دوران افول ابَرقهرمانان کلاسیک
حسام محمدی
در جهان امروز، همان چیزی به واقعیت تبدیل میشود که رسانهها آن را بخواهند. ادبیات و گفتمان رسانهها، بسیاری از مناسبات اجتماعی را با تغییرات جدی مواجه کرده است. در دوران امپراتوری رسانهها، پیروزی نهایی از آن کسی است که اجرای جذابتری داشته باشد. پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات اخیر آمریکا را میتوان مظهری بر آغاز عصر رکود فکری و دوران ظهور شومنها نامید؛ دورانی که در آن بینیهای عملکرده بیش از فیلسوفان خمیدهقامت، جذابیت داشته و به نظر میرسد سلبریتیهای قلابی در این جهان دیوانه خریدار بیشتری داشته باشند. در دوران اخیر، روزمرگی تا جایی به پیش رفته که امکان اندیشیدن بر چیزی غیر از امور سطحی و پیشپاافتاده را از انسانها سلب کرده است. رسانههای جدید در این افول تاریخی نقش بیبدیلی ایفا کرده و در اضمحلال ارزشهای متعالی بهشدت تأثیرگذار بودهاند. این رسانهها براساس اهداف و منافعشان در جایگزینی الگوهای فرهنگی و اجتماعی با سرعتی هرچه تمامتر دستبهکار شده و مهرهچینی جدیدی را رقم زدهاند. تغییر مرجعیت فکری و فرهنگی در سالهای گذشته روند روبه ابتذالی در پیش گرفته و «اندیشه» کمترین نقش را در تحرکات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی عهدهدار بوده است. شبکههای اجتماعی سلسلهمراتب بسیاری از پدیدههای اجتماعی را وارونه کردند. در عصر اینستاگرام و توییتر، برای تبدیلشدن به یک سلبریتی و قهرمان، میبایست پروتکل جدیدی اجرائی میشد. این پروتکل مسیری وارونه را معرفی میکرد، به نحوی که انسانها اینبار مجبور بودند نه برای گاندی، بلکه فقط برای دونالد ترامپ هورا بکشند. در دورانی بهسر میبریم که میتوان آن را دوران افول ابَرقهرمانان کلاسیک نامید؛ دورانی که در آن اشخاص برای تبدیلشدن به یک سلبریتی به هیچچیزی احتیاج ندارند الا اندکی ابتذال با چاشنی لمپنیسم. پیش از ظهور رسانههای جدید، چیدمان افراد در جامعه براساس واقعیتهای موجود رقم میخورد و شهرت مشاهیر منبع اصیل و صادقی داشت و نه اینکه مشاهیر به سبب زمینه و بستر رسانه و فضای مهآلود غیرواقعی آن به شهرتی کذایی دست یابند. امروز علم و هنر قافیه را به بیخردی و جهالت باخته است و سلبریتیهای جدید برج شهرت خود را بر پایه همین جهالت و نهیلیسم ابتذالی دوران دیجیتالی بازمیسازند. آنچه در گذشته سبب میشد تا اشخاص بهعنوان مراجع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی میدان عمل را در دست داشته باشند، تعمق در امور و جریانسازیهایی مبتنی بر تعقل بود. در دوران کنونی که میتوان از آن بهعنوان دوران ظهور سلبریتیهای سادهلوح نام برد، انحراف و سطحینگری تودهها و فرصتطلبی رسانهها در یک فعلوانفعال شوم سبب شده تا روشنفکران اصیل اجتماعی جای خود را به سلبریتیهای عروسکی و پوشالی داده و فقط نسل جدیدی از فالوورهای بلاتکلیف و بیهدف را پدید آوردهاند. شبکههای اجتماعی انسانها را حتی اگر خود چندان تمایلی نداشته باشند، به سوی رفتارهایی سوق میدهند که دقیقا تحت فشار اقتضائات فعالیت در این شبکهها انجام میشود و سبب شده تا این فضای محتوم، سیری روبه قهقرا داشته باشد. این سلبریتیها که هیچکدام از متفکران یارای مقابله با آنها را ندارند، بهزودی مرگ ارزشهای متعالی را جشن خواهند گرفت و گواهی بر حماقت تمامعیار بشر مدرن خواهند بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.