خسارتهای وارده بر کردستان عراق
حمدی العطار : در ذهنیت مسعود بارزانی وقتی بر همهپرسی تأکید داشت، دولت آینده کردستان، دولتی سرشار و زیبا و امروزی بود! او به امتیازات و ثروتها و امکاناتی فکر میکرد که در چارچوب رسمی و قانونی مفهوم «فدرالیسم» عراق به دست آورده است، اما در عمل و به صورت غیررسمی و غیرقانونی اقلیم کردستان مسئله «کنفدرالی» را تجربه کرده بود وگرنه چطور میشود داشتن نمایندگی و وابسته فرهنگی در سفارتخانههای عراق در خارج از اقلیم کردستان را توجیه کرد؟ تابهحال ما نشنیدهایم که هیچیک از ایالتهای آمریکا (چون نظام آمریکا فدرالی است) در خارج از این کشور برای خود نمایندگی داشته باشند؛ برای مثال منطقه «باواریا» در آلمان، در پاریس وابسته فرهنگی یا سیاسی ندارد! کمااینکه کاتالونیا با وجود خودمختاری گستردهای که از آن برخوردار است، وارد مسائلی نظیر امور خارجه یا دارایی نمیشود. دولت فدرالی در همه نقاط جهان بهگونهای است که وزارتخانههای خارجه، دارایی، دفاع و امنیت ملی را جزء نهادهای مادر بهشمار آورده و مدیریتشان را به مناطق نمیدهد. نمیدانم چرا این مسئله به فکر وزارت خارجه عراق نیفتاده که تمام نمایندگیها و وابستههای فرهنگی تابع اقلیم کردستان را در سفارتخانههای عراق در خارج از کشور منحل کند؟ این اقدامی آسان بوده و نیازی به تلاش نظامی یا ترتیبات اداری ندارد. فقط یک اراده سیاسی و تصمیمگیری درست میخواهد تا یک اشتباه مهم در روابط بین اربیل و بغداد در حوزه سیاست خارجی تصحیح شود. این حق حیدر العبادی است که مرجعیت گمرکات، مالیاتها و فرودگاهها را مشخص کند تا تحت مدیریت دولت فدرالی باشد و درآمدهای آن به خزانه مرکزی عراق ریخته شود، نه اقلیم کردستان. اگر بخواهد مفهوم فدرالی دقیق اجرا شود، نیروهای پیشمرگه باید منحل شوند تا ما یک دستگاه نظامی تحت فرماندهی وزارت دفاع در دولت مرکزی داشته باشیم. مخاطرهآمیزبودن تشکیل یک دولت کُردی در مفهوم ملی و انسانی «حق تعیین سرنوشت» آن نیست و میشد آن را در چارچوب سه استان دارای اکثریت کردنشین؛ یعنی اربیل، دهوک و سلیمانیه پذیرفت، اما مناطقی با قومیتهای دوگانه یا چندگانهای که بر اساس قانون اساسی «مناطق مورد نزاع» نامیده شده، نمیتوانند در چارچوب این تعیین سرنوشت قرار گیرند. این اشتباه است که همهپرسی در چنین مناطقی برگزار شود و برای مثال کرکوک، دشت نینوا و سایر مناطق مورد منازعه بخشی از دولت کردستان به حساب آیند و مرزهای دولت کردستان را به کرانه باختری رود دجله برسانند. حال آنکه مرزهای شناختهشده و موسوم به خط سبز (پل بریمر) حتی دورتر از کرانه شرقی این رودخانه بودند. بهاینترتیب فاصله مرزهای عراق با ترکیه بهجای اینکه 500 کیلومتر باشد، به کمتر از 250 کیلومتر تقلیل پیدا میکند. مرزهای یک کشور را که نمیتوان در سایه تنش، بحران یا جنگها ترسیم کرد. این همان خطایی است که سایکس - پیکو مرتکب شدند و بعد از جنگ جهانی اول پس از فروپاشی دولت عثمانی مرزهای این منطقه را معین کردند و این مصیبتها را به وجود آوردند. برگزاری همهپرسی در اربیل، دهوک و سلیمانیه میتوانست در شرایطی بهتر برگزار شود، بهگونهای که مورد قبول حتی بسیاری از مخالفان همهپرسی باشد، اما برگزاری همهپرسی در مناطق مورد نزاع مردود بوده و ربطی به مسئله تعیین سرنوشت پیدا نمیکند. همچنین زمان و نحوه برگزاری همهپرسی اشتباه بود. اگر میزان 72 درصد از مردم در این همهپرسی شرکت کرده باشند به این معناست که 28 درصد جدایی را نمیخواستهاند. این در حالی است که میزان مشارکت در حلبچه به 44 درصد رسید که میزان اندکی است، آنهم در شهری که نماد مظلومیت کُردها و یادآور یک فاجعه بزرگ بوده و خیلی از سیاستمداران کُرد درباره آن بازارگرمی کردهاند. دلیل این مشارکت پایین به این دلیل بود که شهر حلبچه محروم و به حاشیه رانده شده است و مردمانش زندگی سختی را تجربه میکنند. بااینهمه بعد از انجام همهپرسی و اعلام نتایج دیدیم که هم دولت بغداد و هم دولت بارزانی سعی کردند با لحنی ملایم با یکدیگر صحبت کنند. حیدر العبادی باوجود اعلام بستهشدن مرزها و فرودگاهها و لغو سفرها در لابهلای سخنانش بر «حفظ کرامت شهروندان کرد در اقلیم» تأکید کرد و این نشان داد که یک اقدام نظامی خونین و خشن در کار نخواهد بود و صرفا مسئله به تحریمها و اقدامات اقتصادی و اداری محدود خواهد شد. از آنسو حرفهای مسعود بارزانی نیز مسالمتجویانه بود. او بعد از سرمستی برگزاری همهپرسی، یک قدم به عقب برداشت. او بهخوبی میداند که اربیل دارای عمقی استراتژیک نیست تا بتواند وارد یک نبرد نظامی احتمالی شود. از آن گذشته گمان نمیکنم کردها حاضر باشند رفاه و آسایش کنونی را که در 10 سال گذشته به دست آوردهاند رها کرده و دوباره برای ورود به یک جنگ بیسرانجام به کوهها پناه ببرند. اینجاست که دولت عراق میتواند از طریق تحریمهای اقتصادی تمام امتیازات مالی و سیاسی اقلیم کردستان را پس بگیرد تا این منطقه بحق در یک چارچوب فدرالی قرار گیرد! منبع: الزمان
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.