سیاستهای فرانسه در قبال لبنان بهشمار میآمده، اما بهنظر نمیرسد نیل به این خواست به بهای بیثباتی در لبنان مطلوب پاریس باشد. چراکه از نگاه آنها این نکته مخفی نمانده که سلاح مقاومت به نظر بسیاری از گروههای داخلی لبنان یک امر داخلی بوده که بستگی تام به تهدیدات رژیم صهیونیستی علیه لبنان دارد. در عرصه تحولات سوریه با وجود حمایتهای چند سال اخیر پاریس از معارضه و تأکید بر حذف بشار اسد از قدرت، تحولات میدانی در این کشور دستبهدست هم داده تا مسئولان فرانسوی در چند ماه اخیر مواضع خود را در قبال سوریه تغییر داده و نهتنها دیگر از رفتن بشار اسد از قدرت به عنوان پیششرط مذاکرات سخنی به میان نیاورند، بلکه پا را فراتر گذاشته و برای میزبانی از نمایندگان دمشق و مذاکره با آنها نیز اعلام آمادگی کنند. در این میان حضور و نفوذ کشورمان در سوریه نتوانسته از دید مقامات فرانسه مخفی بماند و آنها درصدد استفاده از این موقعیت برای ورود به پرونده سوریه هستند که موضوع کمکرسانی به مردم سوریه و آوارگان سوری میتواند در این میان سهم بسزایی ایفا کند. در موضوع یمن با وجود بیتفاوتی چند سال اخیر فرانسه و کشورهای غربی در قبال کشتار بیرحمانه سعودیها در این کشور، فشار سازمانها و مجامع مدافع حقوق بشر از یک سو و حملات موشکی انصارالله به عربستان و امارات از سوی دیگر باعث شد مقامات فرانسوی موضوع درخواست برای قطع حملات و بازگشایی بنادر و فرودگاههای یمن برای ارسال کمکهای انساندوستانه را در مذاکرات خود با سعودیها بگنجانند. شرایط کنونی شاید بهترین مقطع برای پیشبرد طرح چهارمادهای پیشنهادی ایران برای حل بحران یمن به شمار رفته که از بسیاری جهات به مواضع اخیر پاریس نزدیک است. درخصوص عراق؛ فرانسه خود را یکی از کشورهای مؤثر بهشمار میآورد که توانسته در آزادسازی موصل از دست داعش مشارکت داشته و از این پس میتواند از طریق برقراری روابط نزدیک با بغداد، نقش مؤثری در بازسازی عراق پساداعش به وسیله شرکتهای فرانسوی ایفا کند. همین امر باعث شد در قضیه اخیر برگزاری همهپرسی در اقلیم کردستان، پاریس با وجود مناسبات تاریخی حسنه با کردها، جانب احتیاط را رعایت و بر حفظ تمامیت ارضی در عراق براساس قانون اساسی این کشور تأکید کند. بنابراين شرایط مستعد این است تا تهران و پاریس بتوانند با استفاده از مزیتهای یکدیگر، از اجرای پروژههای مشترک در عراق بهرهبرداری کنند. در موضع عربستان و سایر اعضای شورای همکاری خلیج فارس دیدگاه فرانسه به این کشورها همواره مبتنی بر انتفاع اقتصادی ناشی از فروش سلاح همچنین جذب سرمایه این کشورها بوده و واضح است كه موضعگیریهای پاریس در قبال تحولات داخلی و اقدامات منطقهای آنها برهمیناساس تعریف شود. از همین جهت نیز شاهدیم موضعگیریهای فرانسه در قبال تحولاتی که یک سر آن به ایران و سر دیگر به سعودی ختم شود، بسیار احتیاطآمیز و تا حدودی متمایل به سمت اعراب است. کلام آخر اینکه با وجود وسعت زمینهها برای تشریک مساعی دو کشور، نبايد دو نکته را از نظر دور نگاه داشت: نخست اینکه وزن دو کشور در هرکدام از مناطق خاورمیانه و اتحادیه اروپا غیرقابلانکار است و از نگاه هیچکدام نیز مغفول نمانده است. دوم، اینکه فرانسه خود را نماینده گفتمان سیاسی اتحادیه اروپا به حساب آورده و از همین رو به طرح موضوعات موشکهای بالستیک ایران یا حمایت کشورمان از دوستان منطقهای خود و... از سوی این کشور بايد از همین زاویه نگریسته شود که مسلما پاسخهای مستدل و قانعکننده برای هر کدام از آنها موجود است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.