گفتوگو با مسعود دلخواه، کارگردان و استاد دانشگاه
این رونق نفعی به حال تئاتریها ندارد
رضا آشفته: دکتر مسعود دلخواه، استاد تئاتر در دانشگاه تربیتمدرس، است و امسال هم نمایش «مفیستو» را در تالار مولوی اجرا کردهاند که یکی از بهترین کارهای سالهای اخیر بوده است. با او درباره فروش دومیلیاردی نمایش «اعتراف» که برخی از آن بهعنوان رونق تئاتر در بخش خصوصی سخن گفتهاند، صحبت کردهایم که دقیقا بدانیم این واقعا رونق تئاتر است؟ یا اینکه تعطیلی تماشاخانههای خصوصی و سروساماننگرفتن اکثریت نمایشها چگونه باید ارزیابی شود؟
با توجه به فروش دومیلیاردی نمایش «اعتراف» گزارشی منتشر شده دال بر اینکه تابستان امسال با رونق تئاتر مواجه بودهایم. نظر شما درباره این رونق چیست؟ بستگی به این دارد که تئاتر را چه میدانیم و درواقع چشمانداز کلان فرهنگیمان در سطح کشور چه باشد. بستگی به این دارد که آیا فرهنگ و هنر را یک کالای مادی بدانیم و اگر چشماندازمان همین باشد، بله واقعا رونق دارد و تئاتر گیشهپسند و ستارهپرور رونق دارد و کافی است کمی هم به آن نمايش عربی اضافه کنیم. این نمایش دو میلیارد بهخاطر کیفیت اثر و چهارتا نقد خوب از چند منتقد نداشته است، بلکه بیش از 90 درصد کسانی که این نمایش را پیشخرید کردهاند، هدفشان دیدن تئاتر نبوده، بلکه این مشت نمونه خروار هست که اینان برای دیدن ستارهای که در کار بوده این کار را کردهاند که با او سلفی هم بگیرند. آدم نمیداند چه بگوید و میماند، چون این رونق نفعی برای تئاتر و تئاتریها ندارد و فقط جیب ستاره و چندتا تاجر پرپول میشود. ما تئاترهایی داریم که در آنها ستارههای سینما حضور داشته و تئاترهای خوبی هم بودهاند و من اصلا و ابدا مخالف این نیستم که ستارهها و سوپراستارها در تئاتر بازی کنند و خوب هم هست، چون یک فعالیت فرهنگی است و از آن بحث جداست. من خودم هم طرفدار آن ستارهها هستم که در تئاتر باشند، اما به شرطی که ارزش دیدن داشته باشد، چون اینطوری هواداران آن ستارهها هم بعد از آن نمایش به دیدن تئاتر میآیند، در غیراینصورت ما شاهد رونقی در تئاتر نیستیم، چون اینطوری در تالار اصلی تئاتر شهر این فروش باعث رونق ستاره شده تا تئاتر. بنابراین با رویکرد رونق ستارهها و نه رونق تئاتر مخالف هستید؟ اگر یک ستاره بیاید و بعد 50 درصد فروش را به 10 گروه دانشجویی بدهد یا اینکه بخواهد با فروش آن یک سالن تئاتر بسازد میشود از کیفیت آن چشم پوشید، اما الان با کیفیت پایین، جیب برخی پر میشود و این در حالی است که هر چیزی باید در جای خودش باشد. ادعاها باید با اعمال ما همخوانی داشته باشند و اگر ادعاهای ما استفاده فرهنگی است، این دیگر به تالار اصلی تئاتر شهر نمیخورد و با ادعای فرهنگسازی یکی نیست، میشود در تالارهای دیگر که هدفشان سرگرمکردن است و حتی ادعایی هم جز این ندارند و اتفاقا خیلی هم حرفهای این کار را میکنند، بنابراین کارشان قابل احترام است، اما بودن یک ستاره بدون آن اهداف فرهنگی این حضور را دچار اشکال اساسی میکند. آیا این مدیر یا سیاستگذار فرهنگی است که با در اختیار قراردادن سالن این اشکال را ممکن میکند یا مشکل چیز دیگری است؟ بخشی از آن میتواند این باشد، اما همه آن نیست. باید بدانیم آیا معیار شهرت و سابقه هنرمند پول است که برخی مشهور هم نیستند، اما با پول این سالنهای بزرگ را در اختیار گرفتهاند. بنابراین مشکل به فرد و یک مدیر برنمیگردد، مشکل ریشهدار است و نداشتن یک چشمانداز جدی و درست در زمینه فرهنگ و تئاتر که چنین وضعیتی را ایجاد میکند. باید این چشمانداز باشد که بر اساس آن، این برنامههای کوتاه و درازمدت نوشته و اجرا شوند و ما بیشتر کارهایمان موقتی بوده و هستند و نمیتوانیم یک چشمانداز برای رسیدن به آن تبیین کنیم و دوم اینکه من فکر میکنم در چنین تئاترهایی که تلاش میکنند روی پای خودشان بایستند و به دلیل کمبود بودجه به سراغ ستارهها نمیروند، مسئولان و متولیان هنری باید آنها را بیشتر دریابند و به دلیل کمبودها نباید اجرایشان در حد یک گزارش از کلیت اجرا باشد. بنابراین باید از این گروههایی که اهداف فرهنگی دارند و با اصالتهای فرهنگی و هنری در صحنه حاضر میشوند همچنان حمایت بشود؟ قبل از هر چیزی باید نگاهمان عوض شود. چنانچه بعضی از مسئولان فکر میکنند هنر کالایی است که باید پول دربیاورد، این نگاه غیرفرهنگی است، چون باید همیشه برای هنر پول هزینه کرد وگرنه نتیجهاش درخور فرهنگ جامعه نخواهد بود. وقتی پول صرف یک گالری نقاشی، پارک تقریبا سالم، تئاتر و ... میشود، این خودش یک برنامه فرهنگی است که فقط هم سرگرمکنندگی در آن نیست، اما اگر قرار باشد که فقط پول دربیاوریم، آنوقت میتوانیم خواننده مشهور را جذب تئاتر کنیم و این روزها کمکم رقص هم دارد اضافه میشود و اینطوری پول بیشتری هم میشود درآورد، ولی آن سرمایهگذاری فرهنگی میتواند برنامه 50ساله باشد که بعد میوه و نتیجهای خواهد داد که نتیجهاش ارتقای فرهنگی و اجتماعی است و خودبهخود حمایتکردن از هنرها همانند بذرهایی است که کاشته میشوند که بعدها میوه میدهند، اما باریبههرجهتبودن مثل کاشتن گلهای یکروزهای است که یک شب دوام دارند و بیبو و بیخاصیت خواهند بود. اگر حمایت جدی از تئاتر بشود، این حمایت از فرهنگ است. شما مفیستو را که بیش از صد هنرمند در آن فعالیت داشتهاند به صحنه بردهاید. آیا این رونق شامل حال این اثر هم شده که درواقع تئاتری اصیل و با اهداف فرهنگی است؟ حمایت مرکز هنرهای نمایشی شامل حال ما شده و یکسوم هزینهها را قرار است که به ما بدهند، ما فعلا در نوبت پرداخت هستیم و من از مهدی شفیعی تشکر کردهام و الان هم در فضای عمومی از او تشکر میکنم و یکسوم هزینهها از گیشه تأمین شده است اما ما انتظار داشتیم که معاونت فرهنگی وزارت علوم و معاونت فرهنگی دانشگاه تهران از ما حمایت کنند چون بیش از صد دانشجو و فارغالتحصیل تئاتر در این نمایش حضور داشتهاند. بنابراین تا اینجا بقیه را از بودجه شخصی خودم تأمین کردهام که سروته قضیه را هم بیاوریم اما برای اجرای دوباره دچار تردید شدهام چون دیگر مرکز کمکی نمیکند و گیشه هم تأمینکننده نیست و اگر مدیریت تالار مولوی و معاون فرهنگی دانشگاه تهران از معاونت فرهنگی وزارت علوم تقاضا نکنند برای چنین حمایتی، برای ما سخت خواهد بود. چون تا اینجا هم بازیگران حرفهای ما نصف آنچه در کارهای دیگرشان متقاضی هستند، از کار دستمزد دریافت کردهاند. در این ماهها شاهد تعطیلی تالارهای خصوصی تئاتر بودهایم و شاید عمدهترین دلیلش هم بیرونقی آنها باشد، نظر شما در رونق تئاترهای خصوصی چیست؟ نداشتن چشمانداز و اهداف بلندمدت شامل تئاترهای خصوصی هم میشود و این نابسامانی بههمیندلیل به بخش غیردولتی وارد شده است اما من بارها گفتهام برای اینکه به سلامت بخواهیم از این دوره گذار از تئاتر دولتی به تئاتر خصوصی برویم، باید که دولت حضور داشته باشد و اصلا خودش را کنار نکشد چون همواره وظیفه دولت حمایت و نظارت بر فرهنگ و هنر است و اگر بخش خصوصی پا پیش نهاده و بخشی از این بار را بر دوش کشیده، باید این حمایت حداقل تا 10سال باشد و بعد هم کاملا نباید دولت کنار برود. در این شرایط باید قوانینی وضع بشود که در یک حالت نیمهخصوصی و نیمهدولتی این حمایتها وجود داشته باشد که تالارها برای تأمین مخارج و هزینههایشان لازم نباشد سه یا چهار نوبت اجرا بروند و کمترینش این خواهد شد که طراحی صحنه حذف میشود و به یک دکور پرتابل و ساده بسنده میشود و دیگر قبل و بعد از اجرا نیز آرامشی برای گروهها نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.