صباح زنگنه کارشناس حوزه عربی با اشاره به تنش اخیر:
رسانههای ایران و عربستان، تنشزدایی را دنبال کنند
بررسی علل تنش در روابط ایران و عربستان، حوزههای متعدد اختلاف را تداعی میکند. صباح زنگنه از کارشناسان شناختهشده کشورهای عربی است. نماینده سابق ایران در سازمان همکاری اسلامی در جده، به سؤالات «شرق» درباره تنش اخیر در روابط ایران و عربستان پاسخ داد.
چرا عربستان سعودی واکنشهای تندی در قبال ایران درباره مسائل منطقه دارد؟ به نظر میرسد عربستان سعودی احساس میکند ممکن است صحنه را در مقابل موج فزاینده تحولات در خاورمیانه ببازد و ایران از او در منطقه جلو بزند. بنابراین بهمحض طرح موضوع از جانب آمریکا، بنا بر توصیه آمریکاییها، به افزایش سطح تنشها با ایران اقدام کرده است. این نوع اقدامات حکایت از نوعی همکاری مقدماتی بین سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی دارد. با توجه به رقابت بین ایران و عربستان در مسائل مختلفی مانند سوریه، بحرین، عراق، لبنان و حتی فلسطین، آیا میتوان اینگونه نتیجه گرفت که منافع ایران و عربستان در منطقه در تضاد با یکدیگر است؟ من فکر میکنم منافع دو کشور میتواند درصورتیکه هماهنگی و همکاری بین آنها وجود داشته باشد، بیشتر تأمین شود؛ اما آنچه در تعارض قرار دارد، سیاستهای عربستان است. چیزی که درباره عراق و سوریه اتفاق افتاد، این بود که عربستان سعودی بهجای اینکه به اراده و خواست مردم عراق و سوریه احترام بگذارد، موضع و سیاستهای نادرستی را اتخاذ کرد و به اراده و خواست مردم این کشورها بیاعتنا بود. درباره لبنان نیز همینطور؛ ایران و عربستان هر دو در کشور لبنان نفوذ داشته و ارتباطات گستردهای را با بخشهای مختلف جامعه لبنان دارند؛ ولی ارزیابیهای عربستان در لبنان با اشتباه همراه بوده است و همچنین در مسئله بحرین نیز عربستان اشتباهات زیادی را انجام داده است. طبیعتا سیاست احترامنگذاشتن به اراده ملتها میتواند نتایج منفی زیادی را بهبار بیاورد و پیامدهای نادرستی را برای عربستان ایجاد کند. تحولات منطقه چه تأثیری در روابط ایران و عربستان گذاشته است؟ همکاری و مراوده فکری یا مطالعاتیای بین دو کشور وجود ندارد و روابط دیپلماتیک نیز بعد از ماجرای حمله به سفارت عربستان قطع شده است. نبود همکاری که گفتید، آیا میتواند از ضعف دیپلماسی ما باشد؟یا اینگونه عنوان کرد که در سیاست خارجی به منطقه و بهویژه عربستان کم توجه کردهایم؟چرا مثلا در زمان آقای هاشمی این اتفاقات نمیافتاد؟ این موضوع جوانب مختلفی دارد؛ بنابراین نمیشود به یک سر رابطه توجه کرد و به سر دیگر بیتوجه بود. هیئت حاکمه جدید عربستان شبیه هیچکدام از هیئت حاکمههای قبلی نیست، ضمن اینکه شرایط منطقه و جهان هم کاملا متفاوت شده است. تنشهای اخیر بین دو کشور چه تأثیر تبلیغاتیای در افکار عمومی مردم منطقه به وجود آورده است یا در آینده به وجود خواهد آورد؟ افزایش تنش روابط بین دو کشور، بهویژه در سطح رسانهها، طبیعتا علامتی منفی را به مردم کشورهای مختلف همسایه نشان میدهد؛ بنابراین در عکسالعملها و سیاستهای کشورهای همسایه، بهتدریج دیده خواهد شد که هرکدام از ملتها و دولتها از موضع خاصی حمایت خواهند کرد و علیه موضع مخالف آن، ممکن است مواضعی منفی اتخاذ کنند. عربستان در جهان عرب و کشورهای حاشیه خلیجفارس نفوذ زیادی دارد و آمریکا نیز از این مسئله نهایت استفاده را میکند، کشور ما چه راهکار دیپلماتیکی را پیشرو دارد تا بتواند از بحرانهای بهوجودآمده، بهویژه بحران اخیر، بیرون بیاید؟ تنها راهحل این نوع مشکلات، صراحت در گفتوگو است. ابتدا باید گفتوگویی باشد و در آن گفتوگو صراحت وجود داشته باشد تا بتوان به تمام مشکلات رسیدگی کرد. با توجه به مشکلاتی که هست، بسترهای گفتوگو چگونه باید به وجود بیاید؟ به نظر میآید یکی از اقداماتی که میتواند اعتمادسازی را آغاز کند، خروج نیروهای عربستان سعودی از یمن باشد. اینگونه اقدامات سابقه خوبی در منطقه نداشته و ندارد و در ذهن و حافظه مردم اثر منفی میگذارد و مردم منطقه را یاد خاطرههایی مانند ورود نیروهای شوروی به افغانستان یا اقداماتی مشابه ورود نیروهای صدام به کویت و ورود نیروهای مصر در یمن میاندازد. هیچکدام از این اقدامات نتیجه مثبتی به جای نگذاشته است و همواره از سوی مردم و ملتها بهعنوان اقدامی منفی تلقی میشود. عربستان نیز باید این روند را یک بار دیگر بررسی کند و ورود خودش را در جنگ یمن یا بحرین با این نوع اقدامات و سوابق بسنجد و ببیند اقداماتش چقدر اشتباه بوده است و برای درستکردن آن اقدام کند. این قدمی است که عربستان سعودی میتواند بردارد و باید هم بردارد، ایران در مقابل باید چه کاری را انجام بدهد یا به عبارت دیگر، عربستان چه انتظاری از ایران دارد؟ اعلام آمادگی برای گفتوگویی صحیح و سالم و بر پایههایی محکم میتواند راهحل مناسبی تلقی شود و با حضور چنین اندیشهای میتوان تا حدودی از نگرانیهای طرفین نسبت به یکدیگر کاست و مسائل منطقه و حتی مسائل اقتصادی و روابط قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای را ارزیابی کرد و تمام موارد بحرانی و دچار تنش بین دو کشور در منطقه را به بحث و ارزیابی گذاشت و به نتیجه مطلوبی دست پیدا کرد. ببینید، اینکه ما از عربستان توقع داریم نیروهای خودش را از یمن خارج کند یا از داعش حمایت نکند، در مقابل عربستان نیز انتظاراتی از ایران دارد و در واقع امتیازاتی میخواهد، آیا خروج نیروهای عربستان از بحرین پیششرط گفتوگو است ؟ یکسری از بحثها شبههبرانگیز است و یکسری بحثها صریح و روشن است؛ ورود نیروهای عربستان به یمن، تخلفی آشکار است از روابط منطقهای؛ اما مطالبی که عربستان مطرح میکند، در حد شبهاتی است که ناشی از تصورات، تبلیغات و خبرهایی است که میتوان آنها را رد كرد؛ بنابراین ما نباید بین این دو حالت خلط کنیم. چیزی که به صورت صریح وجود دارد، باید اصلاح بشود و رسانهها نسبت به دولتهای همدیگر سیاست تنشزدایی را پیگیری کنند و بر مبنای این دو اقدام، میشود بحث و گفتوگو را به انجام رساند. آیا مسائل دوران احمدینژاد در ذهن سعودیها تأثیراتی منفی گذاشته است؟ به نظر میآید همه اینها را میتوان بحث و رسیدگی کرد که چه کسی شروع کرده و چه کسی دنبال کرده و چه کسی افزایش داده است؛ اما با کاهش تنش در درجه اول در سطح رسانهها این قدم را میتوان برداشت. آینده روابط ایران و عربستان را چگونه ارزیابی میکنید؟ دو کشور و ملت ایران و عربستان همیشه در تاریخ بودهاند و خواهند بود؛ بنابراین باید عقلانیت به خرج داد و نحوه معاشرت و زندگی با هم را به بحث و گفتوگو گذاشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.