مشکلات اداره کشور از زبان روحانی
ضیاء مصباح. دبیر کانون علوم اداری ایران
با توجه به مسائل و مشکلاتی که این روزها دولت با آن مواجه شده، مناسب به نظر میرسد به چند نمونه از چالشهایی که آقای روحانی در کتاب خاطرات خود به تفصیل به آنها پرداخته است، اشاره شود. روحانی یکی از منتقدان روند «تصمیمگیری» با تعاریف موجود است و این نکته را یکی از اصلیترین چالشهای ساختاری کشورمان میداند. روند تصمیمگیری تصمیمگیران یا همان «تصمیمسازی»، در تفکر راهبردی ایشان پایهای اساسی دارد و مینویسند: «هرگاه گزارشدهی به مسئولان ردهبالا بهطور دقیق انجام نشده، این امر به چالش بزرگی در کشور انجامیده» و به نمونههایی در حوزه سیاسی در دهههای اخیر اشاره میکند که بر اثر این چالش، «تصمیمگیریهای مهمی به تأخیر افتاده یا موجب ازدسترفتن فرصت شده» است. روحانیِ درگیرِ معضلات جدی مدیریت مملکت در روزگاری که همهچیز تحت تأثیر وسایل ارتباط جمعی مدرن و اینترنت و حضور بیش از 30 میلیون جوان تحصیلکرده قرار دارد، در گذشتههای نهچندان دور، «عدم اعتماد و اطمینان و بدبینی به غرب در مسائل بینالمللی» را مشکلی مضاعف برشمرده و رفع نکردن این موانع را عامل تکرار چالشها در آینده دانستهاند. انگار که همین روزها و دوران مسئولیت ریاست دولت را میدیدهاند. روحانی که تا سال ۱۳۸۴، مسئولیت مذاکرات هستهای ایران با غرب را بر عهده داشت و بعدها با حملات شدید رادیکالها مواجه شد، مینویسد: «در ماجرای هستهای هم مسائل داخلی، گزارش اطلاعات کارشناسی به صورت ناقص به مسئولان ردهبالا و بیاعتمادی به غرب و سازمانهای بینالمللی همواره مشکلآفرین بود» و بخشی از مشکلات در پرونده هستهای را ناشی از برداشت نادرست و ناقص مسئولان از مسائل حقوقی و سیاسی بینالمللی میداند و برای این ادعا چند نمونه ارائه کرده و مینویسد: «آنها، یعنی مسئولان سازمان انرژی اتمی، فکر میکردند عدم اطلاع قبلی برنامه غنیسازی تا 5/3 درصد به آژانس، مسئله مهمی نیست و قصور رسمی محسوب نمیشود. طبیعی بود که مسئولان ردهبالا هم در اینگونه امور از جزئیات مسائل حقوقی کمتر اطلاع داشته باشند». ایشان که با آگاهی داوطلب ریاستجمهوری در دو دوره بوده و بر این کرسی تکیه زده، جریانها و گروههای سیاسی در ایران را تأثیرگذار در تصمیمهای سرنوشتساز میداند و در کتاب خود مینویسد: «گاهی شاهد رقابت ناسالم گروههای سیاسی با یکدیگر از یک سو و اقدامات نابهجای عدهای از سوی دیگر در کشور بوده و هستیم که میتوانند حرفهای نادرست خود را با هیاهو و جنجال و تبلیغات یا به واسطه ارتباط با مقامات مختلف به کرسی بنشانند». روزنامههای مخالف و رسانههای همسو، همواره منتقد سیاستهای هستهای دوران مسئولیت روحانی و خاتمی بوده و خواهان خروج ایران از معاهدههای بینالمللی مرتبط با انرژی هستهای، ازجمله انپیتی و... در آنزمان بودهاند و به صورتی دیگر که نیازی به مرور آنها نیست، این مخالفتها را ادامه میدهند (تیترهای این روزهای روزنامه کیهان همراه با دولت