اقتصاد اطلاعات ابزار بازآرايي صنعت تبليغات
حامد اکبري. پژوهشگر اقتصاد اطلاعات
در دنياي امروز، تبليغات به جزء لاينفک کسبوکارها تبديل شده است و کمتر کسبوکاري را ميتوان مثال زد که بدون استراتژيهاي تبليغاتي به موفقيت رسيده باشد. ايده محوري اين يادداشت، بررسي چگونگي تأثير دادهکاوي و اطلاعات بر صنعت تبليغات و نسبت تأثيرگذاري اقتصاد اطلاعات بر اقتصاد صنعت تبليغات است.براي روشنترشدن مسئله بايد بدانيم که دادهکاوي عبارت است از کشف الگوي پنهان از دادههاي موجود و منظور از اقتصاد اطلاعات، بررسي چگونگي توزيع اطلاعات بين عاملان اقتصادي و نحوه تأثيرگذاري وجود يا نبود اين اطلاعات بر رفاه عاملان اقتصادي است. منظور از رفاه در اين تعريف منافع عمومي عاملان اقتصادي است.هدف اصلي تبليغات، رسانيدن اطلاعات محصول يا خدمات کسبوکارها به مشتريهاي بالقوه آن محصول با هدف يافتن مشتري است. در واقع از آنجا که مشتريان هر خدمت يا محصول در ميان جمعيتها پنهان هستند، کسبوکارها ناچارند براي کشف مشتريان، اطلاعات محصولات يا خدماتشان را به صورت عمومي براي مردم ارسال کنند. حال بياييد اين موضوع را از زاويه ديگري تحليل کنيم. هر کسبوکاري مشترياني را در ميان جمعيت دارد که آنها را نميشناسد و آن مشتريان هم نميدانند که محصول يا خدمت موردنظرشان را چه کسي و کجا عرضه ميکند و اگر هم بدانند به ساير اطلاعات مرتبط با آن محصول يا خدمت دسترسي ندارند؛ اطلاعاتي از جمله قيمتها، تسهيلات، محصولات جديد، طرحها و... .صنعت تبليغات با منتشرکردن اطلاعات کسبوکارها در ميان جمعيتها اميدوار است که اطلاعات آن محصول يا خدمت را به هر ترتيبي به اطلاع و نظر مشتريان احتمالي برساند و منتظر تصميم آنها براي مراجعه به کسبوکار موردنظر بماند. پس آنچه در واقع در حال انجام است اطلاعرساني به مخاطبان و مشتريان واقعي است که چون ابزار و روشي براي ارسال پيام مستقيم به آنها وجود ندارد، اطلاعات به صورت کلي و عمومي منتشر ميشود. بنابراين تبليغات به هدف کشف همان مشتريهاي پنهان از ميان جمعيت موجود و تحريک آنها براي خريد محصولات و خدمات انجام ميشود.حال تصور کنيم که اگر به هر دليلي مخاطبان يک پيام تبليغاتي از قبل شناسايي شده باشند، آن وقت تا حد زيادي تبليغات عمومي بيهوده به نظر ميرسد.به طور مثال يک مدرسه براي اطلاعرساني در مورد خدمات خاصي به دانشآموزان خود تبليغات عمومي نميکند. چون ميتواند با هزينه بسيار کمي پيام خود را به دانشآموزان خود برساند و براي ايجاد نياز در ميان ديگران هم تبليغات عمومي نميکند. بنابراين نکته اصلي همان شناسايي مخاطبان است. حتي براي آنها که امکان ايجاد نياز وجود دارد.پس اگر راهحلي براي کشف مخاطبان و مشتريان بالقوه يک محصول يا خدمت پيش از شروع فرايند تبليغات وجود داشته باشد و همچنين ابزار و روش ارتباطي با آنها نيز فراهم باشد، تبليغات به اطلاعرساني تبديل خواهد شد. سؤالي که پيش ميآيد اين است که در برخي مواقع ميتوان تصور کرد که تبليغات عمومي علاوه بر اطلاعرساني به مشتريان بالقوه براي ساير مخاطبان ايجاد نياز خواهد کرد! پس تبليغات عمومي همچنان از منطق قابل دفاعي برخوردار است. نگارنده بر اين باور است که مخاطباني که با واسطه در معرض تبليغات قرار گرفتند، به مشتريان بالقوه و بعد از خريد به مشتريان بالفعل تبديل ميشوند، هم به صورت غيرمستقيم و دادهکاويهاي پيچيدهتر با تقريب قابلقبولي قابلشناسايياند. به عنوان مثال مشتريان خدمات و محصولات آموزشي، دانشآموزان و خانواده آنها تصور ميشوند. بنابراين اگر اطلاعات مرتبط با دانشآموزان و والدين آنها را داشته باشيم ميتوانيم از تبليغات به سوي اطلاعرساني دقيق و مستقيم قدم برداريم ولي ميتوان پيشبيني کرد که تبليغات عمومي اولا احتمال ازقلمافتادن و عدم پوشش اطلاعاتي بخشي از جمعيت مخاطب و مشتريان بالقوه را دارد، ثانيا ممکن است به واسطه تبليغات عمومي براي ساير مردم هم ايجاد نياز شود. ميتوان پذيرفت که مشتريان محصولات و خدمات آموزشي ميتوانند گروههايي غير از خود دانشآموزان و خانواده آنان باشند.اقتصاد اطلاعات و دادهکاوي دقيقا همين کار را براي کسبوکارها انجام ميدهد. مثلا اگر محصول موردنظر لباس کودک باشد و کسي اطلاعات مرتبط با والديني را که داراي فرزندان خردسال هستند و شماره فکس يا ايميل آنها يا فضايي که آنها به هر دليلي در آن جمع ميشوند، داشته باشد، ميتواند با هزينه بسيار کمي همه آن کاري که تبليغات حجيم و پرهزينه عمومي و محيطي را انجام ميدهد، به بهترين وجه انجام دهد.امروزه تکنولوژيهاي ارتباطي و علم اقتصاد اطلاعات و ابزارهاي دادهکاوانه فرصت کشف مشتريان بالقوه هر محصول يا خدمتي را فراهم کرده است. حتي آنهايي که فعلا مشتري بالقوه نيستند ولي احتمال مشتريشدن آنها وجود دارد. بنابراين ميتوان پيشبيني کرد که دادهکاوي و اقتصاد اطلاعات صنعت تبليغات به شکل فعلي را محدود و به اطلاعرسانيهاي هدفمند تبديل کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.