آمریکا، نمونه موجود استمرار این شرایط است). ایشان از پیچیدهترشدن مشکلات مرتبط با مسائل داخلی یاد میکند و مینویسد: «تصمیمگیری مسئولان در مواردی که مسئلهای مرتبط با مسائل اجتماعی داخلی و افکار عمومی باشد، تا حدودی پیچیده میشود» و برای نمونه، ماجرای گروگانگیری در سفارت آمریکا در سال ۵۸ را یادآور میشود و مینویسد: در مقطعی که مسئولان تصمیم داشتند آن را حل کنند، کسی جرئت نمیکرد پیشقدم شود و با این جهتگیری به چالش مسئولیت تصمیمگیری میپردازد. بهعنوان مثال در مقوله «چالش مسئولیت تصمیمگیری» درباره بحران گروگانگیری مینویسد: «جوی در کشور حاکم شده بود مبنی بر اینکه تنها راهحل، تحویل شاه به ایران برای محاکمه یا محاکمه گروگانها در تهران است که در نهایت موضوع به تصمیم نمایندگان مردم در مجلس واگذار شد»؛ یا درباره پایان جنگ مینویسد: «درباره پایان جنگ نیز تصمیمگیری با چالشها و مشکلات عدیدهای مواجه بود؛ تاجاییکه شرایط بهگونهای شد که بهناچار رهبر خود مجبور به تصمیمگیری شدند» و میگوید قدرت تصمیمگیری برخی مسئولان در مسائل حساس و مهم، چنان محدود شده که کمتر کسی حاضر است مسئولیت سنگین تصمیمگیری ملی را بر دوش بگیرد؛ زیرا میدانند بعدا عدهای بیمسئولیت شیپور سرزنش و تهمت را به صدا درمیآورند. آقای روحانی تأکید دارند که در «مقطع زمانی کنونی هم کموبیش شاهد نمونههایی از چالش مسئولیت تصمیمگیری در کشور هستیم» و یادآور میشوند (بهتر اینکه بگوییم یادآور شدهاند) تمام کشورهای بزرگ دنیا در شرایط حساس، اقدام به تصمیمگیریهای سرنوشتساز میکنند: «در این شرایط، اغلب تصمیمگیرندگان و رهبران سیاسی، مردم را قانع میکنند یا از قدرت کنار میروند». درهرحال و با وضعیت فعلی، ایشان در این شرایط آگاهانه تکیه بر منصب ریاست مملکت با همه اماواگرها زده تا خود را با وضعیتی مواجه کند که کشورمان در این روزگار نیاز به تصمیمگیریهای سرنوشتساز بسیاری، با همه ویژگیهای برشمردهشده، در مقوله مدیریت کلان دارد. رئیس قوه مجریه با توجه به سوگندی که به آن متعهدند و انتظارات جامعه، هوشیار و شاهد و درعینحال ساکت، آرام و امیدوار به آینده آیا بهعنوان منتخب ملت با شایستگیهای نسبی که دارند، همانگونه که چالشهای ساختاری را شناخته با بیش از 50 ماه تکیه بر مسند ریاستجمهوری و...، قادر است در این برهه گامی برای بهبود وضعیت و عبور از معضلاتی که در داخل، منطقه و جهان کنونی در پیش است و با شعار و برخورد احساسی مرتفع نمیشود، بردارد؟ آیا قادرند تصمیمگیران را با راهحلهای منطقی و مناسب قانع کنند یا اینکه با کابینه گرفتار روزمرگی در چالشها هضم خواهند شد بهصراحت باید اذعان کرد در این موقعیت حساس یقینا مسیری بسیار پرسنگلاخ در پیش است که چگونگی معرفی وزیر علوم «با همه نقش اساسی این وزارتخانه در پیشبرد امور علمی که اصلیترین رمز پیشرفت و تعالی کشور بهشمار میرود»، در این میان قابل اغماض بهنظر میرسد. توفیق ایشان امید ملت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.